7 giờ sáng, tôi rời khỏi chiếc giường ấm cúng, nhìn ra khung cửa sổ sau nhà thì thấy bác Tashi đang ở ngoài vườn, không nhận được điện thoại của anh chàng Javier đồng nghĩa là tôi chưa có kế hoạch gì cụ thể trong ngày. Thấy vậy bác Tashi đưa tôi đi đến đám tang của một người trong làng vừa mới mất hai hôm trước.

Hai bác cháu mới ra đầu ngõ thì kẹt xe, cả làng dường như đang cùng đến để tiễn đưa người qua đời. Bác Tashi dẫn tôi đi bộ vào nhà. Mọi người đang tụ tập nói chuyện phía bên ngoài, bên trong nhà một số vị sư và người nhà đang tụng kinh cho người quá cố. Tôi đi ra ngoài bước về phía vườn sau, nơi có rất đông các cô, các chị người làng đang ở đó. Tôi được mời món then thuk giống món canh của Việt Nam nhưng được nấu với các viên bột mì đã được nhào kỹ.

Khác với ở Việt Nam, ở đây tôi không nghe thấy một tiếng khóc nào, mọi người mỉm cười chào tôi khiến tôi không có cảm giác rằng mình đang ở trong một đám tang. Ở đây không ai nói tiếng Anh nên tôi không hỏi được người chết ở đây sẽ được an táng theo cách thức nào, bác Tashi đang trò chuyện với bạn bè nên tôi không muốn làm phiền bác ấy.

Tìm hiểu tôi mới biết ở vùng này, khi có người mới qua đời sẽ có năm cách để an táng đó là: địa táng, hỏa táng, thủy táng, huyền táng và điểu táng. Phương pháp điểu táng (hay thiên táng) thường được người dân miền núi cao Tây Tạng, Mông Cổ sử dụng vì vùng này có khí hậu khắc nghiệt với những cơn gió lạnh thấu xương. Người dân ở đây không thể tiến hành chôn cất dưới lớp đá cứng hay băng lạnh còn đất thì vô cùng cứng. Việc hỏa táng cũng rất khó khăn khi gỗ, nhiên liệu dùng làm chất đốt rất khan hiếm. Với những đặc điểm đó, điểu táng là hình thức an táng phù hợp mà người Tây Tạng có thể thực hiện. Quan trọng hơn là quan niệm về tôn giáo mà đa số người dân nơi đây tin vào, đó là Kim Cương Thừa, có dạy con người về vòng luân hồi. Người dân ở đây cho rằng thân xác chỉ như chiếc áo, khi chiếc áo không còn dùng được nữa thì nên bỏ đi và khi thực hiện nghi thức điểu táng thì phần xác còn có được lợi ích cuối cùng như một sự bố thí cho loài kền kền đói, nhờ đó linh hồn người chết sẽ được lên thiên đàng.

Lúc này mọi người bắt đầu đứng dậy và đi ra cổng để tiễn đưa người quá cố. Tôi đi ra vườn, nằm trên một tấm thảm ngay góc vườn và ngắm nhìn bầu trời xanh qua tán lá xanh ngắt, suy nghĩ về hình thức điểu táng tôi vừa được biết.

Theo nghiên cứu của các chuyên gia khảo cổ, hình thức điểu táng ra đời từ thế kỷ thứ VII, bắt nguồn từ phía đông bắc Ấn Độ. Có hai hình thức điểu táng: cơ bản và long trọng.

Những người du mục và người dân sinh sống ở vùng hẻo lánh thường sử dụng hình thức điểu táng cơ bản đó là thi thể được mang lên núi để kền kền tự tìm đến ăn thịt. Cách thứ hai phức tạp và mang tính lễ nghi hơn. Trước khi cử hành lễ điểu táng, thi thể sẽ đặt trong nhà một ngày và được các Lama làm lễ cầu siêu. Khi mặt trời vừa lên, thi thể sẽ được người thân tắm rửa sạch sẽ, bọc vải trắng và mang lên đỉnh núi cao do Lama chọn từ trước. Các thành viên trong gia đình cũng đi cùng để tụng kinh và chơi nhạc đám ma nhưng phải giữ khoảng cách nhất định với người chết. Khi đến địa điểm an táng, thi thể sẽ được đặt nằm sấp xuống mặt đá, các rogyapa (người xử lý xác chết) hoặc những bậc thầy chôn cất sẽ đốt cây bách xù để tạo mùi thu hút đàn kền kền và bắt đầu công việc của mình với con dao sắc bén. Đầu là bộ phận duy nhất họ không chạm dao vào mà chỉ để hở bộ não ra ngoài bởi đây là nơi chứa linh hồn và ý thức. Sau khi mổ xẻ thi thể, các Lama sẽ thắp hương để gọi kền kền đến ăn thịt. Khi lửa được thắp lên cũng là lúc hoàn thành việc xẻ thịt. Khoảng chừng nửa tiếng sau, lũ kền kền kết thúc công việc của mình và bay đi. Lúc này thi thể chỉ còn trơ lại bộ xương, phần xương này sẽ được đập vụn, trộn với mạch nha, ném cho lũ kền kền. Tới đây, điểu táng mới thực sự kết thúc.

Rời khỏi đám tang, bác Tashi quyết định chở tôi lên Leh mua quà đem về Việt Nam. Tôi bảo bác đưa tôi ghé tiệm bán thảm, vì không biết ý đồ của tôi nên bác Tashi cứ hỏi đi hỏi lại vì sao tôi muốn đến đó. Tôi phải nói thật cho bác biết rằng tôi muốn mua tấm thảm tặng bác ấy như một món quà chia tay.

Bác trở nên khó chịu bảo tôi không nên làm như thế, bác cho rằng khi những người trong làng biết bác nhận quà của tôi họ sẽ nghĩ rằng bác là người xấu khi cho tôi ở nhờ rồi lại nhận quà. Tôi nói với giọng ỉu xìu: “Nhưng chỉ là món quà kỷ niệm thôi mà bác”.

Bác ấy vừa cười ha hả vừa hỏi tôi:

- Cô có biết giá của tấm thảm là bao nhiêu không mà đòi mua tặng tôi?

Tôi lắc đầu, bác ấy cười và nói cùng tiếng thở dài:

- 20 nghìn rupee (7 triệu đồng) lận đó, tôi trả giá đến 18 nghìn rupee rồi mà người ta không chịu bán.

Tôi cũng bất ngờ về giá của tấm thảm, nhìn tiệm bán thảm rất bình dân mà giá cả lại không như vẻ bề ngoài. Tôi hỏi bác vì sao tấm thảm lại có giá cao đến vậy. Bác cho tôi biết rằng đó là một cặp thảm gồm hai tấm, được làm hoàn toàn bằng tay và vẽ thủ công, mất rất nhiều tháng người ta mới làm xong được cặp thảm đó.

Lưỡng lự nhưng tôi vẫn yêu cầu bác Tashi chở mình đến tiệm bán thảm. Vừa đến nơi và nhìn thấy tấm thảm bác Tashi lại vò đầu bứt tai, ngắm tới ngắm lui. Bác nói gì đó một hồi với người bán hàng, tôi chỉ thấy người đó lắc đầu vẻ khó chịu, hai cô con gái của người bán thảm ngồi nhìn bác Tashi và cười. Rồi bác ấy yêu cầu tôi đi đến Leh, bác nói không muốn mua tấm thảm nữa vì đắt quá. Tôi cố gắng năn nỉ lần cuối: “Bác không nhận hết tấm thảm thì cho con góp một phần vậy, chỉ là để cho con vui trước khi về Việt Nam”.

Bác Tashi vẫn lắc đầu, tôi cố nói thêm câu nữa để thuyết phúc bác ấy trước khi bỏ cuộc: “Nếu bác không nhận thì mai con quay về Leh ở khách sạn và năm tới nếu có quay lại Ladakh thì con không ở nhà bác nữa”.

Nhìn vẻ mặt bác ấy lúc đó tôi muốn bật cười, có lẽ tôi đã thương thuyết thành công. Bác Tashi gật đầu cho tôi góp tiền mua một góc của tấm thảm, chỉ là một góc thôi. Hai cô con gái của cô bán thảm nhìn tôi cười, chạy đi mua ba cây kem rồi trao cho tôi một cây. Tôi vừa ăn kem vừa nhìn bác Tashi nâng niu cuộn và gói hai tấm thảm. Tôi cũng cảm thấy vui lây.

Bác Tashi đem hai tấm thảm cất cẩn thận vào thùng xe rồi chở tôi lên Leh. Bác ấy dừng xe ở một khu đỗ xe ngổn ngang ở Leh, chúng tôi xuống xe đi bộ tới góc đường thì thấy ngay một đại lý du lịch có tấm biển với dòng chữ rõ to: “Pangong Lake 1 day” (Một ngày đến hồ Pangong). Tôi không kìm được bước chân của mình, tôi tiến vào hỏi thì cả ba anh chàng nhân viên đều quay sang hỏi nhau và không ai chắc về việc hộ chiếu Việt Nam có được cấp giấy phép hay không. Tôi và bác Tashi đành đi loanh quanh một lúc trong khi chờ họ làm rõ thông tin.

Sau khi dẫn tôi đi mua vài món quà lưu niệm, bác Tashi cùng tôi quay lại văn phòng đại lý du lịch và được thông báo rằng tôi không được cấp giấy phép đi đến hồ Pangong. Tôi ngạc nhiên hỏi lý do, anh chàng nhân viên trả lời gọn lỏn: “Vì cô mang hộ chiếu Việt Nam”. Tôi không biết tôi nghe có nhầm hay không nên hỏi lại một lần nữa, anh ta nghiêm mặt trả lời: “Vì Việt Nam đánh thắng Mỹ trong cuộc chiến tranh Việt Nam”. Tôi dường như la lên trước cái lý do thật vô lý ấy: “Nhưng đây là nước Ấn và điều đó đã thuộc về quá khứ”.

Tôi tiu nghỉu, họ không cấp giấy phép cho tôi với một lý do thật kỳ lạ không hợp logic tẹo nào. Tôi phụng phịu bảo bác Tashi đi về, bác ấy nói là anh ta trêu tôi thôi. Tôi quay qua nhìn anh ta, một nụ cười ngoác tận mang tai đang nhìn mình, chắc anh ta đang vui vì đã bắt được một “con cá” to dù hôm đó không phải là Cá tháng tư. “Con cá to đùng” là tôi thì vui mừng cầm tờ giấy phép đã được mong chờ từ mấy hôm nay và cười hí hửng. Hai cô gái Nepal đang ngồi chờ cũng bật cười vì trò đùa của anh ta.

Nỗi lo sợ đánh mất lòng từ bi

đối với kẻ thù.