And many a hunting song they sung,

And song of game and glee;

Then tuned to plaintive strains their tongue,

“Of Scotland’s luve and lee.”

To wilder measures next they turn

“The Black, Black Bull of Norroway!”

Sudden the tapers cease to burn,

The minstrels cease to play.

“The Cout of Keeldar,” by J. Leyden.

Ở Norroway thuở trước, có một bà cụ nọ sinh được ba người con gái. Cô chị cả liền thưa với mẹ rằng: “Mẹ ơi, xin hãy nướng cho con một chiếc bánh bannock và một miếng thịt để con lên đường đi tìm vận may.” Người mẹ chiều ý con; cô gái bèn lên đường tìm đến một bà mụ giặt giũ vốn là phù thủy để giãi bày tâm nguyện. Bà già bảo cô ở lại hôm ấy, rồi ra cửa sau ngó chừng xem thấy những gì. Ngày đầu tiên, cô chẳng nhìn thấy gì cả. Ngày thứ hai cũng vậy, vẫn không có gì xuất hiện. Đến ngày thứ ba, cô lại ra nhìn thì thấy một cỗ xe sáu ngựa đang tiến đến trên con đường cái. Cô liền chạy vào báo cho bà già biết những gì mình vừa thấy. “Được rồi,” bà già nói, “xe đó là dành cho thế đấy.” Thế là họ đưa cô lên xe và phi thẳng đi mất.

Cô con gái thứ hai tiếp tục thưa với mẹ: “Mẹ ơi, xin hãy nướng cho con một chiếc bánh bannock và một miếng thịt để con lên đường đi tìm vận may.” Người mẹ cũng làm y như vậy; và cô lên đường đến chỗ bà già hệt như chị mình. Đến ngày thứ ba, ngó ra cửa sau, cô thấy một cỗ xe bốn ngựa đang chạy tới trên đường. “Được rồi,” bà già bảo, “xe đó là dành cho thế đấy.” Thế là họ đón cô lên xe và khởi hành.

Cô con gái út thưa với mẹ: “Mẹ ơi, xin hãy nướng cho con một chiếc bánh bannock và một miếng thịt để con lên đường đi tìm vận may.” Người mẹ làm đúng thế; và cô lên đường đến gặp bà mụ phù thủy. Bà ta bảo cô ra cửa sau ngó xem có gì lạ không. Cô làm theo, khi quay vào liền bảo chẳng thấy gì cả. Ngày thứ hai cô lại ra và cũng chẳng thấy gì. Ngày thứ ba, cô lại nhìn ra ngoài, lúc trở vào liền thưa với bà già rằng cô chẳng thấy gì ngoài một con Bò Đen to lớn đang gầm rống chạy dọc con đường. “Được rồi,” bà già bảo, “con đó là dành cho thế đấy.” Nghe vậy, cô hoảng sợ và đau khổ đến phát cuồng; nhưng rồi cô được người ta bế lên đặt trên lưng con vật, và chúng cứ thế lên đường.

Họ cứ đi mãi, đi hoài cho đến khi nàng đói lả cả người. “Hãy ăn ở tai phải của ta, và uống ở tai trái của ta, rồi cất phần thừa đi,” con Bò Đen bảo. Nàng liền làm theo lời nó, và quả nhiên tinh thần tỉnh táo hẳn lại. Đường sá xa xôi, ngựa xe mỏi mệt, cuối cùng họ cũng đến nơi nhìn thấy một lâu đài rất lớn và xinh đẹp. “Đêm nay chúng ta phải nghỉ lại đây,” con bò nói; “vì anh cả của ta ở đây mà”; chẳng mấy chốc họ đã đến nơi. Người ta bế nàng xuống lưng bò, đưa vào trong nhà, còn con bò thì được dẫn ra bãi cỏ để nghỉ qua đêm. Sáng hôm sau, khi họ dắt con bò về, họ đưa nàng vào một căn phòng khách lộng lẫy, trao cho nàng một quả táo đẹp tuyệt trần và dặn rằng đừng bẻ đôi nó ra cho đến khi nào lâm vào bước đường cùng nguy khốn nhất thế gian, khi ấy quả táo sẽ giúp nàng thoát nạn. Nàng lại được bế lên lưng bò, đi qua một đoạn đường xa hơn rất nhiều so với những gì ta có thể kể, rồi họ cũng thấy một lâu đài còn đẹp hơn và ở xa hơn nhiều so với lâu đài trước. Con bò bảo nàng rằng: “Đêm nay chúng ta phải ở đây, vì anh hai của ta ở nơi này”; và lập tức họ đã đến nơi. Họ bế nàng xuống, đưa vào trong nhà, và gửi con bò ra đồng cho đêm ấy. Sáng hôm đó, họ đưa nàng vào một căn phòng sang trọng tuyệt mỹ, tặng nàng quả lê đẹp nhất mà nàng từng thấy, dặn dò không được ăn hay bẻ nó cho đến khi lâm vào cơn hoạn nạn cùng cực nhất mà người trần có thể chịu đựng, khi đó nó sẽ giúp nàng vượt qua. Nàng lại được bế lên lưng bò và tiếp tục hành trình. Họ đi mãi, cưỡi ngựa mỏi mòn, cho đến khi thấy tòa lâu đài lớn nhất và ở xa nhất từ trước tới nay xuất hiện trước mắt. Con bò nói: “Đêm nay chúng ta phải đến đó, vì người em út của ta ở nơi ấy”; và chẳng mấy chốc họ đã tới nơi. Họ bế nàng xuống, đưa vào nhà, và dắt con bò ra đồng cho qua đêm. Sáng hôm sau, họ dẫn nàng vào căn phòng đẹp nhất trong tất cả, trao cho một quả mận, dặn rằng đừng bẻ nó ra cho đến khi đối mặt với hiểm nguy lớn nhất của đời người, khi ấy nó sẽ cứu nàng thoát nạn. Chẳng mấy chốc người ta dắt con bò về, đặt nàng lên lưng nó, và họ lại lên đường.

Họ cứ đi mãi, cưỡi ngựa vượt qua biết bao chặng đường cho đến khi tới một thung lũng tối tăm và gớm ghiếc; ở đó họ dừng lại và nàng bước xuống đất. Con bò bảo nàng rằng: “Nàng phải ở lại đây cho đến khi ta đi đánh nhau với quỷ dữ. Hãy ngồi xuống hòn đá kia, tuyệt đối không được nhúc nhích tay chân cho đến khi ta quay lại, bằng không ta sẽ chẳng thể tìm lại được nàng. Nếu vạn vật xung quanh nàng hóa thành màu xanh, nghĩa là ta đã thắng quỷ dữ; nhưng nếu mọi thứ chuyển sang màu đỏ, tức là ta đã bại trận.” Nàng ngồi xuống phiến đá, và chẳng mấy chốc mọi vật chung quanh đều chuyển sang sắc xanh. Quá đỗi vui mừng, nàng khẽ nhấc một chân gác chéo lên chân kia, lòng khôn xiết hoan hỉ vì người bạn đồng hành của mình đã chiến thắng. Con bò quay về tìm kiếm nhưng muôn đời không tài nào tìm lại được nàng.

Nàng ngồi đó ròng rã, khóc lóc cho đến khi kiệt sức. Cuối cùng nàng đứng dậy bước đi, dẫu chẳng biết hướng nào. Nàng cứ lang thang cho đến khi tới một ngọn đồi bằng thủy tinh lớn; nàng tìm đủ mọi cách để trèo lên nhưng đành chịu. Nàng đi vòng quanh chân đồi, vừa nức nở vừa tìm lối sang bên kia, cho đến khi gặp nhà của một người thợ rèn; và người thợ rèn hứa rằng, nếu nàng chịu ở lại làm thuê cho ông ta bảy năm, ông sẽ rèn cho nàng một đôi giày sắt để có thể leo qua ngọn đồi trơn trượt ấy. Hết bảy năm, nàng nhận được đôi giày sắt, trèo qua ngọn đồi thủy tinh, rồi tình cờ đến chỗ ở của bà mụ giặt giũ ngày trước. Ở đó, người ta đang bàn tán về một hiệp sĩ trẻ tuổi hào hoa đã đem gửi mấy chiếc áo sơ mi dính đầy máu để giặt, và ai giặt sạch được những chiếc áo ấy sẽ được làm vợ chàng. Bà già đã giặt đến mỏi cả nhừ tay, rồi bắt con gái mình giặt cùng, cả hai cùng hì hục giặt, cố gắng hết sức với hy vọng lấy được chàng hiệp sĩ trẻ; thế nhưng dẫu làm cách nào đi nữa họ cũng chẳng thể tẩy sạch những vết bẩn. Cuối cùng, họ đành giao việc ấy cho cô gái tha hương; và kỳ lạ thay, vừa nhúng tay vào thì các vết bẩn liền tan biến, trắng phau sạch sẽ, nhưng bà già lại phỉnh gạt chàng hiệp sĩ rằng chính con gái bà đã giặt sạch đống áo đó. Thế là chàng hiệp sĩ và cô chị cả sắp sửa tổ chức lễ cưới, khiến cô gái tha hương đau đớn đến phát điên, bởi nàng đã đem lòng yêu chàng sâu sắc. Chợt nàng nhớ đến quả táo của mình, bèn bẻ đôi ra và thấy bên trong chứa đầy vàng cùng những món trang sức quý giá nhất mà nàng từng thấy. “Tất cả những thứ này,” nàng nói với cô chị cả, “tôi xin tặng lại cho chị, với điều kiện chị hãy hoãn đám cưới lại một ngày và cho phép tôi được vào phòng chàng vào ban đêm.” Nàng công chúa đồng ý; nhưng ngặt nỗi bà già đã kịp chuẩn bị một thứ nước mê dược đem cho chàng hiệp sĩ uống, khiến chàng ngủ say như chết cho đến tận sáng hôm sau. Suốt đêm thâu, cô gái nghèo vừa nức nở vừa cất tiếng hát:

Bảy năm đằng đẵng thiếp phục dịch vì chàng,

Ngọn đồi thủy tinh thiếp vì chàng mà vượt cạn,

Chiếc áo vấy máu thiếp vì chàng mà vắt giặt;

Hỡi chàng, lẽ nào chẳng tỉnh giấc quay nhìn thiếp chăng?

Hôm sau, nàng đau đớn đến mức chẳng biết phải làm sao. Nàng bèn bẻ quả lê ra, và thấy bên trong chứa đầy châu báu còn lộng lẫy hơn cả quả táo trước. Dùng số trang sức ấy, nàng mua chuộc được quyền vào phòng chàng hiệp sĩ thêm một đêm nữa; nhưng bà già lại cho chàng uống một liược thuốc ngủ khác, và chàng lại ngủ mê mệt cho đến sáng. Suốt đêm ấy nàng vẫn tiếp tục thở dài và ca hát như trước:

Bảy năm đằng đẵng thiếp phục dịch vì chàng, v.v.

Chàng vẫn ngủ say, còn nàng thì gần như tuyệt vọng hoàn toàn. Nhưng hôm đó, khi chàng ra ngoài săn bắn, có ai đó hỏi chàng về những tiếng động và lời than van phát ra từ phòng ngủ của chàng suốt đêm qua. Chàng đáp rằng chẳng nghe thấy tiếng gì cả. Thế nhưng mọi người quả quyết là có thật; thế là chàng quyết định thức trắng đêm hôm ấy để xem rốt cuộc có chuyện gì. Đó là đêm thứ ba, và cô gái đang đứng giữa ranh giới của hy vọng và tuyệt vọng, nàng bẻ quả mận của mình ra, và nó chứa đựng những món trang sức quý giá nhất trong cả ba quả. Nàng lại dùng chúng để giao dịch như trước; và bà già cũng như mọi lần, mang chén nước mê dược vào phòng chàng hiệp sĩ; nhưng lần này chàng bảo không thể uống được nếu không có mật ong pha vào. Và trong lúc bà ta đi lấy mật ong để ngọt hóa thức uống, chàng liền đổ hết thuốc đi, khiến bà già đinh ninh rằng chàng đã uống sạch. Mọi người lại đi ngủ, và cô gái bắt đầu cất tiếng hát như trước:

Bảy năm đằng đẵng thiếp phục dịch vì chàng,

Ngọn đồi thủy tinh thiếp vì chàng mà vượt cạn,

Chiếc áo vấy máu thiếp vì chàng mà vắt giặt;

Hỡi chàng, lẽ nào chẳng tỉnh giấc quay nhìn thiếp chăng?

Chàng nghe thấy, bèn quay người lại phía nàng. Và nàng kể cho chàng nghe tất cả những gian truân mình từng trải qua, còn chàng cũng thổ lộ mọi chuyện đã xảy ra với bản thân. Sau đó, chàng hạ lệnh đem thiêu sống bà mụ giặt giũ cùng cô con gái mưu mô. Rồi họ tổ chức lễ cưới, và theo như ta biết thì cho đến tận ngày nay, chàng và nàng vẫn đang sống một cuộc đời hạnh phúc bên nhau.(1)

(1) Chambers, Các truyền thuyết phổ biến ở Scotland.