Roger de Toumeville ngồi dạng chân trên một chiếc ghế giữa đám bạn bè và say sưa nói chuyện; tay cậu cầm một điếu xì gà, thỉnh thoảng lại nhấp một hơi rồi thả ra một làn khói mỏng.

“Chúng tôi đang dùng bữa tối thì người ta mang tới một bức thư và bố tôi bóc ra. Các cậu biết bố tôi rồi đấy, ông luôn tự cho mình là vị vua nước Pháp đương quyền tạm thời. Tớ hay gọi ông là Don Quixote, bởi vì suốt mười hai năm trời, ông cứ cắm cổ lao vào đánh nhau với cái cối xay gió mang tên nước Cộng hòa, mà chẳng rõ điều đó là vì nhà Bourbon hay vì nhà Orleans. Hiện tại, ông chỉ cầm giáo vì phe Orleans mà thôi, bởi vì ngoài họ ra chẳng còn ai khác nữa. Dù thế nào đi nữa, ông vẫn tự cho mình là nhà quý tộc bậc nhất ở Pháp, nổi tiếng nhất, có thế lực nhất, là thủ lĩnh của đảng phái; và vì ông là một thượng nghị sĩ bất khả xâm phạm, ông cho rằng ngai vàng của các vị vua láng giềng đang vô cùng lung lay.

“Còn mẹ tôi, bà chính là linh hồn của bố tôi, là linh hồn của vương quốc và tôn giáo, là cánh tay phải của Chúa, và là nỗi kinh hoàng của những kẻ suy đồi.

“Thế rồi, một bức thư được mang tới trong lúc chúng tôi đang ăn tối, bố tôi bóc ra đọc, đoạn bảo với mẹ tôi rằng: ‘Em có người anh đang hấp hối.’ Mẹ tôi tái mặt đi. Người bác ấy hiếm khi nào được nhắc đến trong nhà, và tôi hoàn toàn chẳng biết gì về ông; tất cả những gì tôi nghe được từ đàm tiếu ngoài xã hội là ông đã và đang sống một cuộc đời trác táng. Sau khi ném cửa ném nhà vào vô sốả đàn ông đàn bà, ông chỉ còn giữ lại hai cô nhân tình, và sống cùng họ trong mấy căn hộ nhỏ ở phố des Martyrs.

“Từng là một thành viên viện quý tộc và cựu đại kỵ binh, người ta đồn rằng ông chẳng tin vào Chúa lẫn quỷ sứ. Do không tin vào kiếp sau, ông đã vắt kiệt kiếp này bằng đủ mọi cách, và trở thành vết thương nhức nhối trong tim mẹ tôi.

‘Đưa bức thư đây, Paul,’ mẹ nói, và khi bà đọc xong, đến lượt tôi đòi xem. Nó đây này.

Thưa ngài bá tước, tôi nghĩ mình cần báo cho ngài hay là anh rể ngài, ngài bá tước Fumeroll sắp sửa đi bán muối rồi. Có lẽ ngài nên chuẩn bị chu đáo và đừng quên điều tôi vừa mách nước.

Đầy tớ của ngài,

Mélani.

‘Chúng ta phải suy tính đã,’ bố lẩm bẩm. ‘Ở cương vị của anh, anh phải có trách nhiệm lo liệu những phút giây cuối đời của anh vợ em.’

Mẹ tiếp lời: ‘Em sẽ cho người đi mời cha xứ Poivron để xin lời khuyên, rồi em sẽ đến chỗ anh tôi cùng cha xứ và Roger. Ở lại đây nhé Paul, con không được để bản thân dính líu vào chuyện này, nhưng phụ nữ thì có thể và nên làm những việc đó. Còn đối với một chính trị gia ở vị trí của anh lại là chuyện khác. Sẽ thật tai hại nếu để một đối thủ nào đó nắm thóp được một trong những hành động cao đẹp nhất của anh.’ ‘Em nói đúng,’ bố tôi đáp. ‘Hãy làm theo những gì em cho là phải, vợ yêu của anh.’

Mười lăm phút sau, cha xứ Poivron bước vào phòng khách, và mọi tình thế được đem ra giải thích, mổ xẻ rồi bàn thảo tường tận mọi bề. Nếu Hầu tước de Fumerol, một trong những họ tộc hiển hang nhất nước Pháp, mà chết đi mà không có sự cứu rỗi của tôn giáo, đó chắc chắn sẽ là một đòn chí mạng cho giới quý tộc nói chung và riêng với Bá tước de Toumeville, đồng thời phe cấp tiến sẽ được đà đắc thắng. Mấy tờ báo bợ đỡ sẽ hò reo ca khúc khải hoàn suốt sáu tháng trời; tên tuổi mẹ tôi sẽ bị lôi ra bôi nhọ và ném vào những trang viết thô tục của phe xã hội chủ nghĩa, còn bố tôi thì bị bôi tro trát trấu. Một kịch bản như thế tuyệt đối không thể để xảy ra.

Thế là một cuộc thập tự chinh lập tức được định đoạt, do cha xứ Poivron tiên phong – một vị linh mục mập mạp, gọn gàng, thoảng chút mùi hương nước hoa, đúng chuẩn cha phô-lơ của một nhà thờ lớn tọa lạc nơi khu phố giàu sang quyền quý.

Xe lái mui trần được gọi tới và cả ba chúng tôi lên đường, gồm mẹ tôi, cha xứ và tôi, nhằm ban các bí tích cuối cùng cho người bác.

Người ta đã thống nhất trước tiên là sẽ gặp bà Mélani – người đã viết bức thư, và nhiều khả năng là vợ người gác cổng hoặc là người hầu của bác tôi. Tôi nhảy xuống trước một tòa nhà bảy tầng như một trinh sát rồi bước vào cái hành lang tối om, chật vật mãi mới tìm ra phòng gác cổng. Lão ta nhìn tôi với ánh mắt đầy cảnh giác và bảo:

‘Bà Mélani, làm ơn cho gặp.’ ‘Không biết!’ ‘Nhưng tôi nhận được thư của bà ấy.’ ‘Có thể thế, nhưng không biết. Cậu đang tìm gái bao đấy phỏng?’ ‘Không, chắc là người hầu thôi. Cô ấy viết thư cho tôi về chuyện làm việc.’ ‘Người hầu ư?... người hầu ư?... Chắc là bên nhà ngài Hầu tước rồi. Lên mà xem, tầng năm bên trái.’

Ngay khi nhận ra tôi không đi tìm gái bao, lão đâm ra niềm nở hơn và dẫn tôi ra tận lối đi. Lão là một người đàn ông cao gầy với chòm râu mai trắng phau, dáng vẻ bệ vệ y như một tay quản giáo nhà thờ.

Tôi leo lên một chiếc cầu thang xoắn ốc dài dằng dặc, đến cái lan can cũng chẳng dám chạm tay vào, rồi gõ ba tiếng dè dặt lên cánh cửa bên trái ở tầng năm. Cánh cửa bật mở ngay lập tức, hiện ra trước mắt tôi là một người đàn bà béo trục béo tròn, nhếch nhác, dang rộng hai tay chặn ngang lối vào tì lên hai khung cửa và làu bàu:

‘Các người muốn gì?’ ‘Bà có phải là Mélani không?’ ‘Đúng.’ ‘Tôi là Tử tước de Toumeville.’ ‘À! Ra thế! Vào đi.’ ‘À, thực ra mẹ tôi đang đứng ở dưới nhà cùng với một linh mục.’ ‘Ồ! Được rồi; xuống rước họ lên đi; nhưng cẩn thận cái lão gác cổng đấy.’

Tôi chạy ù xuống dưới rồi quay lại cùng mẹ, theo sau là cha xứ, và tôi có cảm giác như nghe thấy những bước chân khác đang bám theo sau. Ngay khi bước vào nhà bếp, Mélani liền kéo ghế mời chúng tôi ngồi, và cả bốn người quây quần bàn bạc.

‘Ông ấy ốm nặng lắm không?’ mẹ tôi hỏi. ‘Ôi! Có chứ thưa bà; ngài ấy chẳng còn trụ lại được bao lâu nữa đâu.’ ‘Ông ấy có vẻ sẵn sàng tiếp đón linh mục đến thăm không?’ ‘Ồ, tôi không nghĩ vậy.’ ‘Tôi có thể gặp ông ấy chứ?’ ‘Chà… vâng… thưa bà… chỉ là… chỉ là… mấy cô tiểu thư ấy đang ở cùng ngài ấy cơ.’ ‘Mấy cô tiểu thư nào?’ ‘Thì… thì… mấy cô bạn gái của ngài ấy chứ sao.’ ‘Ôi!’ Mặt mẹ tôi đỏ lựng, còn cha xứ Poivron thì hạ thấp mi mắt.

Sự tình bắt đầu khiến tôi thấy hay ho thú vị, bèn lên tiếng: ‘Hay để con vào trước nhé? Con sẽ xem ngài tiếp đón con ra sao, biết đâu con lại chuẩn bị được tâm lý cho ngài đón tiếp mọi người.’

Mẹ tôi vốn chẳng mảy may nghi ngờ âm mưu gì, đáp ngay: ‘Ừ, con vào đi con yêu.’ Bỗng một giọng nữ réo lên: ‘Mélani!’

Mụ đầy tớ béo ụ liền chạy biến đi và thưa: ‘Cô Claire gọi gì ạ?’ ‘Làm nhanh cái món trứng ốp lết đi.’ ‘Chút xíu nữa thôi thưa cô.’ Rồi quay lại với chúng tôi, mụ giải thích về tiếng gọi vừa rồi.

‘Họ đặt một đĩa trứng ốp lết phô mai lúc hai giờ kém chút quà vặt.’ Và đoạn mụ bắt đầu đập trứng vào một cái thố lớn, đánh thật mạnh tay, còn tôi thì đi ra chiếu nghỉ ngoài cửa bấm chuông để thông báo sự hiện diện chính thức của mình. Mélani ra mở cửa và mời tôi ngồi vào một căn tiền sảnh, trong khi mụ vào thông báo với bác tôi rằng tôi đã tới; rồi mụ quay lại giục tôi bước vào, còn cha xứ thì nấp gọn sau cánh cửa để sẵn sàng xuất hiện theo hiệu lệnh đầu tiên.

Thú thật là tôi vô cùng ngạc nhiên khi trông thấy người bác của mình, bởi vì vị lão trác táng ấy trông thật khôi ngô, uy nghiêm và lịch lãm làm sao.

Ngồi, đúng hơn là đang nằm dài trên một chiếc bành lớn, hai chân đắp chăn kín đáo, đôi bàn tay – những ngón tay trắng trẻo thon dài – đặt hờ trên tay vịn ghế, ông đang chờ đợi tử thần với một phong thái uy nghi tựa các bậc thánh nhân trong Kinh Thánh. Chòm râu trắng buông xõa trước ngực, hòa quyện với mái tóc cũng bạc phơ buông xõa đôi má.

Đứng ngay sau chiếc ghế bành, như để che chở cho ông khỏi sự quấy rầy của tôi, là hai người phụ nữ trẻ, hai cô nàng đẫy đà đang nhìn tôi bằng ánh mắt bạo dã của phường son phấn. Trong bộ váy lót và áo choàng mặc nhà, đôi tay trần để lộ, mái tóc đen nhánh búi gọn sau gáy, diện những đôi giày thêu kiểu phương Đông để hở mắt cá chân cùng đôi tất lụa, họ trông giống hệt những hình bóng sa đọa trong một bức tranh mang tính biểu tượng nào đó, đứng bên cạnh người sắp lâm.

Giữa chiếc ghế bành và chiếc giường là một chiếc bàn phủ khăn trắng, trên đó có hai chiếc đĩa, hai cái ly, hai chiếc nĩa và hai con dao đang mòn mỏi chờ đợi đĩa trứng ốp lết phô mai mà Mélani đã đặt làm từ nãy.

Bác tôi cất giọng yếu ớt, gần như hụt hơi nhưng vẫn rành mạch: ‘Chào cháu, đến thăm bác hơi muộn đấy; cuộc hội ngộ của chúng ta sẽ chẳng kéo dài đâu.’ Tôi lắp bắp: ‘Đâu phải lỗi tại con thưa bác,’… và ông đáp: ‘Không; bác biết chứ. Đó là lỗi của bố mẹ cháu nhiều hơn là lỗi của cháu… Họ thế nào rồi?’ ‘Dạ vẫn khỏe ạ, cảm ơn bác. Khi nghe tin bác ốm, bố mẹ đã cử con đến thăm nom bác.’ ‘Thế sao họ không tự thân đến đây?’

Tôi ngước nhìn hai cô gái rồi nhỏ nhẹ đáp: ‘Dạ không phải lỗi tại họ khi không thể đến được thưa bác. Nhưng sẽ rất khó cho bố con, và bất khả thi đối với mẹ con nếu muốn bước chân vào đây…’ Cụ già không đáp lời, chỉ giơ tay về phía tay tôi, và tôi nắm lấy bàn tay lạnh ngắt, nhợt nhạt ấy, giữ chặt trong tay mình.

Cánh cửa mở ra, Mélani bước vào mang theo đĩa trứng ốp lết đặt lên bàn, và hai cô gái lập tức ngồi xuống trước đĩa ăn của mình, vừa ăn vừa chẳng thèm rời mắt khỏi tôi. Đoạn tôi cất lời: ‘Thưa bác, mẹ con sẽ vô cùng hạnh phúc nếu được ôm lấy bác.’ ‘Bác cũng… rất muốn…’ ông lẩm bẩm. Ông chẳng nói thêm gì nữa, và tôi cũng chẳng biết phải đề xuất điều gì hơn, chẳng còn âm thanh nào vang lên ngoài tiếng va chạm của bát đĩa cùng những cử động nhai nuốt mơ hồ từ khuôn miệng họ.

Lúc này, cha xứ – nãy giờ vẫn rau ráu lắng nghe sau cánh cửa – thấy chúng tôi bối rối bèn ngỡ rằng ván bài đã thắng, liền cho rằng đây là thời cơ chín muồi để can thiệp và đường hoàng bước ra. Bác tôi bàng hoàng đến độ đờ đẫn cả người trước sự xuất hiện ấy; nhưng rồi ông há hốc miệng như muốn nuốt chửng vị linh mục, gầm lên một tiếng mạnh mẽ, trầm đục và đầy phẫn nộ: ‘Anh làm cái quái gì ở đây?’

Cha xứ, vốn dĩ đã nhẵn mặt với những tình huống oái oăm, cứ thế bước sâu hơn vào phòng và lẩm bẩm: ‘Tôi đến nhân danh em gái ngài, thưa Ngài Hầu tước; cô ấy sai tôi đến… Cô ấy sẽ hạnh phúc biết bao, thưa ngài…’

Nhưng Hầu tước chẳng mảy may bận tâm. Giơ một tay lên, ông chỉ thẳng ra cửa bằng một cử chỉ đầy kiêu hãnh bi tráng, giận dữ thều thào qua từng nhịp thở: ‘Cút khỏi phòng này… xéo ngay… quân cướp đoạt linh hồn… Cút ngay khỏi đây, hỡi kẻ xâm phạm lương tâm… Cút ngay khỏi đây, hỡi tên bẻ khóa những cánh cửa của người lâm!’

Cha xứ lùi lũi bước giật lùi, và tôi cũng chuồn theo cửa chính, cùng vị mục sư thực hiện cuộc rút lui chiến lược; còn hai cô ả nhỏ nhắn nọ, vốn đang hừng hực tinh thần phục thù, liền đứng phắt dậy để đĩa trứng ăn dở dang, rảo bước đứng chầu rìa hai bên ghế bành của bác tôi, đặt tay lên tay vịn nhằm trấn an và bảo vệ ông trước những âm mưu tội phạm của Gia đình và Tôn giáo.

Cha con tôi lại lủi thủi quay về căn bếp nhập tiệc cùng mẹ, và Mélani lại đon đả mời ghế. ‘Tôi thừa biết kiểu gì nó cũng chẳng suôn sẻ tự nhiên thế đâu; chúng ta phải giở chiêu khác thôi, bằng không ng thế nào ngài ấy cũng sổng mất.’ Và họ lại bắt đầu chụm đầu bàn tính lại từ đầu, mẹ tôi một ý, cha xứ một phách, còn tôi thì vạch ra một phương án thứ ba.

Chúng tôi vừa thì thầm bàn thảo được chừng nửa tiếng, thì một thứ âm thanh chấn động từ đống đồ đạc bị xê dịch cùng tiếng hét của bác tôi – còn cuồng nộ và khủng khiếp hơn gấp bội so với ban nãy – khiến cả bốn chúng tôi giật nảy mình.

Qua những cánh cửa và vách tường, chúng tôi nghe rõ mồn một tiếng ông gầm thét: ‘Cút ra ngoài… cút… lũ khốn, đám bịp bợp, xéo mau tụi vô lại… cút đi… cút ngay!…’

Mélani vội vã lao đi nhưng lập tức quay lại gọi tôi cứu viện, và tôi tức tốc chạy sang. Đối diện với bác tôi – người đang giận dữ tột độ, suýt chồm dậy và tru tréo – có hai kẻ đang đứng kè kè sau lưng nhau, có vẻ như đang chầu chực chờ ông tức hộc máu mà chết.

Nhìn chiếc áo khoác dài quái đản, đôi giày da kiểu Anh thô kệch, dáng vẻ của một tay gia sư thất nghiệp, cái cổ áo cao cứng ngắc, chiếc cà vạt trắng phau cùng mái tóc chải hất thẳng tắp, cùng cái bộ mặt rặt vẻ đạo đức giả của một linh mục, tôi nhận ra ngay gã đứng đầu chính là một mục sư Tin lành.

Kẻ thứ hai chính là lão gác cổng tòa nhà, một tín đồ cải đạo đã bám theo chúng tôi từ trước, sau khi chứng kiến màn thất trận của phe ta liền tức tốc đi rước vị mục sư của riêng lão tới, với hy vọng vận may sẽ khá khẩm hơn. Bác tôi trông có vẻ phát điên lên vì tức giận! Nếu sự xuất hiện của vị linh mục Công giáo – vị linh mục của tổ tiên ông – từng khiến Hầu tước de Fumerol, kẻ đã trở thành một người tự do tư tưởng, cảm thấy gai mắt ngứa gan, thì sự hiện diện của vị mục sư do gã gác cổng rước tới lại càng khiến ông mất kiểm soát hoàn toàn. Thế là tôi túm lấy tay hai gã rồi tống cổ chúng ra ngoài cửa mạnh bạo đến mức chúng va đầu vào nhau hai lần ngay giữa đoạn nối ra cầu thang, để rồi sau đó tôi cũng rút lui trong trinh chuyên và quay trở lại căn bếp – tổng hành dinh của chúng tôi – để tiếp tục hội ý cùng mẹ và cha xứ.

Nhưng Mélani bỗng hoảng hốt chạy ngược về, nức nở gào lên: ‘Ngài ấy đang hấp hối… ngài ấy đang hấp hối… vào ngay đi… ngài ấy sắp đi rồi…’

Mẹ tôi lao vút đi. Bác tôi đã ngã quỵ xuống đất, ngả dài trên sàn nhà và nằm bất động. Tôi đoán chắc ngài đã đi bán muối rồi. Lúc ấy trông mẹ tôi mới oai phong lẫm liệt làm sao! Bà tiến thẳng tới chỗ hai cô gái đang quỳ sụp bên cái xác hòng vực dậy, đoạn chỉ tay ra cửa với một uy quyền, sự đường hoàng và uy nghi không gì cưỡng lại được, cất lời: ‘Giờ là lúc các cô phải cuốn xéo.’

Và họ lủi thủi bước ra chẳng hé răng nửa lời phản kháng, cũng không thèm thốt một câu. Phải thú thực là tôi cũng đang lăm lăm chuẩn bị tống cổ họ ra ngoài mà chẳng cần nể nang gì sất hệt như cái cách tôi vừa đãi ngộ tên mục sư cùng lão gác cổng.

Kế đó, cha xứ Poivron tiến hành ban các bí tích cuối cùng cho người bác với đầy đủ những nghi lễ cầu nguyện thông thường và xá tội cho ông, trong lúc mẹ tôi quỳ sụp bên người anh trai mà sụt sùi khóc nức nở. Tuy nhiên, đột nhiên bà thốt lên: ‘Ông ấy vừa nhận ra tôi; ông ấy đã bóp tay tôi; tôi chắc chắn là ông ấy đã nhận ra tôi!!!… và rằng ông ấy vừa nói lời cảm ơn tôi! ôi Chúa ơi, hạnh phúc biết nhường nào!’

Tội nghiệp Mẹ tôi! Giá như bà biết hoặc lường trước được rằng lời cảm ơn ấy đích thị phải dành cho ai!

Họ đặt bác tôi lên giường; phen này thì ngài chầu trời thật rồi.

‘Thưa bà,’ Mélani cất giọng, ‘chúng ta chẳng còn lấy một tấm vải trải giường nào để liệm ngài ấy nữa; toàn bộ đồ vải đều là của hai cô tiểu thư kia rồi,’ và khi tôi nhìn sang đĩa trứng ốp lết hãy còn ăn dở của họ, tôi vừa thấy buồn cười lại vừa muốn khóc. Cuộc đời đôi khi trớ trêu và đem lại những cảm giác kỳ quặc làm sao!

Chúng tôi tổ chức cho bác một đám tang vô cùng hoành tráng, kèm theo năm bài điếu văn đọc bên huyệt mộ. Nam tước de Croiselles, vị thượng nghị sĩ, đã dùng những lời lẽ vô cùng tuyệt mỹ để chứng minh rằng Thiên Chúa luôn khải hoàn trở về với những tâm hồn cao quý dẫu có lúc lầm đường lạc lối. Toàn bộ các thành viên thuộc phái Bảo hoàng và Công giáo đều tề tựu tòng tang với sự hào hứng của những kẻ chiến thắng, ca tụng về một cái chết đẹp đẽ dẫu trải qua một cuộc đời đôi chút sóng gió.

Tử tước Roger dứt lời, và những kẻ xung quanh cười rộ lên. Rồi có ai đó buông một câu: “Chà! Đúng là chuyện muôn thuở về những màn cải đạo lúc lâm.”