[TIÊU ĐỀ PHỤ]: NHỮNG VẾT THƯƠNG DẪN ĐẾN TỬ VONG.

Đó là đầu đề của bản cáo trạng đưa Leopold Renard, thợ bọc nệm, ra trước Tòa án Đại hình.

Xung quanh bị cáo là các nhân chứng chính: bà Flamèche, góa phụ của nạn nhân, cùng Louis Ladureau, thợ mộc, và Jean Durdent, thợ sửa ống nước.

Ngồi gần kẻ phạm tội là vợ hắn, mặc đồ đen, một người đàn bà lùn thô kệch, trông như một con khỉ được mặc đồ giả quý bà.

Leopold Renard đã thuật lại vụ việc như sau:

– Trời đất ơi, đây là một bất hạnh mà tôi là nạn nhân đầu tiên từ đầu đến cuối, và ý chí của tôi chẳng dính líu gì đến nó cả. Sự thật tự nó đã rõ ràng, thưa ngài Chánh án. Tôi là một người đàn ông lương thiện, chăm chỉ, làm nghề thợ bọc nệm trên cùng một con phố suốt mười sáu năm qua, được mọi người biết đến, yêu mến, kính trọng và quý trọng, như các láng giềng của tôi đã làm chứng, thậm chí cả người gác cổng vốn chẳng phải ngày nào cũng vui vẻ. Tôi thích làm việc, thích dành dụm, thích những người lương thiện và những niềm vui đáng kính. Chính điều đó đã hủy hoại tôi, thật xui xẻo cho tôi; nhưng vì ý chí của tôi hoàn toàn vô can trong chuyện này, tôi vẫn tiếp tục tôn trọng chính mình.

– Chủ nhật nào cũng vậy suốt năm năm qua, vợ chồng tôi đều đến Passy để tiêu khiển cả ngày. Chúng tôi hít thở không khí trong lành, chưa kể đến việc chúng tôi rất thích câu cá. Ồ! Chúng tôi thích nó chẳng kém gì thích hành hoa. Chính con mụ Mélie đã truyền cho tôi niềm đam mê đó, cái đồ đanh đá, và nó còn cuồng nhiệt hơn cả tôi, cái mụ chằn lửa ấy, bởi vì mọi rắc rối trong chuyện này đều do lỗi của nó, lát nữa các người sẽ thấy.

– Tôi là người khỏe mạnh và điềm đạm, trong lòng không một chút ác tâm. Còn mụ ta thì sao! Ồ! Lạy chúa! Mụ ta trông có vẻ vô hại, người vừa lùn vừa gầy; thế mà mụ ta còn gây rắc rối giỏi hơn cả một con chồn. Tôi không phủ nhận rằng mụ ta có một số đức tính; mụ ấy có chứ, và rất quan trọng đối với một người đàn ông làm ăn buôn bán. Nhưng cái tính khí của mụ ấy kìa! Cứ hỏi xung quanh mà xem, ngay cả vợ của người gác cổng, người vừa mới tống cổ tôi đi... mụ ta sẽ kể cho các ngài nghe vài điều.

– Ngày nào mụ ấy cũng chê bai tính điềm đạm của tôi: "Tôi thì tôi không thèm chịu đựng thế này đâu! Tôi không thèm nhịn thế kia đâu." Thưa ngài Chánh án, nếu tôi mà nghe lời mụ ta, chắc mỗi tháng tôi phải thượng cẳng chân hạ cẳng tay với thiên hạ ít nhất ba bận...

Bà Renard ngắt lời hắn: – Và có lý do chính đáng cả đấy; ai cười sau người đó cười vang.

Hắn thành khẩn quay sang nhìn vợ: – Ồ! Được rồi, tôi có thể đổ tội cho mình, bởi chính cô là nguyên nhân gây ra chuyện đó.

Rồi quay lại hướng về phía Chánh án, hắn nói tiếp:

– Tôi xin kể tiếp. Chúng tôi thường đến Passy vào mỗi chiều thứ bảy, để có thể bắt đầu câu cá từ lúc rạng sáng hôm sau. Đó là một thói quen đã trở thành bản năng thứ hai của chúng tôi, như người ta vẫn thường nói. Mùa hè ba năm trước, tôi đã phát hiện ra một chỗ, ồ! Một chỗ tuyệt vời! Ôi! Nơi đó bóng râm mát mẻ, sâu ít nhất tám thước và có lẽ tới mười thước, một cái hố có dòng nước xoáy ngầm dưới bờ, một ổ cá thực sự và là thiên đường của những người câu cá. Thưa ngài Chánh án, tôi có quyền coi cái hố đó là tài sản của riêng mình, bởi tôi chính là Christopher Columbus tìm ra nó. Mọi người trong vùng đều biết điều đó mà không hề có ý kiến phản đối. Họ thường nói: "Đó là chỗ của lão Renard;" và chẳng ai dám bén mảng tới, ngay cả ông Plumsay, người vốn nổi tiếng – xin nói trước là không có ý xúc phạm nhé – về thói hôi của những chỗ câu của người khác.

– Chà, tôi quay lại cái chỗ mà tôi đinh ninh chắc chắn thuộc về mình, cứ như thể đó là tài sản của tôi vậy. Vừa đến nơi vào ngày thứ bảy, tôi liền bước lên xuồng Delila cùng vợ. Delila là chiếc thuyền Na Uy của tôi, do thợ Fourmaise đóng, vừa nhẹ nhàng lại vừa an toàn. Như tôi đã nói, chúng tôi bước lên thuyền và chuẩn bị thả mồi, mà nói về khoản thả mồi thì chẳng có ai sánh được với tôi, ai cũng biết điều đó. Các ngài muốn biết tôi thả mồi bằng gì á? Tôi không thể trả lời câu hỏi đó đâu; nó chẳng liên quan gì đến tai nạn cả; tôi không thể nói được, đó là bí mật của tôi. Có hơn ba trăm người đã gặng hỏi tôi; tôi từng được mời uống rượu mạnh, rượu mùi, cá chiên, món hầm matelote, cốt để moi cho bằng được bí mật của tôi! Nhưng cứ thử ra đó mà xem cá mè hoa có thèm cắn câu không nào. À! Bọn họ còn xoa bụng tôi để moi cho ra bí mật, ra công thức của tôi nữa cơ... Chỉ có vợ tôi là biết... và nó cũng sẽ chẳng hé răng nửa lời, giống như tôi vậy thôi!... Có phải thế không hả Mélie?

Chánh án phiên tòa cắt ngang lời hắn:

– Hãy vào thẳng vấn đề mau lên, bị cáo tiếp tục nói: – Tôi đang vào đây thưa ngài; tôi đang vào đây. Chà, vào thứ bảy ngày 8 tháng 7, chúng tôi đi chuyến tàu năm giờ hai mươi lăm phút, và trước bữa tối, chúng tôi đã đi thả mồi như thường lệ. Thời tiết có vẻ vẫn tốt, và tôi bảo Mélie: "Cứ thế này thì mai ngon lành rồi!" Và nó đáp lại: "Trông có vẻ thế." Vợ chồng tôi chẳng bao giờ nói chuyện với nhau nhiều hơn thế.

– Và rồi chúng tôi quay về ăn tối. Lúc đó tôi đang vui vẻ và thấy khát nước, và chính điều đó đã gây ra mọi chuyện. Tôi bảo Mélie: "Này Mélie, thời tiết đẹp thế này, hay là tôi làm một chai Casque à mèche đi nhỉ?" Đó là một loại rượu vang trắng nhỏ mà chúng tôi đặt tên như vậy, bởi vì nếu uống quá chén, nó sẽ làm cho bạn mất ngủ và đóng vai trò như một ly rượu ấm trước khi đi ngủ. Các ngài có hiểu ý tôi không?

– Mụ ấy đáp: "Anh muốn làm gì thì làm, nhưng rồi anh sẽ lại ốm đơ ra cho mà xem, và đến mai thì em chẳng tài nào dậy nổi đâu." Phải thú nhận rằng câu nói đó rất đúng đắn, khôn ngoan, thận trọng và vô cùng sáng suốt. Thế nhưng, tôi đã không thể cưỡng lại được, và tôi đã nốc cạn chai rượu đó. Mọi chuyện đều bắt nguồn từ đó mà ra.

– Chà, tôi đã không tài nào chợp mắt được. Quỷ tha ma bắt! Nó bắt tôi phải thức trắng đến tận hai giờ sáng, và rồi tôi lăn ra ngủ say đến mức dù có tiếng kèn của thiên sứ trong Ngày phán xét tôi cũng chẳng thể nghe thấy.

Tóm lại, vợ tôi gọi tôi dậy lúc sáu giờ, và tôi bật dậy khỏi giường, vội vàng mặc quần dài cùng áo len chui đầu, rửa mặt rồi nhảy phắt lên xuồng Delila. Nhưng đã quá muộn, bởi khi tôi tới cái hố của mình thì nó đã có kẻ khác chiếm mất rồi! Chuyện thế này chưa từng xảy ra trong suốt ba năm trời, và nó khiến tôi cảm thấy như mình đang bị cướp đoạt ngay trước mắt. Tôi tự nhủ: "Khỉ thật! Quỷ tha ma bắt!" Và rồi vợ tôi bắt đầu lải nhải chì chiết tôi. "Hừ! Cái chai Casque à mèche của anh đâu rồi? Đi đi, đồ nát rượu! Đã vừa lòng chưa, cái đồ đại ngốc?" Tôi chẳng thể cãi lại câu nào, bởi tất cả những điều đó hoàn toàn là sự thật, thế là tôi vẫn cập bờ gần chỗ đó và cố gắng vớt vát những gì còn sót lại. Biết đâu rốt cuộc kẻ kia chẳng câu được gì rồi sẽ bỏ đi.

Đó là một gã đàn ông thấp gầy, mặc áo khoác và áo ghi-lê bằng vải lanh trắng, đội chiếc mũ rơm rộng Vành, còn vợ hắn, một người đàn bà béo đang ngồi thêu thùa, ngồi ngay phía sau.

Khi ả ta thấy chúng tôi kéo đến chiếm lấy vị trí sát sạt chỗ của họ, ả lầm bầm: – Chắc trên con sông này hết chỗ rồi hay sao ấy! Và vợ tôi, đang cơn thịnh nộ, liền đáp trả: – Những kẻ biết điều thì phải tìm hiểu thói quen của khu vực trước khi chiếm những chỗ đã được giữ chỗ chứ.

Vì không muốn sinh chuyện lôi thôi, tôi bảo mụ: – Câm miệng lại đi Mélie. Mặc kệ họ, cứ mặc kệ họ; rồi chúng ta sẽ tính sau.

Chà, chúng tôi đã buộc xuồng Delila vào những gốc liễu, bước lên bờ và cùng nhau câu cá, Mélie và tôi, sát ngay cạnh hai kẻ kia; nhưng thưa quan tòa, đến đây tôi buộc phải đi vào chi tiết.

Chúng tôi chỉ vừa ở đó khoảng năm phút thì phao câu của gã hàng xóm bắt đầu chìm xuống hai ba lần, và rồi hắn kéo lên một con cá mè hoa dày bằng đùi tôi, có lẽ nhỏ hơn một chút, nhưng to gần bằng thế! Tim tôi đập thình thịch, mồ hôi vã ra trên trán, và Mélie nói với tôi: – Này cái đồ bợm nhậu, anh có thấy thế không?

Đúng lúc đó, ông Bru, chủ tiệm tạp hóa ở Poissy, người rất thích câu cá bống, chèo thuyền ngang qua và gọi với vào: – Ồ, có người chiếm chỗ quen thuộc của ông rồi đấy, ngài Renard? Và tôi đáp lại: – Vâng, thưa ông Bru, trên đời này có những kẻ hoàn toàn không biết chút phép lịch sự tối thiểu nào cả.

Gã đàn ông nhỏ con mặc đồ vải lanh làm bộ như không nghe thấy, và mụ vợ béo trục béo tròn của hắn cũng vậy.

Đến đây Chánh án lại ngắt lời hắn lần thứ hai:

– Hãy cẩn thận đấy, bị cáo đang lăng mạ người góa phụ, bà Flamèche, người đang có mặt tại đây.

Renard liền thanh minh: – Tôi xin lỗi, tôi xin lỗi, cơn giận đã lấn át tôi. Chà, chưa đầy một phút sau gã lùn kia lại tóm được một con cá mè hoa nữa, rồi thêm một con gần như ngay lập tức, và lại thêm một con nữa năm phút sau đó.

Nước mắt giàn giụa trong mắt tôi, và lúc đó tôi thừa biết bà Renard đang sôi sục vì giận dữ, bởi mụ ta cứ lải nhải chì chiết tôi không ngừng: – Ồ! Thật là khốn nạn! Anh không thấy hắn đang cướp cá của chúng ta hay sao? Anh nghĩ là mình sẽ câu được cái gì chắc? Ngay cả một con ếch cũng chẳng có, chẳng câu được cái quái gì sảng hết. Nghĩ đến thôi mà tay chân em đã nóng bừng lên rồi đây này.

Nhưng tôi tự nhủ: – Cứ đợi đến mười hai giờ đi. Rồi cái tên đánh cá trộm này sẽ đi ăn trưa, và ta sẽ lấy lại được chỗ của mình. Còn tôi, thưa ngài Chánh án, chủ nhật nào tôi cũng ăn trưa ngay tại chỗ; chúng tôi mang theo lương thực trong xuồng Delila. Nhưng ngặt nỗi! Đúng mười hai giờ, tên khốn đó lôi ra một con gà từ trong tờ báo, và ngay cả trong lúc đang ăn, hắn ta vẫn tợp được thêm một con cá mè hoa nữa chứ lị!

Mélie và tôi cũng ăn một chút bánh, chỉ là một mẩu bánh mì con con, chẳng bõ bèn gì, bởi vì lòng dạ chúng tôi lúc đó chẳng còn tâm trí đâu mà ăn uống.

Rồi tôi cầm tờ báo lên để dễ bề tiêu hóa. Chủ nhật nào cũng vậy, tôi thường đọc tờ Gil Blas trong bóng râm bên bờ nước như thế. Hôm nay là bài viết của Columbine, các ngài biết đấy, Columbine là người phụ trách chuyên mục trên tờ Gil Blas. Tôi thường hay chọc tức bà Renard bằng cách giả vờ như quen biết Columbine này. Sự thật không phải vậy, vì tôi chẳng quen cô ta chút nào và chưa từng gặp mặt bao giờ, nhưng điều đó chẳng quan trọng; cô ta viết rất hay, và hơn thế nữa, cô ta dám nói thẳng thừng mọi chuyện với tư cách là một phụ nữ. Cô ta rất hợp ý tôi, và những người được như cô ta chẳng có mấy đâu.

Chà, tôi bắt đầu trêu chọc vợ mình, nhưng mụ ta nổi giận ngay lập tức, giận đùng đùng, thế là tôi đành ngậm miệng lại, và đúng lúc đó thì hai nhân chứng của chúng ta đang có mặt ở đây, ông Ladureau và ông Durdent xuất hiện ở bờ sông bên kia. Chúng tôi vốn biết mặt nhau. Gã lùn lại bắt đầu câu, và hắn câu được nhiều đến mức tôi run lên vì bực bội, còn vợ hắn thì nói: – Đúng là một chỗ cực kỳ đắc địa, từ nay chúng ta sẽ đến đây mãi nhé, Désiré. Về phần tôi, một cơn lạnh buốt chạy dọc sống lưng, và bà Renard cứ lặp đi lặp lại: – Anh chẳng ra dáng đàn ông gì cả; trong người anh chỉ toàn máu gà; và đột nhiên tôi bảo mụ: – Này, tôi thà đi chỗ khác còn hơn, kẻo tôi lại làm điều dại dột mất.

Và mụ ta thì thầm vào tai tôi như thể vừa nhét một thanh sắt nung đỏ dưới mũi tôi vậy: – Anh chẳng đáng mặt đàn ông. Giờ thì anh định chuồn và dâng cúng chỗ của mình cho kẻ khác đấy phỏng! Biến đi cho khuất mắt, đồ Bazaine!

Chà, tôi cảm thấy nhục nhã lắm chứ, nhưng tôi vẫn đứng im chẳng dịch chuyển, trong khi tên kia vừa kéo lên một con cá vền, ồ! Chưa bao giờ tôi thấy con cá nào to đến thế, chưa bao giờ! Và rồi vợ tôi bắt đầu cãi cọ lớn tiếng, cứ như thể mụ ta đang tự độc thoại vậy, và các ngài có thể thấy rõ sự mưu mẹo của mụ ta. Mụ ta nói: – Thế này thì người ta có quyền gọi là cá ăn cắp rồi đấy, bởi vì chính chúng ta là người thả mồi nhử ở cái chỗ này cơ mà. Ít ra thì chúng cũng phải trả lại tiền chúng ta đã mua mồi chứ lị.

Đến lượt mụ đàn bà béo mặc váy cotton lên tiếng: – Ý bà muốn gọi chúng tôi là quân trộm cắp hả, thưa bà? Và thế là họ bắt đầu đôi co, rồi chuyển sang cãi chửi nhau. Ôi Chúa ơi! Mấy cái mụ đó biết đủ thứ lời lẽ cay nghiệt. Họ gào to đến mức hai nhân chứng của chúng ta đang ở bờ bên kia phải gọi vọng sang với vẻ trêu chọc: – Nhỏ tiếng lại mấy người kia ơi! Không thì các người làm cho chồng mình mất tập trung chẳng câu được cá nữa bây giờ.

Thực tế là chẳng ai trong số hai chúng tôi nhúc nhích dù chỉ một li, cứ như thể chúng tôi là hai khúc gỗ mục vậy. Chúng tôi cứ cắm mặt cắm mũi nhìn xuống mặt nước, làm như chẳng nghe thấy gì, nhưng quỷ tha ma bắt, chúng tôi nghe rõ mồn một từng câu. – Mày là đồ dối trá trơ trẽn. – Mày chẳng khác gì một con đĩ rỗng tuếch trên đường phố. – Mày chỉ là một con lẳng lơ. – Mày là một con phò chính hiệu. Cứ thế, cứ thế; dăm ba gã thủy thủ chắc cũng chẳng thể thốt ra những lời tục tĩu hơn thế.

Đột nhiên tôi nghe thấy tiếng động phía sau lưng và quay người lại. Thì ra là ả kia, con mụ béo, đã lao vào vợ tôi bằng chiếc ô của mụ. Bốp! Bốp! Mélie lĩnh trọn hai phát, nhưng mụ ta đang lộn ruột, và khi đã nổi khùng lên thì mụ đánh đau phết đấy, thế là mụ chộp lấy tóc mụ đàn bà béo, rồi tát, tát, những cú tát giáng xuống mặt xối xả như mưa rào mùa hạ. Lẽ ra tôi đã mặc kệ họ tự giải quyết; đàn bà với đàn bà; đàn ông với đàn ông; chẳng hay ho gì khi xen lẫn đòn vung của hai phái, nhưng gã lùn mặc áo khoác vải lanh đã chồm dậy như một con quỷ dữ và định lao vào vợ tôi. À không, không, không có chuyện đó đâu anh bạn nhé! Tôi liền tặng cho ngài ấy một cú đấm uy lực, và rầm, rầm, một cú trúng mũi, một cú vào bụng. Hắn ta dang rộng tay chân rồi ngã ngửa xuống dòng sông, rơi thẳng tõm xuống cái hố.

Thưa ngài Chánh án, chắc chắn tôi đã vớt hắn lên rồi, nếu như tôi có thời gian. Nhưng ngặt nỗi mụ béo kia lại chiếm thế thượng phong và đang đấm đá Mélie một cách tơi bời. Tôi biết là mình không nên bỏ mặc lúc gã đàn ông đang ngụp lặn uống nước no nê, nhưng tôi chưa bao giờ nghĩ rằng hắn sẽ chết đuối, và tự nhủ: "Thôi kệ, cho hắn chìm xuống đấy một lúc cho tỉnh cả người."

Vì thế tôi liền chạy bổ tới chỗ hai người đàn bà để can họ ra, và thứ duy nhất tôi nhận được là những vết cào cấu cùng vết cắn. Lạy Chúa tôi, đúng là mấy mụ cái sẩy nảy cái ung! Chà, tôi mất toi năm phút, có khi đến mười phút mới kéo tách được hai mụ chằn lửa đó ra, và khi tôi quay người lại thì chẳng còn thấy tăm tích gì nữa, mặt nước phẳng lặng như tờ, trong khi mấy kẻ ở đằng kia cứ gào lên: – Vớt hắn lên mau! Dù họ cứ lớn tiếng gào thét như thế, ngặt nỗi tôi lại chẳng biết bơi mà lặn thì lại càng mù tịt!

Cuối cùng thì người giữ đập cũng tới nơi, kèm theo hai quý ông cầm sào móc thuyền, nhưng lúc đó đã qua hơn một phần tư giờ đồng hồ rồi. Người ta tìm thấy hắn ở dưới đáy hố, đúng độ sâu tám thước như tôi đã nói, nhưng gã đàn ông tội nghiệp trong bộ đồ vải lanh ấy đã ngỏm củ tỏi mất rồi! Sự việc hoàn toàn đúng như những gì tôi đã thề trước tòa. Tôi hoàn toàn vô tội, xin thề trên danh dự của mình.

Sau khi các nhân chứng đều khai báo khớp với lời trên, bị cáo được tuyên bão trắng án.