Ngày xửa ngày xưa, trong một khu rừng rậm có một bà lão sống cùng ba thiếu nữ. Cả ba đều xinh đẹp, nhưng người em út là lộng lẫy hơn cả. Căn lúp xúp của họ bị cây cối che khuất hoàn toàn, chẳng ai thấy được nhan sắc ấy ngoại trừ mặt trời ban ngày, mặt trăng ban đêm và ánh mắt của những vì sao. Bà lão bắt các cô gái làm việc cực nhọc từ sáng đến tối mịt, quay lanh vàng thành sợi; hết con quay này đến con quay khác được trao cho họ, chẳng có lấy một phút nghỉ ngơi. Sợi chỉ phải thật mảnh và đều đặn, khi xong xuôi sẽ được bà lão cất vào một căn phòng bí mật. Thi thoảng, cứ độ hạ về hai ba lần, bà ta lại đi xa. Trước lúc lên đường, bà phân công công việc cho từng ngày vắng mặt và luôn trở về vào lúc nửa đêm, thế nên các cô gái chẳng bao giờ thấy bà mang gì về, cũng chẳng rõ lanh vàng ấy từ đâu ra hay dùng để làm gì.
Đến kỳ bà lão phải lên đường trong một chuyến đi như thế, bà giao việc cho mỗi thiếu nữ trong sáu ngày, kèm theo lời cảnh báo quen thuộc: “Các con chớ để mắt ngó ngàng lung tung, tuyệt đối không được nói chuyện với đàn ông; bởi nếu làm thế, chỉ của các con sẽ mất đi độ sáng, và đủ thứ tai họa sẽ giáng xuống đầu.” Họ bật cười trước lời dặn dò được lặp đi lặp lại ấy, bảo nhau rằng: “Sợi chỉ vàng của chúng ta sao có thể mất đi độ sáng được cơ chứ, mà đời nào tụi mình có cơ hội nói chuyện với đàn ông?”
Vào ngày thứ ba sau khi bà lão đi vắng, một hoàng tử trẻ đi săn trong rừng bị lạc đoàn tùy tùng và đi lạc hoàn toàn. Quá mệt mỏi vì tìm đường, chàng ngã mình xuống gốc cây, để mặc ngựa tự do gặm cỏ, rồi thiếp đi lúc nào không hay.
Mặt trời đã lặn khi chàng tỉnh giấc và bắt đầu tìm đường ra khỏi rừng một lần nữa. Cuối cùng, chàng nhìn thấy một lối mòn nhỏ, liền mừng rỡ bước theo và phát hiện nó dẫn đến một căn chòi nhỏ. Các thiếu nữ đang ngồi hóng mát trước cửa chòi liền thấy chàng đến gần. Hai người chị tỏ ra vô cùng hoảng hốt khi nhớ lại lời cảnh báo của bà lão, nhưng cô út lại cất lời: “Từ trước tới giờ em chưa từng thấy ai thế này cả; hãy cho em nhìn một cái thôi.” Họ nài nỉ cô bước vào, nhưng thấy cô nhất quyết không chịu, đành bỏ mặc cô ở đó. Hoàng tử tiến lại gần, lịch thiệp chào nàng thiếu nữ và thổ lộ rằng mình đã bị lạc trong rừng, vừa đói lại vừa mệt. Nàng dọn thức ăn mời chàng, chuyện trò tâm đắc đến mức quên bẵng đi lời dặn của bà lão, cứ thế nán lại suốt mấy tiếng đồng hồ. Trong khi đó, đoàn tùy tùng tìm kiếm hoàng tử khắp nơi nhưng vô vọng, bèn cử hai sứ giả về báo tin buồn cho nhà vua. Ngay lập tức, nhà vua hạ lệnh điều động một trung kỵ binh và một trung bộ binh đi tìm con trai.
Sau ba ngày tìm kiếm, họ cũng tìm thấy căn chòi. Hoàng tử vẫn đang ngồi bên khung cửa và đã có những giây phút vui vẻ bên nàng thiếu nữ đến nỗi thời gian trôi nhanh như chỉ mới một tiếng đồng hồ. Trước lúc ra đi, chàng hứa sẽ quay lại đón nàng về hoàng cung của vua cha để phong làm hoàng hậu. Khi chàng đi rồi, nàng ngồi vào khung cửi để làm bù cho khoảng thời gian đã mất, nhưng hoảng hốt nhận ra sợi chỉ của mình đã mất sạch độ sáng. Tim nàng đập loạn nhịp và nàng khóc nức nở, vì nhớ lại lời cảnh báo của bà lão và không biết tai họa gì sắp giáng xuống đầu mình.
Bà lão trở về vào lúc nửa đêm và nhận ra chuyện gì đã xảy ra trong lúc vắng nhà nhờ vào xấp chỉ xỉn màu. Bà ta tức giận lôi đình, mắng mỏi thiếu nữ rằng chính nàng đã rước họa vào thân lẫn cho cả hoàng tử. Nàng thiếu nữ ăn ngủ không yên vì cứ nghĩ mãi về chuyện này. Cuối cùng, không thể chịu đựng thêm nữa, nàng quyết định tìm gặp hoàng tử để cầu cứu.
Từ nhỏ nàng đã học được cách hiểu tiếng chim chóc, và điều này giờ đây vô cùng hữu ích. Nhìn thấy một con quạ đang rỉa lông trên cành thông, nàng khẽ gọi: “Chim ơi, loài chim khôn ngoan và bay nhanh nhất muôn loài, ngươi có chịu giúp ta không?” Con quạ hỏi lại: “Ta giúp nàng bằng cách nào?” Nàng đáp: “Hãy bay đi cho đến khi ngươi đến một thị trấn tráng lệ, nơi có cung điện của nhà vua; hãy tìm hoàng tử và nói với ngài rằng một tai họa lớn đã giáng xuống đời ta.” Rồi nàng kể cho quạ nghe chuyện sợi chỉ mất đi độ sáng ra sao, bà lão tức giận khủng khiếp thế nào, và nàng sợ hãi một thảm họa lớn đến nhường nào. Con quạ hứa chắc như đinh đóng cột sẽ làm theo lời nàng, đoạn vỗ cánh bay đi. Nàng thiếu nữ trở về nhà, cả ngày cặm cụi cuộn lại đống sợi mà các chị đã kéo, bởi bà lão không cho nàng quay tơ nữa. Chiều tà, nàng nghe tiếng “quạ, quạ” của con quạ từ ngọn cây thông bèn nôn nóng chạy ra để nghe ngóng câu trả lời.
Thật may mắn làm sao, con quạ đã tìm được con trai của một bậc thầy phù thủy gió trong khu vườn hoàng cung – người hiểu được tiếng chim chóc – và đã trao gửi thông điệp cho chàng ta. Khi nghe tin, hoàng tử vô cùng đau buồn, bèn bàn tính với các bạn bè cách giải cứu thiếu nữ. Chàng bảo con trai phù thủy gió: “Hãy nhờ con quạ bay nhanh trở lại gặp nàng và bảo nàng hãy chuẩn bị sẵn sàng vào đêm thứ chín, vì khi đó ta sẽ đến đón nàng đi.” Con trai phù thủy gió làm theo, và con quạ bay nhanh đến mức về tới túp lều ngay trong chiều tối hôm ấy. Nàng thiếu nữ cảm ơn chú chim rối rít rồi đi vào nhà, chẳng hé lộ với ai điều mình vừa nghe.
Khi đêm thứ chín đến gần, nàng trở nên vô cùng bất an vì sợ nhỡ đâu xảy ra bất trắc khủng mà phá hỏng tất cả. Đêm ấy, nàng rón rén lẻn ra khỏi nhà và đứng run rẩy ngóng chờ cách túp lều một khoảng ngắn. Chẳng mấy chốc, nàng nghe tiếng bước chân ngựa nện thình thịch trầm đục, và chẳng mấy chốc đoàn quân vũ trang đã xuất hiện, dẫn đầu là hoàng tử – người đã cẩn thận đánh dấu tất cả các cây từ trước để biết đường đi. Nhận ra nàng thiếu nữ, chàng lao xuống ngựa, bế xốc nàng lên yên, rồi nhảy lên ngồi phía sau, giục ngựa hướng về nhà. Ánh trăng chiếu rọi sáng ngời khiến họ chẳng gặp mấy khó khăn trong việc nhận ra những cái cây đã được đánh dấu.
Chẳng mấy chốc, ánh bình minh ló dạng đánh thức muôn loài chim cất tiếng hót; và giá như hoàng tử hay nàng thiếu nữ để ý đến những gì chúng đang nói, thì họ đã tránh được bao nỗi muộn phiền. Tiếc thay, họ chỉ mải nghĩ đến nhau, và khi ra khỏi khu rừng thì mặt trời đã treo lơ lửng giữa bầu trời.
Sáng hôm sau, khi cô út không ra làm việc, bà lão liền hỏi cô đâu. Hai người chị giả vờ không biết, nhưng bà lão dễ dàng đoán ra chuyện gì đã xảy ra. Vốn thực chất là một mụ phù thủy độc ác, bà ta quyết định trừng phạt những kẻ trốn chạy. Thế là bà thu thập chín loại cỏ độc dại của phù thủy, thêm chút muối đã yểm bùa, vo tất cả lại trong một tấm vải thành hình một quả cầu xù lông, rồi thả nó bay theo gió đuổi theo họ kèm theo lời nguyền:
Hỡi gió lốc!—mẹ của gió muôn phương!
Hãy giúp ta trị kẻ dám coi thường!
Mang theo đây quả cầu mang phép lạ.
Khiến nàng rơi khỏi vòng tay thương nhớ,
Vùi thây nơi dòng nước chảy xiết đưa.
Đến giữa trưa, hoàng tử và đoàn tùy tùng đến một con sông sâu, bắc qua bằng một chiếc cầu nhỏ hẹp đến mức chỉ đủ một người qua lại. Con ngựa chở hoàng tử và nàng thiếu nữ vừa ra đến giữa cầu thì quả cầu phép thuật bay xẹt qua. Con ngựa hoảng sợ lồng lên bất thừng, và trước khi ai kịp ngăn lại, nó đã hất văng thiếu nữ xuống dòng nước xiết bên dưới. Hoàng tử định nhảy xuống cứu nàng nhưng bị tùy tùng giữ chặt lại. Mặc cho chàng giãy giụa, họ vẫn đưa chàng về nhà. Suốt sáu tuần liền, hoàng tử tự giam mình trong căn phòng bí mật, tuyệt thực không ăn không uống vì đau buồn khôn xiết. Cuối cùng, bệnh tình của chàng trở nặng đến mức ngấp nghé bờ vực cái chết, khiến nhà vua hoảng hốt truyền lệnh triệu tập toàn bộ các bậc thầy phù thủy trong nước. Nhưng chẳng ai chữa khỏi cho chàng. Cuối cùng, con trai phù thủy gió tâu với vua: “Xin hãy cho người đi mời vị phù thủy già ở Phần Lan; ông ấy uyên bác hơn tất cả các phù thủy trong vương quốc của bệ hạ cộng lại.” Một sứ giả lập tức được phái đi Phần Lan, và một tuần sau, chính vị phù thủy già đã cưỡi gió bay đến. Vị phù thủy cất lời: “Tâu bệ hạ, cơn gió đã thổi bệnh tật này vào người hoàng tử, và một quả cầu phép thuật đã cướp đi người thương của ngài. Đó là lý do khiến ngài u uất không nguôi. Hãy để gió thổi vào người hoàng tử, gió sẽ cuốn đi nỗi buồn.” Bấy giờ, nhà vua bèn cho con trai ra ngoài trời đón gió, và sức khỏe của chàng dần hồi phục, rồi chàng kể hết mọi chuyện cho cha nghe. Vua phán: “Hãy quên nàng đi và cưới một người vợ khác,” nhưng hoàng tử khẳng định chẳng thể yêu ai khác được nữa.
Một năm sau, chàng tình cờ cưỡi ngựa đến chiếc cầu nơi người thương bỏ mạng. Nhớ lại tai họa xưa, chàng khóc nức nở, sẵn sàng đánh đổi mọi thứ đang có chỉ để nàng sống lại một lần nữa. Giữa cơn đau buồn, chàng chợt nghe văng vẳng tiếng hát bèn ngoảnh lại nhìn nhưng chẳng thấy bóng ai. Rồi giọng hát ấy lại vang lên:
Than ôi! Bùa phép bủa vây, đành đoạn lẻ loi,
Nơi đây ta mãi nằm vùi tăm tối!
Người thương nào có bận lòng nghĩ ngợi
Đến việc giải cứu người vợ hiền yêu dấu thuở nào.
Hoàng tử vô cùng kinh ngạc, nhảy xuống ngựa và tìm kiếm khắp nơi xem có ai nấp dưới cầu không, nhưng chẳng có một bóng người. Lúc bấy giờ, chàng chú ý đến một đóa súng nước màu vàng đang trôi nổi trên mặt nước, nửa bị những chiếc lá rộng che khuất; thế nhưng hoa làm sao mà biết hát. Trong niềm kinh ngạc tột cùng, chàng đứng chờ với hy vọng nghe thêm chút nữa. Đoạn, giọng hát lại cất lên:
Than ôi! Bùa phép bủa vây, đành đoạn lẻ loi,
Nơi đây ta mãi nằm vùi tăm tối!
Người thương nào có bận lòng nghĩ ngợi
Đến việc giải cứu người vợ hiền yêu dấu thuở nào.
Hoàng tử chợt nhớ đến những người thợ quay tơ vàng, tự nhủ: “Nếu ta đến đó, biết đâu họ có thể giải thích cho ta chuyện này?” Chàng lập tức phi ngựa đến căn chòi và bắt gặp hai nàng thiếu nữ bên vòi nước. Chàng kể cho họ nghe chuyện đã xảy ra với em gái họ năm trước, và việc chàng đã hai lần nghe thấy một khúc ca kỳ lạ nhưng chẳng thấy người hát đâu. Họ cho biết đóa súng nước màu vàng không ai khác chính là em gái họ; nàng chưa chết mà đã bị hóa phép bởi quả cầu ma thuật. Trước khi đi ngủ, người chị cả làm một chiếc bánh tẩm thảo dược phép thuật rồi đưa cho chàng ăn. Đêm đó, chàng mơ thấy mình đang sống trong khu rừng và hiểu được mọi thứ chim chóc trò chuyện với nhau. Sáng hôm sau, chàng kể lại giấc mơ cho hai thiếu nữ nghe; họ bảo rằng chiếc bánh phép đã mang lại điều đó, khuyên chàng hãy lắng nghe thật kỹ tiếng chim để xem chúng mách bảo gì, và khi cứu được vợ thì nhớ quay lại giải thoát họ khỏi cảnh nô lệ khốn khổ này.
Sau khi hứa hẹn, chàng vui mừng trở về nhà. Trên đường cưỡi ngựa qua khu rừng, chàng hoàn toàn hiểu được mọi điều chim chóc bàn tán. Chàng nghe một con chim hoét bảo ác là: “Đồ con người ngốc nghếch! Chuyện đơn giản thế mà cũng không hiểu nổi. Đã tròn một năm kể từ ngày thiếu nữ bị hóa thành súng nước, và dù nàng hát buồn bã đến mức ai đi qua cầu cũng phải nghe thấy, thế mà chẳng một ai đến cứu. Vị hôn phu cũ của nàng đã phi ngựa qua đây cách đây vài ngày và nghe nàng hát, nhưng cũng chẳng khôn ngoan hơn thiên hạ là bao.”
Con ác là bồi thêm: “Và chính gã phải chịu trách nhiệm cho mọi bất hạnh của nàng. Nếu gã chỉ nghe theo lời của loài người thì nàng sẽ mãi mãi là một đóa hoa. Nàng sẽ được giải cứu chẳng mấy chốc nếu mọi chuyện được tâu lên vị phù thủy già ở Phần Lan.”
Nghe xong, hoàng tử tự hỏi làm thế nào để truyền tin đến Phần Lan. Chàng lại nghe một con én bảo én kia: “Nào, chúng ta bay sang Phần Lan đi; ở đó làm tổ thích hơn.”
Hoàng tử cất tiếng gọi: “Khoan đã, những người bạn tốt! Các ngươi có thể làm giúp ta một việc không?”
Bầy chim đồng ý, và chàng nói: “Hãy mang ngàn lời chào của ta đến vị phù thủy già ở Phần Lan, và hỏi ngài cách nào để biến một thiếu nữ bị hóa thành hoa trở lại hình hài nguyên vẹn.”
Bầy én bay đi, còn hoàng tử tiếp tục phi ngựa ra cầu. Chàng đứng đợi nơi đó với hy vọng được nghe tiếng hát, nhưng chẳng nghe thấy gì ngoài tiếng nước chảy xiết và tiếng gió rên rỉ, đành thất vọng quay về nhà.
Chẳng bao lâu sau, khi đang ngồi trong vườn và nghĩ rằng chắc bầy én đã quên mất lời nhắn của mình, chàng nhìn thấy một con đại bàng bay lượn trên cao. Con chim từ từ hạ xuống đậu trên một cành cây gần hoàng tử và cất tiếng: “Vị phù thủy Phần Lan gửi lời chào ngươi và bảo rằng ngươi có thể giải cứu thiếu nữ theo cách này: Hãy ra sông và bôi bùn khắp người; sau đó nói: ‘Từ người thành cua,’ rồi ngươi sẽ biến thành một con cua. Hãy dũng cảm lao xuống nước, bơi thật sát vào tận rễ súng nước, gỡ chúng ra khỏi bùn và đám sậy. Xong xuôi, hãy bám chặt các càng vào rễ cây và trôi nổi cùng chúng lên mặt nước. Hãy để dòng nước chảy tràn qua đóa hoa, trôi theo dòng chảy cho đến khi ngươi gặp một cây thanh lương trà bên bờ trái. Gần đó có một hòn đá lớn. Hãy dừng lại ở đó và cất lời: ‘Từ cua thành người, từ súng nước thành thiếu nữ,’ khi ấy cả hai ngươi sẽ trở lại hình hài nguyên vẹn.”
Đầy rẫy hoài nghi và sợ hãi, hoàng tử chần chừ một thời gian lâu mới dám dũng cảm giải cứu thiếu nữ. Bấy giờ, một con quạ đen bảo chàng: “Ngươi còn do dự nỗi gì? Vị phù thủy già không hề nói sai, bầy chim cũng chẳng lừa gạt ngươi; hãy mau đi lau khô những giọt nước mắt của nàng.”
Hoàng tử tự nhủ: “Chẳng có điều gì tồi tệ hơn cái chết có thể xảy ra với mình, mà chết còn hơn là ôm nỗi buồn đau vô tận.” Thế là chàng lên ngựa ra cầu. Một lần nữa nghe thấy tiếng súng nước than thở, chàng không còn chần chừ gì nữa, bôi bùn khắp người, cất tiếng: “Từ người thành cua,” rồi lao mình xuống dòng sông. Trong khoảnh khắc, nước rít lên bên tai chàng, rồi mọi thứ chìm vào tĩnh lặng. Chàng bơi đến bên cây và bắt đầu gỡ rễ, nhưng vì rễ bám quá chặt vào bùn và sậy nên việc này ngốn của chàng rất nhiều thời gian. Chàng bám chặt lấy chúng và ngoi lên mặt nước, để dòng chảy cuốn đóa hoa trôi đi. Dòng nước cuốn họ trôi xuôi dòng, nhưng chàng chẳng thấy cây thanh lương trà ở đâu cả. Cuối cùng chàng cũng nhìn thấy nó, ngay sát hòn đá lớn. Chàng dừng lại ở đây và cất tiếng: “Từ cua thành người, từ súng nước thành thiếu nữ,” và vui mừng khôn xiết khi thấy mình đã trở lại là hoàng tử, còn nàng thiếu nữ đang ở bên cạnh. Nàng xinh đẹp gấp mười lần trước, khoác trên mình chiếc áo choàng màu vàng nhạt lộng lẫy lấp lánh kim cương. Nàng cảm ơn chàng vì đã giải thoát nàng khỏi quyền năng của mụ phù thủy độc ác, và vui lòng đồng ý kết hôn với chàng.
Nhưng khi họ đến chiếc cầu nơi chàng bỏ lại con ngựa, chẳng thấy bóng dáng nó đâu cả; bởi dù hoàng tử cứ nghĩ mình chỉ biến thành cua có vài tiếng đồng hồ, thực tế chàng đã ở dưới nước hơn mười ngày. Trong lúc họ đang bối rối không biết làm sao để về đến cung điện của vua cha, họ thấy một cỗ xe lộng lẫy do sáu con ngựa trang hoàng rực rỡ đang tiến đến dọc bờ sông. Họ lên xe và lái thẳng về hoàng cung. Nhà vua và hoàng hậu đang ở nhà thờ, khóc thương cho người con trai mà họ hằng đinh ninh là đã chết từ lâu. Nỗi vui mừng và kinh ngạc thật lớn lao khi hoàng tử bước vào, dắt theo nàng thiếu nữ xinh đẹp bằng tay. Hôn lễ được cử hành ngay lập tức, khắp vương quốc mở tiệc ăn mừng rình rang suốt sáu tuần liền.
Một thời gian sau, hoàng tử và cô dâu đang ngồi trong vườn thì một con quạ bay đến bảo họ: “Đồ vô ơn! Các ngươi đã quên hai nàng thiếu nữ nghèo khổ từng giúp đỡ lúc hoạn nạn rồi sao? Chẳng lẽ họ phải quay tơ vàng mãi mãi ư? Đừng thương xót mụ phù thủy độc ác ấy nữa. Ba thiếu nữ ấy thực ra là những nàng công chúa bị mụ ta bắt cóc từ tấm bé cùng với toàn bộ đồ dùng bằng bạc, thứ mà mụ đã biến thành lanh vàng. Đầu độc là hình phạt xứng đáng nhất dành cho mụ.”
Hoàng tử vô cùng hổ thẹn vì đã quên lời hứa, lập tức lên đường và thật may mắn khi đến túp lều lúc bà lão không có nhà. Các thiếu nữ đã mơ thấy chàng đang đến và sẵn sàng ra đi cùng chàng, nhưng trước tiên họ làm một chiếc bánh trộn độc và để lên bàn nơi bà lão thế nào cũng nhìn thấy khi về nhà. Mụ ta thực sự đã thấy chiếc bánh, thấy nó trông vô cùng hấp dẫn nên đã ngấu nghiến ăn sạch và chết lăn ra ngay lập tức.
Trong căn phòng bí mật, người ta tìm thấy năm mươi xe lanh vàng, và còn nhiều hơn thế nữa được chôn giấu bên dưới. Túp lều bị san bằng thành bình địa, và hoàng tử cùng cô dâu và hai người chị của nàng đã sống hạnh phúc mãi mãi về sau.
