Chiến tranh vốn vô tình, thắng bại quyết định bởi ai có trí tuệ cao nhất. Trong Tôn Tử Binh Pháp cũng từng nói: "Tính nhiều thì thắng, tính ít thì không thắng!" Bi kịch Nguyên Giang không chỉ vì chúng ta tính toán quá ít, mà còn vì tính toán quá sai lầm. Nhắc đến đây, tôi liên tưởng đến rất nhiều vấn đề. Cái gọi là số mệnh, theo một ý nghĩa nào đó, có lẽ chính là để chỉ những chuyện này. Khi sai lầm nối tiếp sai lầm chồng chất, lại thêm một quyết định sai lầm lớn mang tính chiến lược nữa, thì đó chính là lúc số mệnh đã an bài.

Sau khi đại quân thất bại, người tử trận thì đã tử trận, những đồng đội sống sót bị tước vũ khí. Phản quân lùa số người còn sống sót qua kiếp nạn của chúng tôi ra bờ sông, canh gác vô cùng cẩn mật. Trên đời này, điều khó chịu nhất không gì bằng bị bắt làm tù binh bởi chính những kẻ bại tướng dưới tay mình. Đám phản quân chính là lực lượng đoàn bảo an do Lô Hán cố thủ Côn Minh. Ngoài vòng cảnh giới, chúng dùng những lời lẽ cay độc để châm chọc, chế nhạo chúng tôi. Một đám không biết xấu hổ, những đội viên văn công của Lô Hán - những kẻ ngay trước khi tướng Lý Di bị giam giữ vẫn còn hô vang ở Côn Minh rằng "Tưởng Tổng thống muôn năm" - đang nhóm lửa trại trên sườn đèo gió rét căm căm, vừa vây quanh vừa nhảy điệu múa Dương ca. Một sĩ quan đầu đội ngôi sao đỏ chói lọi đang huấn thị cho những binh sĩ tàn dư của chúng tôi, công bố sáu chính sách lớn của Đảng Cộng sản, bảo đảm rằng mỗi người chúng tôi đều có thể bình an vô sự trở về quê hương làm ăn sản xuất. Mọi người lẳng lặng lắng nghe, đầu cứ rụt lại liên tục. Tiếng trẻ con khóc ré, tiếng phụ nữ sụt sùi hòa quyện cùng tiếng múa Dương ca của đám phản quân. Bài huấn thị của tên sĩ quan kia có lẽ mãi mãi không bao giờ dứt.

"Chúng tôi đói!" Một đứa trẻ đột nhiên hét lên.

Tên sĩ quan đó dường như đang chờ đúng câu nói này, dù là do trẻ con hay người lớn thốt lên, hắn đã nắm được mấu chốt vấn đề. Hắn tươi cười rạng rỡ thông báo với mọi người rằng: "Quân Giải phóng Nhân dân đã chuẩn bị sẵn những chiếc bánh bao nóng hổi và lượng lớn canh thịt bò để chờ các đồng chí. Nhưng có một điều kiện, đó chính là, hãy giao nộp những sĩ quan cấp quan lại trong số các người ra, chỉ điểm cho tôi, những sĩ quan từ cấp thiếu úy trở lên tất cả đều sẽ nhận được đãi ngộ ưu ái hơn!"

Không một ai nhúc nhích. Hắn đang dùng phương pháp mà kẻ huấn luyện thú dùng để đối phó với cầm thú để đối phó với con người. Sau khi phát hiện ra chiêu dụ dỗ không có tác dụng, hắn liền thay đổi chiến lược, quyết tâm chọc giận chúng ta. Thế rồi, hắn sầm mặt lại, chỉ tay về phía mọi người—

"Các người là lũ không bằng cả loài heo, hãy tung cái oai phong của các người ra xem nào! Lúc làm quan thì ra vẻ ta đây hết chỗ nói, chỉ sợ người khác không biết mình là quan. Còn bây giờ, hành vi của các người có bì kịp loài heo không? Dùng cái loại người không có cốt cách như các người làm quan, các người sao có thể không gặp vận rỗi!"

Ngọn lửa giận dữ trong ngực mọi người đang sục sôi. Chính Fân níu lấy cánh tay đang run rẩy của tôi, rên rỉ nói: "Nhẫn nhịn đi, Khắc Bảo, con vẫn còn nhỏ!" Tôi ngoảnh đầu nhìn sang bên trái, môi của các huynh đệ đều mím chặt. Qua vô số gò má đang giật giật, tôi biết họ đang cắn chặt hàm răng. Ngay vào lúc ấy, lặng lẽ và không một tiếng động, một người gầy gò mặc bộ tây phục rách rưới đứng dậy.

"Trời ơi," tôi thầm kêu lên trong lòng, "Là Vi Luân, cậu ấy theo quân rút lui từ bao giờ vậy! Cậu ấy muốn làm gì chứ!"

"Hoan nghênh anh phát biểu, đồng chí!" Tên sĩ quan mừng như vớ được vàng, giơ hai tay ra.

Vi Luân chậm rãi bước về phía tên sĩ quan, điềm tĩnh y như lúc anh bước lên bục giảng ở Đại học Vân Nam. Điệu múa Dương ca dừng lại, tất cả ánh mắt đều tập trung lên người anh. Không ai biết anh định làm chuyện gì và nói ra những lời gì, trái tim mọi người căng thẳng như sắp sửa vỡ tung. Thế nhưng, trên khuôn mặt Vi Luân lại tuôn rơi hai hàng nước mắt, anh lớn tiếng hô lên với đám đội viên văn công—

"Những việc các người làm, các người nào có hay biết..."

"Đồng chí..." Tên sĩ quan cất lời.

"Tôi không phải là đồng chí của anh," Vi Luân trầm giọng nói. "Tôi là người Trung Quốc, một người Trung Quốc có đạo nghĩa, trung thành tuyệt đối. Anh hãy nhìn lại huy hiệu trên mũ của mình đi, huy hiệu hình tròn trời xanh mây trắng vẫn còn nằm lại trên đó đấy. Chúng ta nếu là heo, thế thì anh là cái gì? Anh đã đổi sang ngôi sao năm cánh rồi. Các người tưởng rằng càng bức hại chế giễu những đồng liều cũ bao nhiêu thì Đảng Cộng sản càng coi trọng các người bấy nhiêu phải không? Lịch sử rồi sẽ lặp lại thôi, Ngô Tam Quế đã bức hại Vĩnh Lịch như thế nào chứ? Các người, đám văn công, một lũ trẻ ngây thơ, các người giết người mà còn chẳng biết mình đã giết thế nào nữa là. Còn các người, những người anh em đoàn bảo an, các người mới chính là một lũ heo, một lũ heo!"

Mọi người đột ngột cúi gằm đầu xuống. Năm sáu kẻ xông tới đánh ngã Vi Luân xuống đất, rồi ném vào đống lửa trại. Anh kêu thét thảm thiết nhảy chồm ra, trên người mang ngọn lửa cháy ngùn ngụt, lăn lộn khắp mặt đất. Thế nhưng anh vẫn tiếp tục chửi rủa. Cuối cùng, một đội viên văn công hắt một gáo nước lạnh lên người anh. Anh thở dốc, bị lôi xộc đi. Lúc bị kéo đi, vạn vật tĩnh mịch như tờ, chỉ có thân thể hãy còn chưa dứt hơi thở của anh ma sát trên những hòn đá cuội phát ra thứ âm thanh khiến người ta đứt từng khúc ruột.

Tôi vẫn luôn hổ thẹn vì lúc ấy đã không đứng thẳng dậy. Tôi nghĩ mình là một kẻ nhát gan. Trong những ngày tháng sau này, tôi liên tục nhớ đến Vi Luân. Cậu ấy, một mọt sách không hợp thời thế, đã dựng lên một tấm gương tốt đẹp không bao giờ khuất phục trước quyền thế giữa cõi nhân gian, giữ lại chút chính khí cho thế gian này. Đáng tiếc chúng tôi không phải là bạn, không có bức ảnh nào của cậu ấy, nhưng sau này nhất định tôi sẽ nhờ một họa sĩ vẽ lại chân dung cậu ấy, tôi có thể miêu tả thật tỉ mỉ từng đường nét khuôn mặt cậu ấy.

Tôi trốn khỏi Nguyên Giang là vào đêm muộn ngày hôm sau. Đêm đầu tiên đã có người trốn qua sông, phản quân dường như không phát hiện ra, hoặc có phát hiện cũng chẳng coi trọng. Đêm ngày thứ hai, một vài người đồng đội đã giúp tôi, dùng băng quấn để buộc An Đại lên lưng tôi, buộc Quốc An vào vai tôi, rồi tôi cùng Chính Fân, mỗi người ôm lấy một khúc gỗ, được dùng dây thừng thả từ vách đá cheo leo xuống tận giữa lòng sông.