Ngày xửa ngày xưa, có một vị vua đem lòng yêu sâu sắc một nàng công chúa. Thế nhưng, nàng không thể kết hôn cùng ai bởi nàng đang vướng phải một lời nguyền. Do đó, nhà vua lên đường tìm kiếm một bà tiên để hỏi xem ông phải làm gì nhằm chiếm được trái tim Công chúa. Bà tiên liền bảo ông rằng:

“Chắc ngài cũng biết Công chúa có một con mèo rất lớn và rất mực cưng chiều. Kẻ nào đủ khôn ngoan để dẫm lên chiếc đuôi con mèo ấy chính là người mà số phận định sẵn sẽ kết hôn với nàng.”

Nhà vua thầm nghĩ chuyện này chắc không lấy gì làm khó khăn cho lắm, bèn cáo từ bà tiên, lòng đinh ninh sẽ dẫm nát chiếc đuôi con mèo thành cám chứ nhất quyết không chịu bỏ lỡ cơ hội.

Bạn có thể tưởng tượng được rằng chẳng mất bao lâu để ông đến yết kiến Công chúa, và chú mèo béo, như thường lệ, ung dung bước đi trước mặt ông với chiếc lưng cong vút. Nhà vua sải một bước dài, chắc mẩm đã tóm gọn chiếc đuôi dưới bàn chân mình, ngặt nỗi con mèo xoay người quá nhanh khiến ông chỉ dẫm vào hư không. Cứ thế suốt tám ngày ròng rã, đến nỗi nhà vua bắt đầu nghĩ rằng cái chiếc đuôi chết tiệt ấy chắc hẳn chứa đầy thủy ngân nên mới chẳng chịu đứng yên dù chỉ một giây.

Dẫu vậy, cuối cùng thì ông cũng gặp may khi bắt gặp chú mèo đang ngủ say sưa với chiếc đuôi duỗi ra một cách vô cùng thuận lợi. Thế là chẳng chần chừ dù chỉ một khoảnh khắc, nhà vua bồi một cú thật nặng lên đó.

Kèm theo một tiếng kêu réo thảm thiết, con mèo chồm dậy và lập tức biến thành một người đàn ông cao lớn. Gã đăm đăm giận dữ nhìn nhà vua và cất lời:

“Ngươi sẽ được kết hôn với Công chúa vì đã phá giải được lời nguyền, nhưng ta sẽ trả thù cho bõ tức. Ngươi sẽ sinh hạ một đứa con trai, và nó sẽ chẳng thể nào có được hạnh phúc cho đến khi nhận ra rằng chiếc mũi của mình quá dài. Hơn nữa, nếu ngươi dám hé lộ với bất kỳ ai những điều ta vừa nói, ngươi sẽ biến mất ngay tức khắc và chẳng ai còn có thể nhìn thấy hay nghe tin gì về ngươi nữa.”

Dẫu vô cùng khiếp sợ vị pháp sư, nhà vua vẫn không sao nhịn được cười trước lời đe dọa ấy.

“Nếu con trai trẫm có chiếc mũi dài đến thế,” ông thầm nghĩ, “nó ắt phải luôn nhìn thấy hoặc cảm nhận được nó; chí ít là nếu nó không bị mù hay cụt tay.”

Song, vì vị pháp sư đã biến mất, ông chẳng buồn tốn thêm thời gian suy nghĩ nữa mà tiến thẳng đến chỗ Công chúa. Nàng rất nhanh chóng đồng ý kết hôn cùng ông. Thế nhưng rốt cuộc, họ cũng chẳng ở bên nhau được bao lâu thì nhà vua băng hà, để lại hoàng hậu một mình nuôi dưỡng đứa con trai bé bỏng tên là Hyacinth. Hoàng tử nhỏ sở hữu đôi mắt xanh thẳm, đẹp nhất trên đời, cùng một cái miệng xinh xắn, nhưng ôi thôi! Chiếc mũi của hoàng tử lại to đến mức che kín cả nửa khuôn mặt. Hoàng hậu đau đớn khôn nguôi khi trông thấy chiếc mũi quá khổ ấy, nhưng các thị nữ liền trấn an rằng thực chất nó không lớn như vẻ bề ngoài; đó là một chiếc mũi dọc dừa, và chỉ cần giở bất kỳ cuốn sách lịch sử nào ra là sẽ thấy mọi anh hùng vĩ đại đều sở hữu một chiếc mũi lớn. Hoàng hậu hết mực cưng chiều con trai, nghe vậy thì vô cùng yên lòng. Đến khi nhìn lại Hyacinth, bà quả thực thấy chiếc mũi của hoàng tử không còn quá lớn như trước nữa.

Hoàng tử được nuôi dạy hết sức cất nhắc; và ngay khi vừa biết nói, cậu đã được nghe kể đủ loại câu chuyện khủng khiếp về những kẻ sở hữu chiếc mũi ngắn. Không ai được phép đến gần cậu nếu chiếc mũi của họ không ít thì nhiều có hình dáng tương tự. Các bậc triều thần, cốt để nịnh bợ hoàng hậu, bắt đầu ngày ngày kéo mũi con cái họ cho dài ra. Thế nhưng, dù họ có xoay sở thế nào đi nữa, chúng vẫn chẳng thấm vào đâu so với chiếc mũi của hoàng tử.

Khi khôn lớn và bắt đầu nhận thức được, cậu được học lịch sử; và bất cứ khi nào có vị vương công hiển hách hay nàng công chúa tuyệt sắc nào được nhắc đến, các thầy giáo đều không quên dặn dò cậu rằng họ đều sở hữu những chiếc mũi dài.

Phòng của cậu treo đầy những bức tranh vẽ toàn những người có chiếc mũi rất to, khiến hoàng tử lớn lên với một niềm tin chắc nịch rằng mũi dài là một nét đẹp tuyệt trần, và dù có thế nào đi nữa, cậu cũng nhất quyết không chịu cắt ngắn chiếc mũi của mình dù chỉ một ly!

Khi bước qua tuổi hai mươi, hoàng hậu nghĩ rằng đã đến lúc con trai mình nên lập gia đình, bèn hạ lệnh mang chân dung của nhiều vị công chúa đến để cậu ngắm nghía, và trong số đó có cả bức họa của Nàng Công chúa Đáng yêu!

Nàng vốn là con gái của một vị quốc vương quyền lực và mai sau sẽ cai trị nhiều vương quốc; nhưng Hoàng tử Hyacinth chẳng mảy may bận tâm đến những chuyện đó, bởi cậu đã hoàn toàn bị thu hút bởi nhan sắc tuyệt trần của nàng. Dù vậy, vị công chúa mà cậu hết mực ngợi ca lại sở hữu một chiếc mũi nhỏ xíu bướng bỉnh—vốn là nét đẹp nhất mực trên khuôn mặt nàng, nhưng lại trở thành nỗi bối rối tột cùng cho các triều thần. Những vị này đã quen thói chê bai mũi ngắn đến mức thỉnh thoảng lỡ miệng chê bai luôn cả mũi của nàng trước khi kịp suy nghĩ. Tất nhiên, điều này không thể chấp nhận được trước mặt Hoàng tử—người hoàn toàn chẳng thấy trò đùa ấy buồn cười chút nào, thậm chí còn phế truất và trục xuất hai viên quan dám có thái độ bất kính với chiếc mũi nhỏ nhắn của Nàng Công chúa Đáng yêu!

Rút kinh nghiệm từ đó, những kẻ khác học cách suy nghĩ cẩn trọng trước khi mở lời. Thậm chí có kẻ còn đi xa đến mức tâu với hoàng tử rằng, dẫu quả thật đàn ông không thể ra ngô ra khoai nếu không có chiếc mũi dài, thì sắc đẹp của phụ nữ lại là một chuyện khác; hắn từng quen một vị học giả uyên bác tinh thông tiếng Hy Lạp và từng đọc được trong những bản thảo cổ rằng ngay cả nàng Cleopatra tuyệt sắc cũng sở hữu một chiếc mũi “hếch lên” đấy thôi!

Hoàng tử liền ban thưởng cho hắn một món quà vô cùng hậu hĩnh như một lời tri ân cho tin vui ấy, đồng thời lập tức phái sứ thần đến cầu hôn Nàng Công chúa Đáng yêu. Vua cha của nàng vui vẻ ưng thuận; và Hoàng tử Hyacinth, vì quá nôn nóng muốn gặp nàng nên đã vượt qua ba dặm đường để đón. Cậu vừa tiến đến để hôn tay nàng thì, trước sự kinh hãi tột cùng của tất cả những ai có mặt, vị pháp sư đột ngột xuất hiện nhanh như chớp nhoáng, tóm lấy Nàng Công chúa Đáng yêu rồi vút bay khuất dạng khỏi tầm mắt!

Hoàng tử suy sụp hoàn toàn, thề rằng sẽ chẳng gì lay chuyển được mình quay về vương quốc cho đến khi tìm lại được nàng. Từ chối mọi sự đi theo hộ tống của các triều thần, cậu leo lên lưng ngựa, u sầu phi đi và mặc cho con vật tự chọn lấy lối đi cho mình.

Cứ thế, chẳng mấy chốc cậu đặt chân đến một vùng đồng bằng rộng lớn. Cậu rong ruổi suốt cả ngày trời mà chẳng thấy lấy một bóng nhà, trong khi cả người lẫn ngựa đều đã lả đi vì đói khát. Đến khi màn đêm buông xuống, hoàng tử chợt lóe lên tia hy vọng khi nhìn thấy ánh đèn hắt ra từ một cái hang động.

Cậu tiến lại gần và trông thấy một bà cụ trông có vẻ đã già đến tráp tuổi.

Bà đeo kính lên để ngắm nhìn Hoàng tử Hyacinth, nhưng phải mất một hồi lâu mới có thể cố định được chiếc kính vì sống mũi của bà quá ư ngắn ngủn.

Hoàng tử và bà tiên (đó chính là thân phận thật sự của bà) vừa chạm trán nhau đã ôm bụng cười ngặt nghẽo, đồng thanh thốt lên:

“Ôi, cái mũi trông ngộ nghĩnh làm sao!”

“Chẳng ngộ nghĩnh bằng mũi của bà đâu,” Hoàng tử Hyacinth đáp trả bà tiên; “nhưng thưa phu nhân, tôi xin bà hãy gác lại chuyện bàn tán về chiếc mũi của đôi bên—dù chúng có ra sao đi chăng nữa—và làm ơn cho tôi xin gì đó để lót dạ, vì tôi đang đói ngấu nghiến, và con ngựa tội nghiệp của tôi cũng vậy.”

“Ta sẵn lòng thôi,” bà tiên đáp. “Dù chiếc mũi của cậu trông thật buồn cười, nhưng dẫu sao cậu cũng là con trai của người bạn thân thiết nhất đời ta. Ta từng yêu thương cha cậu như ruột thịt. Mà cha cậu sở hữu một chiếc mũi thật tuấn tú làm sao!”

“Và xin hỏi mũi của tôi còn thiếu sót điều gì chứ?” Hoàng tử hỏi.

“Ồ! Nó chẳng thiếu thứ gì cả,” bà tiên đáp. “Trái lại là đằng khác, có thừa thãi ra ấy chứ. Nhưng thôi bỏ đi, người ta vẫn có thể là một trang nam nhi đáng kính dù chiếc mũi có hơi dài. Ta đang kể dở rằng ta là bạn của cha cậu; ngày trước ông ấy vẫn hay đến thăm ta, và cậu phải biết rằng thời trẻ ta vô cùng xinh đẹp đấy; ít nhất thì cha cậu vẫn thường khen như thế. Ta rất muốn kể cho cậu nghe về cuộc trò chuyện giữa chúng ta trong lần cuối cùng ta gặp ông ấy.”

“Thưa,” hoàng tử thưa, “đợi khi tôi dùng xong bữa tối thì lắng nghe chuyện đó chắc chắn sẽ là một niềm vinh hạnh lớn; nhưng xin phu nhân hãy lượng thứ cho, từ sáng đến giờ tôi vẫn chưa có gì vào bụng.”

“Cậu thanh niên này nói phải,” bà tiên thốt lên; “ta suýt quên mất. Vậy mời cậu vào nhà, ta sẽ dọn thức ăn cho cậu, và trong lúc cậu thưởng thức, ta có thể kể câu chuyện của mình một cách ngắn gọn nhất—bởi bản thân ta vốn không thích những câu chuyện lê thê. Lắm điều thiệt thòi hơn là lắm mũi, và ta nhớ khi còn trẻ, ta từng rất được ngợi khen vì không phải là kẻ ba hoa chích choè. Người ta vẫn thường bảo với hoàng hậu, mẫu thân ta, điều đó đấy. Bởi dù bây giờ cậu thấy ta thế này, ta vốn là con gái của một vị quốc vương lớn. Phụ vương ta——”

“Chắc hẳn phụ vương của ngài cũng được ăn khi đói bụng chứ lị!” hoàng tử ngắt lời.

“Ồ! Chắc chắn rồi,” bà tiên đáp, “và cậu cũng sẽ được dùng bữa ngay đây thôi. Ta chỉ muốn kể cho cậu nghe——”

“Nhưng quả thật tôi chẳng thể nghe thêm điều gì cho đến khi được lót dạ cái đã,” hoàng tử kêu lên, cơn giận bắt đầu chực trào; nhưng rồi sực nhớ rằng mình nên cư xử phải phép vì đang rất cần sự giúp đỡ của bà tiên, cậu nói thêm:

“Tôi biết rằng đắm chìm trong lời kể của phu nhân sẽ khiến tôi quên sạch cơn đói; ngặt nỗi con ngựa của tôi, vốn chẳng thể nghe được lời phu nhân, thực sự cần phải được ăn!”

Bà tiên vô cùng phổng mũi trước lời khen ngợi ấy, liền quay sang cất tiếng gọi các gia nhân:

“Cậu sẽ không phải đợi thêm phút nào nữa đâu, cậu khéo ăn nói thật đấy, và dẫu chiếc mũi có to đến đâu thì trông cậu vẫn rất đáng mến.”

“Mặc quỷ tha ma bắt mụ già này đi! Sao mụ cứ nhai đi nhai lại cái mũi của mình thế nhỉ!” Hoàng tử thầm nghĩ. “Người ta cứ ngỡ chiếc mũi của trẫm đã gánh luôn cả phần chiều dài còn thiếu của mụ ấy không bằng! Nếu không vì quá đói thì ta đã sớm tống khứ cái mỏ nhọn hoắt tự nhận là nói ít này rồi! Sao thiên hạ lại ngốc nghếch đến mức không nhận ra khuyết điểm của chính mình cơ chứ? Đúng là thói đời của hoàng tộc: mụ ta đã bị đám nịnh thần làm cho hư hỏng, khiến mụ tin sái cổ rằng mình là một người nói năng vô cùng chừng mực!”

Trong lúc đó, các gia nhân đang bày biện thức ăn lên bàn, và hoàng tử vô cùng thích thú khi nghe bà tiên tuôn ra hàng ngàn câu hỏi với họ chỉ đơn thuần vì sở thích được nghe giọng nói của chính mình; đặc biệt, cậu để ý thấy có một cô hầu gái, dù chuyện gì đang diễn ra đi chăng nữa, vẫn luôn tìm cách ca tụng sự thông thái của chủ nhân.

“Chà!” cậu thầm nghĩ trong lúc thưởng thức bữa tối, “Thật may vì ta đã đến đây. Chuyện này vừa hay cho ta thấy mình thật sáng suốt khi chưa từng lắng nghe những kẻ nịnh hót. Bọn tiểu nhân ấy trơ trẽn ca tụng ta ngay trước mặt, che đậy mọi khuyết điểm hoặc thậm chí biến chúng thành ưu điểm. Riêng ta thì đời nào bị chúng dắt mũi. Hy vọng là ta luôn tường tận những khiếm khuyết của chính mình.”

Tội nghiệp Hoàng tử Hyacinth! Cậu thực sự tin vào những gì mình vừa nghĩ và hoàn toàn mù tịt rằng những kẻ từng ca tụng chiếc mũi của cậu kỳ thực đang cười nhạo cậu, hệt như cách cô hầu gái đang cười sau lưng bà tiên vậy; bởi hoàng tử đã tinh mắt bắt gặp nụ cười lén lút của cô ta khi tránh được tầm nhìn của bà.

Dẫu vậy, cậu vẫn chẳng thèm hé răng nửa lời. Đến khi cơn đói đã dần dịu xuống, bà tiên cất tiếng:

“Hoàng tử thân mến, ta có thể phiền cậu dịch người sang bên kia một chút được không, vì chiếc mũi của cậu che khuất tầm nhìn khiến ta chẳng thấy nổi món ăn trên đĩa của mình. A, cảm ơn cậu. Giờ thì chúng ta hãy bàn về phụ vương của cậu đi. Khi ta đến vương triều của ông ấy, ngài vẫn chỉ là một hoàng tử bé, nhưng chuyện đó đã cách đây tận bốn mươi năm rồi, và ta cứ mãi chôn chân ở chốn khỉ ho cò gáy này từ bấy đến nay. Hãy kể cho ta nghe dạo này ngoài kia thế nào đi; các quý cô bây giờ còn thích tụ tập giải trí như trước không? Thời của ta, ngày nào người ta cũng gặp họ ở các buổi tiệc tùng, nhà hát, vũ hội và dạo phố. Ôi chao! Chiếc mũi của cậu mới dài làm sao! Quả thực ta không tài nào quen nổi!”

“Thưa phu nhân,” hoàng tử nói, “tôi ước gì bà thôi nhắc đến chiếc mũi của tôi đi. Nó ra sao thì chẳng liên quan gì đến bà cả. Bản thân tôi hoàn toàn hài lòng với nó và chẳng có nhu cầu làm cho ngắn lại. Của thiên trả địa thôi.”

“Giờ thì cậu đang giận ta rồi, Hyacinth tội nghiệp của ta ơi,” bà tiên dịu giọng, “nhưng ta đoan chắc rằng ta không hề có ý chọc giận cậu; trái lại, ta chỉ muốn làm điều tốt cho cậu thôi. Dẫu vậy, vì ta thực sự không thể ngăn bản thân cảm thấy sốc trước chiếc mũi ấy, ta sẽ cố gắng không đả động gì đến nó nữa. Thậm chí ta sẽ ráng tự nhủ rằng cậu sở hữu một chiếc mũi bình thường như bao người. Thú thật nhé, chiếc mũi ấy dư sức gộp thành ba cái mũi bình thường lận đấy.”

Hoàng tử, lúc này đã no nê, cảm thấy cạn kiệt sự kiên nhẫn trước những lời nhận xét không dứt của bà tiên về chiếc mũi của mình. Cuối cùng, cậu nhảy phắt lên lưng ngựa và hậm hực phi đi. Thế nhưng, bất cứ nơi nào đặt chân đến trong chuyến hành trình, cậu đều đinh ninh rằng thiên hạ đều điên hết cả rồi, bởi ai nấy cũng chỉ bàn tán về chiếc mũi của cậu, trong khi bản thân cậu mãi vẫn không sao chấp nhận được việc nó quá dài, bởi từ nhỏ cậu đã quá quen với việc nghe người ta ca tụng nó đẹp đẽ nhường nào.

Bà tiên già, vì muốn mang lại hạnh phúc cho cậu, cuối cùng cũng nghĩ ra một kế sách. Bà giam Nàng Công chúa Đáng yêu vào một cung điện bằng pha lê và đặt tòa cung điện ấy ở nơi mà hoàng tử thế nào cũng tìm thấy. Niềm vui sướng khi gặp lại Công chúa của cậu là không sao tả xiết, và cậu dốc toàn lực tìm cách phá vỡ nhà giam ấy; thế nhưng mọi nỗ lực của cậu đều đổ sông đổ biển. Trong cơn tuyệt vọng, cậu thầm nghĩ chí ít mình cũng phải cố đến thật gần để cất lời trò chuyện cùng Nàng Công chúa Đáng yêu—về phần nàng, cô cũng chìa tay ra để cậu hôn; ngặt nỗi dù xoay xở theo hướng nào, cậu cũng chẳng thể nâng tay nàng chạm đến đôi môi mình, bởi chiếc mũi quá khổ cứ luôn ngáng đường. Lần đầu tiên trong đời, cậu nhận thức rõ chiếc mũi của mình dài đến mức nào, và buột miệng kêu lên:

“Thôi được rồi, phải thừa nhận rằng chiếc mũi của ta quá dài!”

Ngay lập tức, nhà giam pha lê vỡ vụn thành hàng ngàn mảnh vụn, và bà tiên già, dắt tay Nàng Công chúa Đáng yêu, cất lời bảo hoàng tử:

“Giờ thì cậu hãy tự hỏi xem mình có nên mang ơn ta hay không nào! Ta tốn bao nhiêu công sức nhắc nhở cậu về chiếc mũi để làm gì chứ? Cậu sẽ chẳng bao giờ nhận ra nó kỳ cục đến mức nào nếu nó không ngáng trở những điều cậu muốn làm. Cậu thấy đấy, lòng kiêu hãnh ích kỷ đã che mờ lý trí, khiến chúng ta chẳng thể nhận ra những khiếm khuyết của bản thân cả về thể xác lẫn tâm hồn. Lý trí của chúng ta uổng công vạch trần chúng cho ta thấy; còn chúng ta thì cứ khăng khăng chối bỏ cho đến khi chúng ngáng đường lợi ích của chính mình.”

Hoàng tử Hyacinth, lúc này sở hữu chiếc mũi gọn gàng bình thường như bao người khác, đã không quên rút ra bài học sâu sắc cho bản thân. Cậu kết hôn cùng Nàng Công chúa Đáng yêu, và họ sống hạnh phúc bên nhau mãi mãi.(1)

(1) Le Prince Desir et la Princesse Mignonne. Par Madame Leprince de Beaumont.