Quan tòa và bác sĩ Baleinier vừa khuất dạng, tiểu thư de Cardoville với gương mặt bừng sáng niềm vui liền thốt lên, nhìn Rodin bằng ánh mắt đong đầy kính trọng và biết ơn: "Cuối cùng, nhờ có ông, tôi đã được tự do — tự do rồi! Ôi, chưa bao giờ tôi cảm nhận sâu sắc đến thế sự hạnh phúc, sự khoáng đạt và niềm hoan hỉ ẩn chứa trong từ ngữ tuyệt diệu ấy — tự do!"

Lồng ngực nàng phập phồng, hai cánh mũi phớt hồng nở rộng, đôi môi đỏ thắm hé mở như thể nàng đang đắm say hít thở bầu không khí tinh khiết và tràn trề sinh lực.

"Tôi chỉ mới ở trong chốn kinh hoàng này vài ngày thôi," nàng nói tiếp, "nhưng chừng ấy đau khổ vì bị giam cầm cũng đủ khiến tôi hạ quyết tâm từ nay sẽ không để trôi qua một năm nào mà không trả lại tự do cho những khốn khổ đang bị giam vì nợ nần. Lời thề này có lẽ hơi phảng phất chút tinh thần thời Trung cổ," nàng mỉm cười nói thêm; "nhưng tôi tha thiết muốn mượn từ thời kỳ cao quý ấy nhiều hơn thế, chứ không chỉ là những ô cửa sổ hay món đồ đạc cổ kính. Vì vậy, tôi xin cảm ơn ông gấp bội! — bởi tôi xin coi ông là bạn đồng hành trong dự án giải cứu vừa mới hé mở (như ông thấy đấy) giữa niềm hạnh phúc mà tôi nợ ông, một dự án khiến ông vô cùng xúc động. Ôi! Xin hãy để niềm vui của tôi thay lời tri ân, và đền đáp lại sự trợ giúp hào hiệp của ông!" thiếu nữ thốt lên đầy nhiệt huyết.

Tiểu thư de Cardoville đã nhận thấy một sự biến đổi hoàn toàn trên gương mặt Rodin. Con người vừa nãy còn vô cùng cay nghiệt, nghiêm khắc và bất khuất trước mặt bác sĩ Baleinier giờ đây dường như đang chìm đọng trong những tình cảm dịu dàng và đằm thắm nhất. Đôi mắt híp, khép hờ của ông ta đăm đăm nhìn Adrienne với vẻ quan tâm khôn tả. Rồi như muốn dứt ra khỏi những cảm xúc ấy, ông ta lẩm bẩm một mình: "Thôi nào, thôi nào, không được yếu mềm. Thời gian quá quý giá; sứ mệnh của tôi chưa hoàn thành. Thưa tiểu thư kính mến," ông ta quay sang nói với Adrienne, "xin hãy tin lời tôi — chuyện biết ơn chúng ta sẽ bàn sau — nhưng lúc này, chúng ta phải bàn về hiện tại, thứ vô cùng quan trọng đối với cô và gia đình. Cô có biết chuyện gì đang diễn ra không?"

Adrienne ngạc nhiên nhìn vị tu sĩ và hỏi: "Chuyện gì đang diễn ra vậy thưa ông?"

"Cô có biết động cơ thực sự đằng sau việc cô bị giam giữ trong ngôi nhà này không? Cô có biết ai đứng sau giật dây công nương de Saint-Dizier và viện phụ d'Aigrigny không?"

Nghe đến những cái tên đáng ghét ấy, gương mặt vốn đang rạng rỡ niềm vui của tiểu thư de Cardoville bỗng trở nên u ám, và nàng cay đắng đáp lời: "Chính là thù hận, thưa ông, chắc chắn mụ Madame de Saint-Dizier đã nung nấu lòng căm phẫn đó đối với tôi."

"Vâng, là thù hận; và hơn thế nữa, là mong muốn tước đoạt một gia tài khổng lồ của cô mà không sợ bị trừng phạt."

"Tôi ư, thưa ông! Bằng cách nào?"

"Chắc tiểu thư kính mến không biết rằng cô có một quyền lợi gắn liền với việc phải có mặt tại phố Saint-François vào ngày 13 tháng Hai để nhận thừa kế chứ?"

"Tôi không hề biết ngày tháng hay chi tiết cụ thể, thưa ông; nhưng qua một vài giấy tờ gia đình, và nhờ một hoàn cảnh vô cùng đặc biệt, tôi biết rằng một trong những tổ tiên của chúng tôi..."

"...đã để lại một số tiền khổng lồ chia đều cho các hậu duệ của ông ấy, có phải vậy không?"

"Vâng, thưa ông."

"Nhưng điều mà ngẫu nhiên tiểu thư không biết, là tất cả những người thừa kế đều bắt buộc phải có mặt vào một giờ nhất định trong ngày 13 tháng Hai. Qua ngày giờ ấy, những ai vắng mặt sẽ mất quyền thụ hưởng. Giờ thì cô đã hiểu vì sao mình bị nhốt ở đây chưa, thưa tiểu thư?"

"Vâng, vâng; tôi hiểu rồi," tiểu thư de Cardoville kêu lên; "lòng tham đã bủa vây lấy nỗi căm hận mà dì tôi dành cho tôi. Mọi chuyện đã rõ mười mươi. Các con gái của thiếu tướng Simon, với quyền lợi giống hệt tôi, cũng đã bị giam cầm như tôi vậy."

"Thế nhưng," Rodin kêu lên, "cô và họ không phải là những nạn nhân duy nhất."

"Vậy những người khác là ai, thưa ông?"

"Một thanh niên người Đông Ấn."

"Hoàng tử Djalma ư?" Adrienne vội vã hỏi.

"Cũng vì lý do tương tự, cậu ấy suýt bị đầu độc bằng thuốc ngủ."

"Lạy Chúa nhân từ!" thiếu nữ kêu lên, hai tay đan vào nhau vì kinh hoàng. "Thật là ghê sợ. Vị hoàng tử trẻ tuổi ấy, người mà người ta đồn đại là có nhân cách cao thượng và hào hiệp biết bao! Thế nhưng tôi đã phái người đến lâu đài Cardoville..."

"Một người đáng tin cậy, để đón hoàng tử về Paris — tôi biết chứ, thưa tiểu thư; nhưng bằng một thủ đoạn, người của cô đã bị đánh lạc hướng, và chàng trai phương Đông ấy đã rơi vào tay kẻ thù."

"Và giờ cậu ấy đang ở đâu?"

"Tôi chỉ có những thông tin mơ hồ về việc này. Tôi biết cậu ấy đang ở Paris, và tôi không từ bỏ hy vọng tìm ra cậu ấy. Tôi sẽ tiếp tục cuộc tìm kiếm với sự nhiệt thành tựa như tình phụ tử, bởi chúng ta không thể nào không yêu quý những phẩm chất hiếm có của hoàng tử trẻ tuổi bất hạnh ấy. Thật là một trái tim cao cả, thưa tiểu thư! Thật là một trái tim vĩ đại! Ôi, đó là một trái tim bằng vàng, tinh khiết và rực rỡ như vàng xứ sở cậu ấy!"

"Chúng ta phải tìm ra hoàng tử, thưa ông," Adrienne xúc động nói; "tôi khẩn khoản xin ông đừng bỏ lỡ bất cứ điều gì vì mục đích đó. Cậu ấy là họ hàng của tôi — đơn độc ở đây — không chỗ dựa — không người trợ giúp."

"Tất nhiên rồi," Rodin đáp với vẻ đầy trắc ẩn. "Tội nghiệp cậu bé! — vì cậu ấy hầu như vẫn chỉ là một đứa trẻ — mười tám hay mười chín tuổi — bị ném vào giữa lòng Paris, chốn địa ngục này — với nhữngẩn ức ngây thơ, nồng nhiệt và mang chút hoang dã — với sự khờ khạo và cả tin — cậu ấy có thể phải đối mặt với biết bao hiểm nguy cơ chứ?"

"Thôi nào, trước hết chúng ta phải tìm ra cậu ấy, thưa ông," Adrienne vội vã nói; "và rồi chúng ta sẽ cứu cậu ấy khỏi những mối hiểm nguy đó. Trước khi bị giam ở đây, tôi đã hay tin cậu ấy đến Pháp, và đã cử một người đáng tin cậy đến để ngỏ ý giúp đỡ như một người bạn vô danh. Giờ đây tôi thấy rằng ý tưởng điên rồ ấy, thứ mà tôi từng bị trách móc rất nhiều, lại là một việc vô cùng thực tế. Tôi càng tin chắc điều đó hơn bao giờ hết. Hoàng tử thuộc về gia đình tôi, và tôi có bổn phận phải đón tiếp cậu ấy thật chu đáo. Tôi đã định dành cho cậu ấy dãy nhà phụ mà tôi từng ở tại nhà dì tôi."

"Còn cô thì sao, thưa tiểu thư?"

"Hôm nay, tôi sẽ chuyển đến một ngôi nhà mà tôi đã chuẩn bị từ trước, với quyết tâm rời khỏi nhà Madame de Saint-Dizier, và sống một mình theo ý muốn. Vì vậy, thưa ông, nếu ông đã quyết tâm làm vị thần hộ mệnh của gia đình chúng tôi, xin hãy rộng lượng với Hoàng tử Djalma như ông đã đối xử với tôi và các con gái của thiếu tướng Simon. Tôi khẩn khoản mong ông hãy dò ra nơi ẩn náu của vị hoàng tử bất hạnh này, xin hãy giữ bí mật giúp tôi, và đưa cậu ấy đến ngôi nhà do người bạn vô danh đề nghị. Đừng để cậu ấy phải lo lắng bất cứ điều gì; mọi nhu cầu của cậu ấy sẽ được lo liệu chu đáo; cậu ấy sẽ sống — như một ông hoàng."

"Vâng; quả thực cậu ấy sẽ sống như một ông hoàng, nhờ sự hào phóng vương giả của cô. Nhưng chưa bao giờ có sự quan tâm ân cần nào lại xứng đáng được đền đáp như thế. Chỉ cần nhìn thấy (như tôi đã thấy) gương mặt tuấn tú nhưng đượm buồn ấy của cậu ấy..."

"Vậy là ông đã gặp cậu ấy rồi sao, thưa ông?" Adrienne nói, ngắt lời Rodin.

"Vâng, thưa tiểu thư; tôi đã ở bên cậu ấy khoảng hai tiếng đồng hồ. Chừng đó là đủ để tôi đánh giá về cậu ấy. Những đường nét quyến rũ ấy chính là tấm gương phản chiếu tâm hồn cậu ấy."

"Và ông đã gặp cậu ấy ở đâu, thưa ông?"

"Tại lâu đài Cardoville cũ của cô, thưa tiểu thư, nơi cậu ấy vừa gặp nạn đắm tàu trong cơn bão, và là nơi tôi đã đến để..." Rodin chần chừ giây lát, rồi như thể nhượng bộ trước bản tính bộc trực của mình, nói thêm: "Nơi tôi đã đến để phạm vào một hành động tồi tệ — một hành động đáng xấu hổ và khốn nạn, tôi thú thật là vậy!"

"Ông ư, thưa ông? — tại lâu đài Cardoville — mà lại đi làm một việc tồi tệ ư?" Adrienne ngạc nhiên thốt lên.

"Than ôi! Vâng, thưa tiểu thư," Rodin đáp với vẻ chân chất. "Nói một cách ngắn gọn, tôi nhận được lệnh từ viện phụ d'Aigrigny, bắt viên quản gia cũ của cô phải đứng trước sự lựa chọn: hoặc mất việc hoặc phải nhúng tay vào một việc đê tiện — thực chất là một việc giống như làm gián điệp và vu khống; nhưng người đàn ông trung thực và đáng kính ấy đã từ chối."

"Vậy rốt cuộc ông là ai, thưa ông?" Tiểu thư de Cardoville ngày càng kinh ngạc hỏi.

"Tôi là Rodin, cựu thư ký của viện phụ d'Aigrigny — một kẻ chẳng có mấy tầm vóc quan trọng, như cô thấy đấy."

Thật không thể diễn tả nổi giọng điệu vừa nhún nhường vừa ngây thơ của vị tu sĩ khi cất lên những lời đó, kèm theo một cái cúi đầu kính cẩn. Trước tiết lộ này, tiểu thư de Cardoville bỗng lùi lại một bước. Chúng tôi đã nói rằng Adrienne đôi khi từng nghe người ta bàn tán về Rodin, người thư ký khiêm nhường của viện phụ d'Aigrigny, như một thứ máy móc vâng lời và thụ động. Chưa hết; viên quản gia của trang viên Cardoville, khi viết thư cho Adrienne về Hoàng tử Djalma, cũng từng phàn nàn về những đề nghị bội bạc và bất lương của Rodin. Do đó, nàng thoáng dấy lên một sự nghi ngờ mơ hồ khi biết rằng vị ân nhân cứu mạng mình lại chính là kẻ từng đóng một vai trò đáng ghớm ghiếc đến thế. Tuy nhiên, cảm giác bất an ấy lại được cân bằng bởi lòng biết ơn đối với Rodin, và bởi việc ông ta đã dũng cảm vạch trần viện phụ d'Aigrigny trước mặt quan tòa. Hơn nữa, chính lời thú nhận của vị tu sĩ cũng đã triệt tiêu phần nào những lời trách móc mà người ta có thể chĩa vào ông ta. Dù vậy, tiểu thư de Cardoville vẫn tiếp tục cuộc trò chuyện — vốn khởi đầu bằng sự bộc trực, nồng nhiệt và cảm thông — với một vẻ dè dặt lạnh lùng.

Rodin nhận ra ấn tượng mà hắn vừa gây ra. Hắn đã lường trước được điều đó. Hắn chẳng hề nao núng khi tiểu thư de Cardoville xoáy sâu vào hắn bằng một cái nhìn sắc lẹm: "À! Ông chính là ông Rodin — thư ký của viện phụ d'Aigrigny đó ư?"

"Xin hãy gọi tôi là cựu thư ký, thưa tiểu thư kính mến," vị tu sĩ đáp; "vì cô thấy rõ ràng là tôi không thể nào bước chân vào ngôi nhà của viện phụ d'Aigrigny thêm lần nào nữa. Tôi đã biến lão thành một kẻ thù không đội trời chung, và giờ tôi đang thất nghiệp — nhưng không sao cả — thậm chí còn tốt hơn ấy chứ — bởi cái giá này đã vạch mặt bọn gian ác và giải cứu những người lương thiện."

Những lời đó, được thốt lên với vẻ vô cùng giản dị và đường hoàng, đã nhen nhóm lại lòng trắc ẩn trong trái tim Adrienne. Nàng thầm nghĩ suy cho cùng, con người tội nghiệp lớn tuổi ấy đã nói thật. Sự căm hận của viện phụ d'Aigrigny, sau cú phốt này, sẽ là thứ không gì lay chuyển nổi, và Rodin đã dám thách thức nó vì một hành động cao thượng.

Dù vậy, tiểu thư de Cardoville vẫn lạnh lùng đáp: "Nếu ông thừa biết rằng những đề nghị mà ông được giao mang đến cho viên quản gia Cardoville là đáng xấu hổ và bất lương, sao ông còn dám nhận nhiệm vụ ấy?"

"Sao ư?" Rodin đáp, mang theo một vẻ thiếu kiên nhẫn đầy đau đớn; "chà, là vì tôi hoàn toàn bị mê hoặc bởi bùa phép của viện phụ d'Aigrigny, một trong những kẻ tài giỏi khủng khiếp nhất mà tôi từng biết, và như tôi mới chỉ phát hiện ra vào ngày hôm kia, cũng là một trong những gã nguy hiểm khủng khiếp nhất trên cõi đời này. Lão đã bẻ gãy mọi sự do dự của tôi bằng cách thuyết phục tôi rằng Mục đích biện minh cho Phương tiện. Tôi phải thú nhận rằng mục đích mà lão tự đặt ra cho mình thật lớn lao và cao đẹp; nhưng vào ngày hôm kia, tôi đã bị vỡ mộng một cách tàn nhẫn. Tôi bừng tỉnh, tựa như bị sét đánh ngang tai. Ôi, tiểu thư kính mến!" Rodin nói thêm với vẻ lúng túng, bối rối, "chúng ta đừng bàn thêm về chuyến đi định mệnh đến Cardoville của tôi nữa. Dù tôi chỉ là một thứ công cụ ngu muội và mù quáng, tôi vẫn cảm thấy xấu hổ và đau đớn khôn nguôi như thể mình đã tự tay làm những việc đó. Nó đè nặng lên tôi, nó bóp nghẹt tôi. Tôi cầu xin cô, chúng ta hãy nói về chính cô đi, và về những gì liên quan đến cô — bởi tâm hồn sẽ được mở rộng bởi những suy nghĩ cao thượng, giống như lồng ngực căng tràn trước bầu không khí trong lành và tinh khiết vậy."

Rodin đã tự thú nhận lỗi lầm của mình một cách quá đỗi tự phát, giải thích nó thật tự nhiên, và tỏ ra hối hận vô cùng thành khẩn, khiến lòng hoài nghi của Adrienne vơi đi đáng kể, dẫu cho những nghi kỵ ấy chẳng có căn cứ nào khác.

"Thế nên," nàng tiếp lời, vẫn chăm chú nhìn Rodin, "chính tại Cardoville mà ông đã gặp Hoàng tử Djalma ư?"

"Vâng, thưa phu nhân; và tình cảm của tôi dành cho cậu ấy bắt nguồn từ cuộc gặp gỡ đó. Vì vậy, tôi sẽ hoàn thành sứ mệnh của mình. Xin hãy yên lòng, thưa tiểu thư; giống như cô, giống như các con gái của thiếu tướng Simon, hoàng tử sẽ tránh được việc trở thành nạn nhân của âm mưu ghê tởm này — một âm mưu mà thật không may vẫn chưa dừng lại ở đó."

"Và ngoài ra còn ai bị đe dọa nữa?"

"M. Hardy, một người đầy lòng danh dự và chính trực, cũng là họ hàng của cô, và có quyền lợi trong khối tài sản thừa kế này, nhưng lại bị cô lập khỏi Paris bởi một âm mưu hèn hạ. Và một người thừa kế khác, một người thợ thủ công bất hạnh, đã sa vào cái bẫy được giăng sẵn đầy tinh vi nên bị ném vào ngục vì nợ nần."

"Nhưng thưa ông," Adrienne bất ngờ lên tiếng, "âm mưu gớm ghiếc này — thứ khiến tôi thực sự hoảng sợ — từ đầu vốn được hoạch định ra vì lợi ích của ai?"

"Vì lợi ích của viện phụ d'Aigrigny," Rodin đáp.

"Bằng cách nào, và với tư cách gì? Lão ta cũng là một người thừa kế ư?"

"Sẽ mất rất nhiều thời gian để giải thích điều đó cho cô, thưa tiểu thư kính mến. Rồi một ngày cô sẽ rõ toàn bộ sự tình. Chỉ xin cô hãy tin chắc rằng gia đình cô không có kẻ thù nào cay độc hơn viện phụ d'Aigrigny."

"Thưa ông," Adrienne nói, nhượng bộ trước mối nghi ngờ cuối cùng, "tôi sẽ nói chuyện thẳng thắn với ông. Làm sao tôi có thể xứng đáng với sự quan tâm mà ông dành cho tôi, thậm chí còn mở rộng nó đến tất cả các thành viên trong gia đình tôi cơ chứ?"

"Thưa tiểu thư kính mến," Rodin mỉm cười đáp, "nếu tôi nói cho cô nguyên nhân, có lẽ cô sẽ chỉ cười trừ hoặc hiểu lầm tôi mà thôi."

"Xin ông hãy nói đi. Đừng hoài nghi tôi hay chính bản thân ông."

"Vâng, vậy thì, tôi đã quan tâm đến cô — đã tận tụy vì cô — bởi trái tim cô hào hiệp, trí tuệ cô cao cả, tính cách cô độc lập và kiêu hãnh. Một khi đã gắn kết với cô, thì những người cùng dòng tộc với cô, những người thực sự xứng đáng nhận được sự quan tâm, cũng không còn xa lạ với tôi nữa. Phục vụ họ cũng chính là phục vụ cô."

"Nhưng thưa ông — cứ cho là ông cho rằng tôi xứng đáng với những lời ca tụng quá đỗi nịnh nọt ấy — thì làm sao ông có thể đánh giá được trái tim, trí tuệ và tính cách của tôi cơ chứ?"

"Tôi sẽ kể cho cô nghe, thưa tiểu thư; nhưng trước tiên tôi phải thú nhận thêm một điều nữa, điều khiến tôi cảm thấy ngập tràn hổ thẹn. Nếu cô không phải là người được phú cho những phẩm chất tuyệt vời nhường ấy, thì những gì cô phải chịu đựng trong ngôi nhà này cũng đủ để khơi gợi sự quan tâm của bất kỳ người lương thiện nào rồi — cô không nghĩ vậy sao?"

"Tôi nghĩ điều đó là đương nhiên, thưa ông."

"Tôi có thể giải thích sự quan tâm của mình đối với cô bằng cách đó. Nhưng không — tôi thú nhận — chừng đó là chưa đủ đối với tôi. Giả sử cô chỉ là tiểu thư de Cardoville — một tiểu thư giàu có, quý phái và xinh đẹp — chắc chắn tôi sẽ thương xót cho bất hạnh của cô; nhưng tôi sẽ tự nhủ rằng: 'Tiểu thư tội nghiệp này quả thực rất đáng thương; nhưng một kẻ nghèo hèn như ta thì làm được gì trong chuyện này? Nguồn sống duy nhất của ta là chiếc ghế thư ký cho viện phụ d'Aigrigny, và lão ta sẽ là kẻ đầu tiên ra tay trừng trị nếu ta dám chọc vào. Lão ta thì quyền lực ngút trời trong khi ta chẳng là cái đinh gì. Lao vào cuộc chiến với lão chẳng khác nào tự sát, mà lại chẳng có lấy một hy vọng cứu vãn nổi kẻ bất hạnh này.' Thế nhưng khi tôi biết được con người thực sự của cô, thưa tiểu thư, tôi đã nổi dậy, bất chấp sự thấp kém của mình. 'Không,' tôi tự nhủ, 'hàng ngàn lần không! Một trí tuệ tuyệt vời như thế, một trái tim vĩ đại như thế, không thể trở thành nạn nhân của một âm mưu ghê tởm được. Ta có thể gục ngã trong cuộc chiến này, nhưng ít ra ta cũng phải thử một lần.'"

Không từ ngữ nào có thể lột tả hết sự pha trộn giữa vẻ tinh tế, năng lực và tính nhạy cảm mà Rodin đã dùng để thốt lên những tâm sự đó. Đúng như thường thấy ở những kẻ có bề ngoài cực kỳ khó ưa và phản cảm, nếu một khi họ có thể khiến bạn quên đi vẻ xấu xí của mình, thì chính những khiếm khuyết trên cơ thể ấy lại trở thành nguồn cơn của sự đồng cảm và trắc ẩn, khiến bạn phải tự nhủ: "Thật tiếc cho một trí tuệ, một tâm hồn như thế lại trú ngụ trong một thân xác tồi tàn đến vậy!" — và rồi bạn bị lay động, trở nên mềm lòng trước sự tương phản đó.

Đó cũng chính là cách mà tiểu thư de Cardoville bắt đầu nhìn nhận Rodin. Hắn đã tỏ ra vô cùng giản dị và ân cần với nàng, hoàn toàn trái ngược với thái độ thô bạo và xấc láo mà hắn dành cho bác sĩ Baleinier. Chỉ có một điều duy nhất khơi dậy sự tò mò mãnh liệt của tiểu thư de Cardoville — nàng muốn biết làm thế nào mà Rodin lại nảy sinh sự tận tụy và ngưỡng mộ đối với một kẻ mà dường như hắn luôn tôn kính.

"Xin hãy tha thứ cho sự tò mò bất lịch sự và cố chấp của tôi, thưa ông, nhưng tôi muốn biết..."

"Làm sao mà bản chất con người cô lại phơi bày trước tôi — có phải vậy không? Ôi, thưa tiểu thư! Chẳng có gì đơn giản hơn thế. Tôi sẽ giải thích cho cô nghe chỉ trong hai câu. Viện phụ d'Aigrigny chẳng nhìn nhận gì ở tôi ngoài một cỗ máy viết lách, một công cụ đần độn, câm lặng và mù quáng..."

"Tôi tưởng M. d'Aigrigny là kẻ tinh đời hơn thế chứ."

"Và cô nói rất đúng, thưa tiểu thư; lão là một kẻ có sự nhạy bén vô song; nhưng tôi đã qua mặt lão bằng cách giả vờ ngây ngô hơn thực tế. Xin đừng vội nghĩ tôi giả dối nhé. Không; tôi có lòng tự tôn theo cách của mình — và lòng tự tôn ấy nằm ở việc không bao giờ tỏ ra mình cao ngạo hơn vị trí hiện tại, dù cho nó có thấp hèn đến đâu đi nữa! Cô có biết tại sao không? Chính là vì dẫu cho các cấp trên của tôi có kiêu căng hống hách đến đâu đi chăng nữa, tôi vẫn có thể tự nhủ với bản thân rằng: 'Họ chẳng hề biết giá trị thực sự của ta đâu. Chính cái vị trí thấp hèn của ta mới đang bị họ lăng mạ, chứ không phải ta.' Nhờ thế mà tôi thu về lợi ích kép — lòng tự ái của tôi được bảo toàn, và tôi chẳng căm ghét bất kỳ ai."

"Vâng, tôi hiểu kiểu tự ái đó," Adrienne nói, ngày càng kinh ngạc trước tư duy độc đáo của Rodin.

"Nhưng chúng ta hãy quay lại với những gì liên quan đến cô, thưa tiểu thư kính mến. Vào đêm trước ngày 13 tháng Hai, viện phụ d'Aigrigny đã giao cho tôi một bản ghi tốc ký và bảo rằng: 'Hãy sao chép lại buổi thẩm vấn này; anh có thể đính kèm thêm rằng nó dùng để củng cố quyết định của hội đồng gia đình — nơi đã tuyên bố, dựa trên bản báo cáo của bác sĩ Baleinier, rằng tâm thần của tiểu thư de Cardoville đang ở mức báo động và cần thiết phải đưa cô ấy vào nhà thương điên'."

"Vâng," Adrienne cay đắng thốt lên; "đó là buổi tra khảo kéo dài mà tôi có với công nương de Saint-Dizier, người dì của tôi, và nó đã bị ghi chép lại mà tôi không hề hay biết."

"Thế rồi tôi cắm cúi đọc bản tốc ký ấy và bắt đầu chép lại. Chỉ sau mười dòng đầu tiên, tôi đã chết sững người. Tôi cứ ngỡ mình đang mơ hay đang tỉnh. 'Cái gì cơ? Mát dây ư?' Chính bọn chúng mới là lũ điên khi dám khẳng định một luận điệu quái đản như thế! — Càng lúc càng thấy tò mò, tôi tiếp tục đọc — cho đến khi đọc xong — Ồ! Lúc đó, tôi phải nói thế nào đây? Những gì tôi cảm nhận được, thưa tiểu thư kính mến, là điều không thể diễn tả bằng lời. Đó là sự đồng cảm, sự phấn khích, là niềm nhiệt huyết tột độ!"

"Thưa ông," Adrienne lên tiếng.

"Vâng, thưa tiểu thư kính mến, là nhiệt huyết! Xin đừng để những từ ngữ đó làm tổn hại đến sự khiêm nhường của cô. Phải biết rằng những tư tưởng ấy — mới mẻ, độc lập và dũng cảm xiết bao — mà cô đã bày tỏ với dì mình một cách đầy chói lọi, thực ra, dù cô có nhận thức được hay không, cũng là điểm chung giữa cô và một người khác, người mà một ngày nào đó cô sẽ dành cho sự kính trọng sâu sắc và trọn vẹn nhất."

"Ông đang nói đến ai vậy, thưa ông?" tiểu thư de Cardoville thốt lên, ngày càng tò mò hơn.

Sau một thoáng ngập ngừng thấy rõ, Rodin tiếp lời: "Không, không — lúc này nói cho cô biết cũng chẳng để làm gì. Tất cả những gì tôi có thể nói với cô, thưa tiểu thư kính mến, đó là khi tôi đọc xong, tôi đã chạy ngay đến chỗ viện phụ d'Aigrigny để vạch trần sai lầm mà lão đã mắc phải đối với cô. Lúc bấy giờ chẳng thể tìm thấy lão; nhưng vào sáng hôm qua, tôi đã nói thẳng cho lão nghe suy nghĩ của mình. Lão chỉ tỏ ra ngạc nhiên khi thấy tôi lại có thể tự suy nghĩ được. Lão đón nhận những thông tin của tôi bằng một sự im lặng đầy khinh miệt. Tôi tưởng lão bị u mê; tôi tiếp tục can gián, nhưng hoàn toàn vô ích. Lão ra lệnh cho tôi đi theo đến ngôi nhà nơi di chúc của tổ tiên cô sẽ được mở đọc. Tôi đã u mê đến mức mù quáng về viện phụ d'Aigrigny, để rồi phải tận mắt chứng kiến sự xuất hiện lần lượt của người lính già, con trai ông ta, và người cha của thiếu tướng thiếu tướng Simon thì mắt tôi mới thực sự mở sáng. Sự phẫn nộ của họ đã vén bức màn che giấu quy mô của một âm mưu được nung nấu từ lâu và thực hiện với một sự xảo quyệt khủng khiếp. Khi ấy, tôi mới hiểu vì sao cô bị giam cầm ở đây như một kẻ tâm thần; vì sao các con gái của thiếu tướng Simon bị tống giam trong một tu viện. Rồi hàng ngàn ký ức ùa về trong tâm trí tôi; những mảnh giấy vỡ vụn từ thư từ và lời khai từng được giao cho tôi sao chép hoặc giải mã — những thứ mà trước đây tôi chẳng tài nào tìm ra lời giải thích — bỗng đưa tôi vào đường dây của âm mưu gớm ghiếc này. Nếu lúc đó và ngay tại nơi ấy mà bộc lộ sự kinh hoàng đột ngột trước những tội ác này, thì khác nào tự sát. Tôi đã không phạm sai lầm ấy. Tôi dùng mưu đối chọi với mưu; tôi thậm chí còn tỏ ra hăng hái hơn cả viện phụ d'Aigrigny. Giá như khối gia tài khổng lồ ấy được dành riêng cho một mình tôi đi nữa, tôi cũng chẳng thể tỏ ra tham lam và tàn nhẫn hơn thế. Nhờ thủ thuật này mà viện phụ d'Aigrigny chẳng hề mảy may nghi ngờ. Một sự cố ngẫu nhiên do ơn trên sắp đặt đã giật lại gia tài khỏi tay lão, khiến lão rời khỏi ngôi nhà trong sự hoảng loạn tột độ. Về phần mình, tôi cảm thấy niềm vui khôn tả; bởi giờ đây tôi đã nắm trong tay phương tiện để cứu rỗi và báo thù cho cô, thưa tiểu thư kính mến. Như thường lệ, tối qua tôi vẫn đến nơi làm việc. Trong lúc viện phụ vắng nhà, tôi dễ dàng xem lướt qua các thư từ liên quan đến phần thừa kế. Bằng cách đó, tôi đã xâu chuỗi được tất cả các mối manh của âm mưu khổng lồ này. Ôi! Khi ấy, thưa tiểu thư kính mến, tôi đứng chôn chân trong sự kinh hoàng khi chứng kiến những phát hiện mà tôi sẽ chẳng bao giờ có được nếu không rơi vào những hoàn cảnh đặc biệt ấy."

"Phát hiện gì vậy, thưa ông?"

"Có những bí mật thực sự khủng khiếp đối với những kẻ nắm giữ chúng. Xin đừng bắt tôi phải giải thích, thưa tiểu thư kính mến; nhưng trong buổi thẩm vấn này, liên minh được lập ra nhằm chống lại cô và gia đình cô — xuất phát từ sự tham lam không đáy — đã hiện lên trước mắt tôi với toàn bộ sự táo tợn và đen tối của nó. Ngay lúc đó, sự quan tâm sâu sắc và mãnh liệt mà tôi vốn đã dành cho cô, thưa tiểu thư kính mến, lại càng được nhân lên gấp bội và lan sang cả những nạn nhân vô tội khác của âm mưu địa ngục này. Bất chấp sự yếu hụt của bản thân, tôi quyết tâm đánh cược tất cả để vạch mặt viện phụ d'Aigrigny. Tôi đã thu thập đầy đủ các bằng chứng cần thiết để trao cho bản tuyên bố trước quan tòa một sức nặng đáng kể; và sáng nay, tôi đã rời khỏi nhà viện phụ mà không hề hé lộ với lão về những dự định của mình. Lão hoàn toàn có thể dùng bạo lực để giữ chân tôi lại; dẫu vậy, sẽ là hèn nhát nếu tấn công lão mà không báo trước. Khi vừa bước chân ra khỏi ngôi nhà đó, tôi đã viết thư cho lão rằng tôi đang nắm trong tay đủ bằng chứng về tội ác của lão để công khai đối đầu giữa ban ngày ban mặt. Tôi sẽ là kẻ cáo buộc, còn lão phải tự bênh vực lấy mình. Tôi đi thẳng đến chỗ quan tòa, và phần còn lại thì cô đã rõ."

Đúng lúc ấy, cánh cửa bật mở, một trong số các y tá xuất hiện và nói với Rodin: "Thưa ông, sứ giả mà ông và quan tòa phái đến phố Brise-Miche vừa mới quay về."

"Lão ta đã gửi lá thư đó chưa?"

"Vâng, thưa ông; và nó đã được chuyển thẳng lên lầu rồi."

"Được rồi. Hãy ra ngoài đi!" Nữ y tá bước ra.