Với một chuyển động lẹ làng, Roland tự giải thoát, và bỏ phiến đá rớt xuống, chàng đứng dậy ngang mặt người đàn ông cũng đang đứng bị đóng đinh tại chỗ. Ông ta sửng sốt nhìn chàng không một lời nói, không một cử động.

– Anh là ai? Roland hỏi với một giọng khàn.

– Một tù nhân...

Nét mặt của Roland liền dịu lại. Bấy giờ chàng nhìn con người đó với một sự hiếu kỳ say mê, không phải là một viên thẩm phán, không phải là một tên đao phủ, cũng không phải là một tên ngục tốt, nhưng là một tù nhân cũng như mình, có thể là một người bị hành hạ, như mình. Và chàng nhận thấy anh ta cũng vậy, mặc quần áo rách rưới không đủ che thân.

– Anh ở đây được bao lâu? Chàng hỏi tiếp.

– Tôi không biết... tôi không còn biết nữa! Người đàn ông nói với một giọng ảo não, và khàn đặc.

Roland đưa thẳng bàn tay, với một cử động thiện cảm và gần như vui mừng.

Người đàn ông đó, một loại người vũ phu mà ánh lửa thông minh dường như chập chờn trong một nỗ lực cuối cùng, đó là người đồng loại của chàng, một người bạn, gần như là một người anh em?

Người đàn ông khiếp sợ, lùi lại:

– Ta cũng là một tù nhân như anh. Roland nói với sự dịu dàng lạ lùng, ta đã chịu đau khổ và ta đang đau khổ như anh. Dù anh là ai đi nữa, những số phận của chúng ta vào lúc này đều giống nhau, và những nỗi thống khổ của chúng ta là anh em... Anh không muốn kết làm anh em bằng cách bắt tay ta sao?

– Ông có biết tôi là ai không? Người đàn ông nói với giọng man rợ. Tôi là một đại phạm nhân làm cho nhân loại ghê tởm. Tôi đã trộm cắp, giết người, tôi đã phạm rất nhiều trọng tội. Khi còn ở trên mặt đất, tất cả mọi người đều ghê tởm tôi. Người ta kinh sợ tôi,người ta xa lánh tôi. Ở đây, chính bản thân những ngục tốt xem tôi như là một con hổ dữ. Họ chỉ đi vào ngụåc tối này với cây dao găm trên tay. Tôi bảo với ông rằng tôi là một tên ác nhân hoàn toàn, một tên bị nguyềnrủa, một sinh vật riêng rẽ. Ông, có thể ông còn có một người nào đó khóc thương ông. Còn tôi, tôi không có cả cha lẫn mẹ, không có anh em, gia đình, bạn hữu – không có gì cả ở trên đời. Nếu tôi khóc than, nếu như những cuộc tra tấn cướp đi của tôi những tiếng kêu la và những tiếng nức nở, nếu như tôi đói, tôi khát, không một ai sẽ biết được điều đó, không một ai lo ngại cho điều đó. Người ta chỉ lo lắng để biết tội ác nào mà tôi đang trù tính trong đầu ở tận cùng đáy ngục thất này. Và bàn tay này đây vẫn còn đỏ về trọng tội cuối cùng của tôi. Hãy sờ vào tay tôi, nếu như ông dám!

Giọng hung hãn, với một cử động dữ tợn, người tù đưa thẳng bàn tay run rẩy của mình.

Roland nắm lấy và siết chặt bàn tay người tử tù.

– Như vậy đó, người này nhút nhát nói tiếp, ông không ghê tởm tôi sao?...

– Không! Roland làm một cố gắng để nói.

– Tuy nhiên, tôi được xem là một tên ác nhân danh tiếng...

– Anh là một tù nhân khốn khổ cũng như ta. Ta sẽ an ủi anh. Bởi vì anh, chỉ với sự hiện diện duy nhất của anh thôi, anh đã làm cho ta khuây khỏa.

– Ông im đi, ông im đi! Giọng nói của ông làm cho tôi xúc động tận tâm can...

Người tù nhân quỵ xuống, vùi chiếc đầu trong hai bàn tay và bắt đầu khóc nức nở. Roland ngắm nhìn anh ta với vẻ ao ước trong đó có cái gì tàn khốc.

– Anh ta, anh ta còn có thể than khóc, chàng lẩm bẩm. Không, anh ta chưa chịu đau khổ nhiều bằng ta! Thôi đi, thôi đi, chàng nói tiếp, anh hãy lấy lại can đảm... Ta đã kiên trì một mình đào một địa đạo. Với hai người chúng ta, chúng ta sẽ làm tốt hơn, và chúng ta sẽ cùng thoát ra khỏi cái địa ngục này.

– Ông nói sao? Người đàn ông kêu lên, ngực phập phồng.

– Ta nói rằng nếu anh chịu giúp đỡ ta, cả hai người chúng ta có thể chinh phục được tự do.

– Bằng cách nào?

Roland đi đến nhấc tảng đá mà chàng vừa bỏ xuống lúc nãy.

– Đây là việc ta đã làm, anh hãy nhìn xem!

Người đàn ông liếc nhìn một cái vào trong cái hầm tối tăm, rồi ngước mắt lên nhìn Roland đầy vẻ thán phục.

– Ông đã làm như thế nào?

– Với những mảnh vụn của một cái hũ bể, ta cạy ra hai tảng đá, với những viên đá sỏi tìm thấy trong hồ xây, ta cạo, ta đào đường hầm này.

Người đàn ông lắng nghe chàng nói với một sự say mê khó tả.

– Ta đã bị lầm, Roland nói tiếp, giờ chỉ có việc làm lại.

– Làm lại! Để dẫn đến đâu?...

– Đến sông!

– Không thể được!...

– Không thể được? Roland thét lên, trán chàng ướt đẫm mồ hôi. Tại sao như vậy?

– Ông hãy nghe tôi, người tù nhân nói. Tôi ở đây chỉ có một ít ngày.

– Thế trước anh ở đâu? Roland hỏi.

– Lúc đó tôi ở dưới mái nhà lợp chì. Từ cửa sổ ở trên cao trong ngục thất, tôi nhìn xuống sông. Tôi gắng sức bẻ cong hai chấn song sắt nên tôi có thể đút đầu ra ngoài và thế là, từ trên cao hơn các vùng lân cận, tôi trông thấy bên dưới là tòa cung điện quận công, chiếc Cầu Than thở, tôi trông thấy con sông...

– Rồi sao?...

– Rồi sao! Tôi cũng vậy, có một lúc tôi có ý nghĩ vượt ngục bằng cách gieo mình xuống sông trong sự rủi ro liều bể đầu hoặc là gãy xương. Nhưng tôi đành phải từ bỏ...

– Tại sao? Tại sao?

– Bởi vì con sông được canh giữ nghiêm ngặt mỗi đêm!... Giữa ban ngày, việc giám sát là vô ích. Ông chưa kịp đào một lỗ và đục thủng một bức tường, thì những vệ binh ở cung điện đã phát hiện và ông sẽ ngã quỵ dưới những viên đạn súng hỏa mai...

– Nhưng ban đêm! Roland nói.

– Ban đêm, ba chiếc du thuyền đầy người có võ trang đi tuần tra liên tục vừa cặp sát theo những bức tường của ngục thất! Trong thời gian đầu, tôi được biết tại sao ngục thất được canh giữ ráo riết như vậy. Dường như người ta lo sợ về một cuộc tấn công chớp nhoángsẽ đem đi một người tù nhân quan trọng. Ông hãy tin tôi, khi người ta đi vào đây, người ta không bao giờ còn ra được nữa...

Roland không còn nghe nữa.

Chàng không nghĩ rằng người tù quan trọng mà Hội đồng Thập nhân chế cho canh giữ quá quý báu không ai khác hơn là chính mình. Chàng rụng rời, chàng thấy mình bị kết án mãi mãi. Tuyệt vọng hoàn toàn, chính vào phút trang trọng đó, chàng chợt có ý nghĩ tự tử... Cuộc vượt ngục trong cái chết!

Trong lúc ấy, người tù nhân tiếp tục với giọng nói buồn rầu:

– Vả lại, bằng cách chấp nhận rằng ông, ông sẽ thành công trốn thoát, còn tôi, tôi không thể nào làm được việc đó!

– Tại sao?

– Bởi vì tôi sắp bị xử tử... Phải, anh nói tiếp khi trông thấy Roland làm một cử động, việc đó làm cho ông ngạc nhiên, vì tôi nói đến cái chết một cách thản nhiên. Nhưng mà cái chết đối với tôi còn ưa thích hơn là hình phạt cấm cố vĩnh viễn... Vào lúc này, những thẩm phán đang thảo luận về số phận của tôi và ngày mai, có thể một lát nữa, người ta sẽ đến bảo tôi rằng tên đao phủ đang chờ tôi!

– Tên đao phủ! Roland kêu lên ngạc nhiên.

– Phải! tên đao phủ!... Cách mười lăm ngày trước, tôi đã đánh một tên ngục tốt, trong một cơn giận dữ. Ông ta không chết. Nhưng người ta đã kết luận rằng tôi muốn giết chết ông ta. Bấy giờ, người ta chuyển tôi đến ngục tối này, nói rằng đây là gian ngục giam những tử tội!...

– Gian ngục tối của những tử tội! Roland lẩm bẩm với một nụ cười buồn rầu. Đây là nơi ta đã tự dẫn đến!...

Bây giờ, người đàn ông ngồi xổm trong một góc xà lim và hai bàn tay ôm đầu, đang nghĩ về cái chết gần kề của mình.

Roland ngắm nhìn anh ta, và cả vào trong cái lúc ghê gớm này, vẫn có chỗ cho lòng thương hại ở trong tấm lòng quảng đại đó.

– Can đảm lên! Chàng nói. Có thể người ta sẽ chừa lại tính mệnh của anh.

Người đàn ông lắc đầu:

– Không, không!... Lần này, người ta sẽ giết tôi!

– Anh nói: Lần này?

– Phải... người ta đã tha tôi toàn mạng khi tôi vừa bị bắt... Tuy nhiên trước kia tôi đã bị kết án tử hình, và chiếc đầu của tôi được treo giải thưởng...

Bất kể đến chính mình, mặc cho nỗi tuyệt vọng mênh mông đang xâm chiếm lòng chàng, Roland quan tâm đến câu chuyện của người tử tội.

– Anh nói rằng người ta đã dung tha cho anh? Chàng hỏi tiếp.

– Phải... dường như trước kia tôi có công giúp đỡ một việc lớn cho Hội đồng Thập nhân chế... Một công trạng!... Ôi khi tôi nghĩ đến, tôi thường tự bảo mình rằng công trạng đó, là cái tội ác lớn nhất trong đời tôi...

– Công trạng nào?

– Để làm chi? Tất cả đã xong, bởi vì tôi sắp chết.

– Không hề gì?... Hãy nói đi... ta van anh, ta muốn điều đó! Tại sao anh nói rằng cái công giúp đỡ cho Hội đồng Thập nhân chế là tội ác?

– Tại vì nhờ công giúp đỡ đó, nhờ ở tội ác đó một gia đình gồm những người vô tội bị sát hại! Người tù nhân trả lời với một âm điệu tuyệt vọng khó tả... Nhưng này, chúng ta nên bỏ qua việc đó, tôi muốn chết mà không đánh thức nơi tôi những kỷ niệm đáng ghê sợ đó. Có lẽ, bấy giờ, tôi sẽ được chết yên tĩnh hơn!...

– Và ta, Roland nói với một giọng tập trung, ta muốn cho anh nói.

Người đàn ông kinh ngạc, nhìn Roland.

– Ông muốn tôi nói?... Vậy thì, được! Lúc nãy ông đã ái ngại cho tôi, tôi cảm thấy giọng nói của ông quá êm ái đến nỗi tôi phải rơi lệ. Và rồi, đó sẽ là sự trừngphạt của tôi... Ông nên biết rằng thuở đó có một gia đình thật hạnh phúc khiến cho Venise như bị choáng mắt. Người cha, đó là vị thủ tướng...

Roland rùng mình dữ dội.

– Vị thủ tướng và thủ tướng phu nhân có một người con trai trẻ, đẹp, mạnh mẽ, được yêu mến, được chiêm ngưỡng. Và người thanh niên đó yêu thương cho đến mức tôn thờ một cô gái quý tộc và thuần khiết. Về phần cô, cô cũng xem chàng như là một vị thần... Nhưng màông có gì thế?... Ông rên rỉ!...

– Hãy nói tiếp đi! Roland bảo với một giọng khàn.

– Im lặng! người tù nhân kêu lên chát tai, anh đứng dựng lên và lắng tai.

Roland làm một cố gắng mãnh liệt để chế ngự những tình cảm đang nung nấu trong lòng. Chàng lắng nghe... Có người đi đến... người ta nghe nhiều tiếng bước chân...

– Lẹ lên! Người tù nhân nói và anh ta nhảy một cái, chạy đến cạnh phiến đá và giở hổng nó lên.

Roland đi sâu vào trong hầm, rồi nói với một âm điệu đe dọa lạ lùng:

– Ta sẽ trở lại?

Vào lúc đó, cánh cửa mở ra.

Người tù nhân đã quăng cái mền của mình phủ lên phiến đá và ngồi lên trên cái mền.

Khoảng một chục người đàn ông vào gian ngục tối. Một người trong bọn có vẻ là một thư ký ở tòa án cầm ở trên tay một tờ giấy. Sau lưng ông ta, một người lực lưỡng mặc quần áo đỏ, trên tay cầm miếng vải đen. Những người kia là ngục tốt mang võ khí.

– Đứng lên, và nghe bản án của Hội đồng tối cao! Người thư ký nói.

Người tù nhân đứng dậy.

Người thư ký bắt đầu lắp bắp đọc mau một tờ giấy và người tù nhân hiểu rằng anh bị kết án cho đao phủ chém đầu.

– Tốt! Anh nói với giọng man dã. Và khi nào tôi sẽ bị hành quyết?

– Sáng mai!... Anh có muốn gặp một giáo sĩ không?

– Để làm gì?

– Người ta sắp gởi đến cho anh một vị. Hãy cố gắng nghe những lời khuyên bảo của vị thánh thiện đó!

– Bởi sừng của quỷ Satan! Nếu từ bây giờ đến ngày mai, một người nào đi vào trong ngục tối này, tôi sẽ bóp cổ ông ta! Người tù nhân gầm lên vừa nghĩ đến cuộc viếng thăm mà Roland vừa thông báo.

– Tốt lắm! Người thư ký nói. Mi hãy chết đi như một con chó, trong trường hợp đó!... Đao phủ, hãy bắt đầu làm phận sự của mi!

Ông ta tránh ra. Người đàn ông mặc quần áo đỏ đi về phía người tử tội và chụp lên đầu anh miếng vải đen mà ông ta mang theo.

Người đàn ông mặc quần áo đỏ đó là tên đao phủ và miếng vải đen là chiếc bao mà người ta trùm cho những kẻ tử tội – loại trang điểm cuối cùng!

Chiếc bao dài đến gối, hai bàn tay của người tử tội được tự do và bao vải khá mỏng để anh ta có thể thấy đường di chuyển. Người ta chỉ trói tên tử tội ở dưới chân đoạn đầu đài bằng cách sẽ thu hồi lại cái bao.

Đôi môi của người tù nhân buông ra một tiếng duy nhất:

– Chết!

Giọng nói của anh biểu lộ nỗi kinh hoàng, sợ hãi ghê gớm. Bản năng sinh tồn đang trỗi dậy làm anh ớn lạnh. Chừng nào mà cái chết vẫn còn không chắc chắn, chừng nào anh có một cái cớ để bám víu vào hy vọng được sống, anh không run rẩy.

Nhưng mà bây giờ!... Ôi! bây giờ, cuộc sống ở trong gian ngục tối tăm đó hiện ra trước mắt anh như là một sự kỳ diệu xa xôi, ổ bánh mì đen của anh là món thực phẩm ngon lành, những ngục tốt như là những người mà anh sẽ vui vẻ ôm hôn! Sức mạnh của sự sống làm căng phồng tất cả con người anh..., những sự nuối tiếc không còn nữa đang tràn ngập trong lòng anh... Anh nghiến răng và tiếng nức nở ác liệt rên rỉ trong lồng ngực anh, đồng thời đến lượt tiếng nói này, buông ra từ đôi môi run rẩy của anh, sầu thảm hơn, tuyệt vọng hơn là tiếng nói đầu tiên:

– Sống!...

Người tử tội chậm chạp đi về phía cánh cửa vừa đóng lại và đưa thẳng hai cánh tay trong một cử chỉ van nài mơ hồ.

Một bàn tay đặt lên vai anh.

Với một sự chấn động mãnh liệt, anh quay mình lại ngơ ngác.

Xuyên qua làn vải của cái bao, anh thấy người tù nhân hiện ra trước mặt, vừa từ dưới mặt đất đi ra như từ dưới đáy một ngôi mộ.

– Chà!... Té ra là ông! Anh lẩm bẩm.

Roland ngắm anh với một ánh mắt lạ thường chói ngời trong bóng tối. Người tử tội bắt gặp ánh mắt đó và rùng mình vì một mối sợ hãi mới phát sinh.

Anh lột chiếc bao đen bị người đao phủ trùm lên đầu liệng vào một góc.

– Ông thấy không? Anh nói với một nụ cười thê thảm, tôi sắp chết!

– Chừng nào?...

– Sáng mai!

Anh lấy bàn tay lau mồ hôi lạnh đang ướt đẫm trên trán và thở một cách nhọc mệt. Mặt tái mét.

– Mi sắp chết ! Roland nói tiếp.

– Phải, chết!... Tại sao ông nhìn tôi như vậy?...

– Mi đã bắt đầu kể cho ta nghe một câu chuyện, Roland nói mà không trả lời.

– Đúng! Đúng!...

– Người cha bị đâm thủng đôi mắt, có phải không?Người mẹ chết vì đau đớn, có phải không? Đứa con trai bị quăng vào giếng! Vị hôn thê!... Chao ôi!... Và vị hôn thê... này! Hãy nói đi!... Vị hôn thê đã ra sao?...

– Ôi! người đàn ông kinh hãi ấp úng, người ta sẽnói là ông đã biết rõ câu chuyện thê thảm đó!... Ông là ai?...

– Mi sẽ biết điều đó!... Nhưng mà hãy nói đi, hãy trả lời, mi chính là ai?...

– Tôi là tên cướp Scalabrino! Người đàn ông vừa nói vừa đánh côm cốp hai hàm răng.

– Scalabrino? Roland nói vừa lục trong ký ức của chàng, Scalabrino?... Và rồi, dù sao cũng mặc kệ!... Nào hãy xem, hãy nói với ta tất cả sự thật! Thủ tướng Candiano đã làm gì mi, làm gì đến mi, để cho mi phải giúp bọn Thập nhân chế sát hại ngài? Bà Silvia đã làm gì mi? Nàng Léonore đã làm gì mi?... Và tên khốn nạn, ta đã làm gì mi? Nào, hãy nói đi!

Ban đầu tên tử tội ngạc nhiên nhìn chàng, với vẻ sợ hãi, rồi với nỗi tuyệt vọng vô bờ.

– Ôi! Giờ đây tôi nhận ra ngài! Ngài là đức ôngRoland!... Ôi! Tôi là kẻ đáng nguyền rủa, bởi vì ngài hiện ra vào lúc tôi sắp chết!...

Trong mấy phút đồng hồ, những lời oán thán của tên cướp vừa quỳ xuống, tràn ngập gian ngục tối. Những lời nói sau cùng của Scalabrino làm cho Roland giật mình. Chàng đã quên lãng điều đó! Người đàn ông này sắp chết trong vài giờ nữa! Cơn giận dữ kịch liệt đang sôi sục trong lòng chàng bỗng nhiên dịu xuống.

– Mi hãy đứng dậy, chàng nói dịu dàng.

– Ôi! Thưa đức ông! Người tử tội rên rỉ: Nghe giọng nói của ngài thì ngài đã tha thứ cho tôi!... Tại sao ngài quá tốt như thế!... Tại sao ngài không giết chết tôi nơi bờ sông ở đảo Olivolo, khi mà ngài cầm giữ tôi dưới lưỡi dao găm của ngài!...

Thình lình, quang cảnh do Scalabrino nhắc lại hiện ra trước mắt Roland. Chàng nhận ra gã khổng lồ đã bị chàng quật ngã và được chàng dung tha tính mệnh.

– Nào, chàng bảo, hãy kể cho ta nghe tất cả và nhất là đừng có nói dối!

– Thưa đức ông, vào lúc chết người ta không nói láo chút nào. Vả lại, tôi đã hối lỗi, tôi xin thề với ngài!

– Mi đã hối lỗi?...

– Phải! quá muộn màng, thật đúng, nhưng tôi xin thề với ngài rằng lòng ăn năn của tôi là thành thực. Nó kể từ lúc mà ngài nói với tôi: “Mi không sợ hãi, ta dung tha cho mi!”. Ngay lúc đó, ngài thấy không, tôi đã muốn chết cho ngài... Ngài nhớ lại không! Tôi muốn tỏ bày với ngài... Nhưng mà ngài, ngài đã từ chối không chịu nghe tôi!

– Thật đúng, ta nhớ lại, Roland nói, vừa đưa một bàn tay lên vuốt trán. Và mi sẽ nói với ta điều gì, nếu như ta chịu lắng nghe?

– Tôi sẽ nói với ngài, thưa đức ông, rằng người đàn bà đó... người đàn bà được ngài giải thoát...

– Nàng kỹ nữ?

– Phải, đúng là điều đó? Chính nàng đã dàn cảnh chúng tôi ở đó để bắt ngài. Nhưng chúng tôi không được làm hại đến ngài... Người đàn bà đó có lẽ muốn thấy lịnh của nàng được thi hành ra sao. Nàng đi đến! Bộ hạ của tôi trông thấy nàng. Bị những món nữ trang cám dỗ, chúng nó liền xông vào nàng. Nàng kêu lên, ngài biết tất cả phần còn lại... Nhưng mà điều ngài không được biết, thưa đức ông, là điều gì đã xảy ra sau khi ngài đi rồi... Ngày hôm sau là ngày làm lễ đính hôn của ngài... Vậy thì! Ngay cái đêm đó, khi ngài đã đi cùng với nàng kỹ nữ, một người đàn ông đến gần tôi nói: “Mi là Scalabrino, mi bị kết án, chiếc đầu của mi được treo giải thưởng: Mi muốn được hoàn toàn ân xá không? Hơn nữa, mi muốn kiếm được nhiều vàng không? Tất cả việc đó chỉ do nơi mi mà thôi!” – “Cần phải làm gì?” tôi hỏi – “Tối mai, đến quảng trường Saint-Marc với càng nhiều người càng tốt mà mi có thể huy động được, và hét vang: Hoan hô Roland Candiano” – “Nếu chỉ có kêu Hoan hô Roland Candiano, thì việc của tôi rất dễ. Tôi sẽ kêu lớn, dù cho người ta không trả tiền cho tôi.” – “Mọi việc đều tốt cả!”. Người đàn ông liền nói.

– Người đàn ông đó là ai? Roland hỏi.

– Tôi không bao giờ biết được, thưa đức ông!

– Nói tiếp đi...

– Người đàn ông trả tiền cho tôi. Scalabrino nói tiếp. Nhưng khi ông ta trả tiền xong, ông ta nói thêm: "Sẽ rất tốt nếu các ngươi được võ trang súng hỏa mai. Nếu như những tiếng kêu la của các ngươi lôi cuốn những quân sĩ tới và nếu như họ muốn ngăn cản các ngươi hoan hô Roland Candiano, thì vài loạt súng hỏa mai sẽ được hoan nghinh...

Scalabrino dừng lại một lúc, thở mạnh, lắc đầu rồi nói tiếp:

– Đó chính là tội ác thật sự của tôi, thưa đức ông. Bởi vì do tiếng kêu la của tôi mà trận chiến xảy ra giữa dân chúng và binh sĩ. Dân chúng bị đàn áp. Và ngày hôm sau chúng tôi được biết ngài bị bắt. Nhưng chưa phải hết!... Buổi tối có trận chiến, Scalabrino nói, cũng người đàn ông đó đã nói chuyện với tôi ở đảo Olivolo thình lình xuất hiện gần bên tôi, chỉ một người đàn bà và bảo tôi: “Hãy bắt cóc người đàn bà này và giết bà ta!...” Tôi bắt người đàn bà, thưa đức ông... nhưng tôi không giết bà!... Tại sao! Do nơi phép lạ nào? Tôi không biết!... Nhưng tôi không giết bà! Và tôi mừng đến phát khóc, tôi khóc vì sung sướng khi người đàn bà đó nói cho tôi biết bà là ai!...

– Người đó là ai? Roland hồi hộp hỏi.

– Đó là thân mẫu của ngài, thưa đức ông!...

– Mẹ ta!...

– Phải! Bà mẹ ngài xông vào quảng trường Saint-Marc để kêu gọi dân chúng giải thoát cho ngài!

Một tiếng rên rỉ xé nát cổ họng của Roland.

Quả tim của chàng phồng đầy vị cay đắng. Đôi mắt của chàng ráo hoảnh và nóng bỏng không còn khóc nữa. Nhưng mà chàng thấy như mình đang khóc than ở trong lòng, và những giọt lệ rơi xuống quả tim chàng nóng bỏng như là những giọt chì sôi. Trong nửa giờ đồng hồ, chàng vùng vẫy chống lại sự đau đớn mới đó. Rồi, dần dần, một cảm giác gay gắt hơn, một cái gì đó cay nghiệt, tàn nhẫn và khó chịu tràn ngập tâm hồn chàng... Đó là những vết thương đầu tiên của lòng thù hận.

– Mi nói rằng, cuối cùng chàng nói tiếp, mẹ ta muốn giải thoát cho ta?

– Phải. Dân chúng bị tán loạn. Thân mẫu của ngài tỉnh lại nơi nhà tôi. Bà hỏi tôi xem tôi có muốn giúp đỡ bà cứu thoát ngài không, và tôi, tôi trả lời rằng tôi hy sinh cho bà cả thân xác lẫn linh hồn...

Roland đưa bàn tay cho người tử tội.

– Mi là một người đàn ông! Chàng nói.

Scalabrino nhìn chàng với vẻ kinh ngạc, nhút nhát và man rợ mà anh đã cảm thấy hai hay ba lần trước mặt Roland.

– Tôi đi ra để thi hành những mệnh lệnh, đầu tiêncủa thân mẫu ngài. Đến khúc quanh một con đường nhỏ, tôi bị khoảng hai mươi tên cảnh binh tấn công bất ngờ. Bị xô ngã, bị trói, bị lâm vào cảnh bất lực, tôi bị quăng vào ngục thất. Rồi người ta báo cho tôi biết rằng tôi được tha toàn mạng vì do những gì tôi đã làm vào đêm lễ đính hôn của ngài. Rồi tôi không còn nghe nói đến gì nữa. Như vậy đó, thưa đức ông!...

Một sự im lặng thương tâm tiếp theo những lời nói đó.

Scalabrino cố dằn xuống cơn khủng hoảng ghê gớm và kinh hãi mà có lần anh đã từng chịu đựng. Câu chuyện kể xong, sự liên quan ràng buộc anh vào cuộc sống đã cạn. Anh nhận ra mình có những ý nghĩ thật ghê rợn tàn bạo, chỉ một lần khi sắp sửa chết.

Trong tâm hồn của Roland đã bừng dậy ánh bình minh của sự cố gắng sinh tử cuối cùng. Chàng đã quyết định chết, tự sát. Bởi vì việc làm của chàng đã vô ích, bởi vì cuộc vượt ngục không thể được, bởi vì chàng bị chia ly mãi mãi với Léonore, với thân phụ, với thân mẫu, với tất cả những gì mà chàng yêu thương, thế thì sống có ích gì?... Chàng còn trẻ và có đủ sức mạnh. Chàng ước lượng rằng mặc dù thân thể bị hao mòn trong nỗi thống khổ, mặc dù đêm tối vĩnh viễn, chàng vẫn có thể sống thêm mười lăm năm và có thể nhiều hơn nữa!... Mười lăm hay hai mươi năm trong sự ghê rợn, mà mỗi phút sẽ là một cơn khủng hoảng mới về tuyệt vọng, mỗi nhịp đập của con tim sẽ đếm từng giới hạn của một nỗi thống khổ không viên mãn!...

Chỉ có cái chết mới có thể giải thoát chàng khỏi sự dày vò như thế của thân xác và linh hồn.

Quyết định xong, chàng tính toán, tìm một phương tiện để chết.

Chết không phải là dễ dàng đối với một tù nhân!

Vào lúc đó, Scalabrino, với cái rùng mình sợ hãi, nhắc lại.

– Phải... chẳng bao lâu... người đao phủ sẽ đến!...

Người đao phủ!...

Roland bị chấn động bởi một sự rung chuyển sâu xa. Và một ý tưởng tang tóc, ý tưởng bi thảm đã nổi dậy trên những hy vọng của chàng, thành hình, hiện rõ.

Chàng nghiêng mình về phía Scalabrino, và mỉm cười nói:

– Mi hãy yên tâm... Mi sẽ không chết đâu!