Bembo và Pierre Arétin đi ngang một gian phòng với đám đông đứng từng nhóm gồm những nhà quý tộc, những công dân danh tiếng và những sĩ quan đang trò chuyện.
Trước những lời chào kính cẩn lễ độ tiếp đón Bembo trên đường đi, Pierre Arétin đã thấy được thế lực của vị Hồng y.
– Chúa ơi! Ông nghĩ thầm, ông bạn nối khố của ta đã thành công từ cái thuở mà ở trong một căn phòng tồi tàn tại Florence, cả hai chúng ta cùng chia nhau một củ hành để ăn thế bữa cơm vừa bàn luận về cuộc sống khó khăn để kiếm sống. Dường như Bembo đã tìm được đúng con đường đi tốt. Thế tại sao ta không bắt chước làm tu sĩ!...
Giáo chủ đi vào một gian phòng có kích thước nhỏ hơn nơi bọn cung thủ đang canh gác, cuối cùng đến một gian phòng rộng, nơi có những người thư ký đang bận rộn làm việc được ông làm một dấu hiệu thân mật. Rồi ông ngồi vào trong một chiếc ghế bành gần bên một cửa sổ và mời Pierre Arétin ngồi xuống bên cạnh ông.
– Một chút nữa, ngài Thủ tướng sẽ tiếp chúng ta, ông nói nhỏ giọng để tránh không cho những người thư ký nghe. Ngài đang chờ chúng ta. Từ đây đến đó chúng ta có đủ thời giờ trò chuyện.
– Về những gì chúng ta sẽ nói với ngài?...
– Không, Bembo nói với nét mặt đăm chiêu. Ta muốn hỏi thăm anh về một người mà chắc anh phải biết.
– Hãy nói đi.
– Người đàn ông đó, người Florence đã muốn ngâm cho anh nghe một bài thơ tứ-đoạn và muốn trở thành thư ký của anh...
– Chà! Chà!... Vậy thì! Ý muốn của ông ta được thỏa mãn. Ông ta làm thơ khá hay, và tôi đã thu nhận ông ta. Anh cũng chú ý đến ông ta sao?
– Rất nhiều.
– Trong trường hợp đó, anh bạn thân mến, tôi sẽ nâng đỡ ông ta.
– Người đàn ông đó như thế nào?
– Tôi chờ anh nói cho biết, bởi vì anh muốn làm điều tốt lành cho ông ta. Tôi, tôi không biết ông ta, nếu không phải là do một bức thơ tiến cử của Đại-Quỷ trao cho ông ta.
– Đại-Quỷ?
– Phải, Jean de Médicis.
– Vậy ra, anh không biết ông ta? Bembo nói tiếp vừa ném một ánh mắt sâu sắc lên người bạn đồng hành.
Arétin lắc đầu.
– Thế thì! Bembo nói, cần phải biết ông ta là ai, từ đâu đến, ông ta muốn gì.
– Tốt. Tôi sẽ khéo léo dò hỏi người đàn ông của chúng ta, và những câu thơ mà tôi rút được của ông ta cũng có vẻ ương ngạnh lắm.
Vào lúc đó, một viên thừa phát lại ra dấu cho Bembo. Ông vội đứng lên ngay và dẫn theo Pierre Arétin đi vào một gian phòng lớn được trang trí giản dị.
Thủ tướng Foscari đang ngồi trong một chiếc ghế bành rộng bằng gỗ chạm mà cái thị hiếu vào thời Phục hưng với kỹ thuật chạm trổ hoa mỹ đã dung hòa một cách cân đối với nghệ thuật gô-tíc.
Bembo và Arétin ngồi xuống theo một dấu mời của thủ tướng, đôi mắt của ông nhìn sững người thi sĩ. Arétin chịu đựng cái nhìn đó với một sự dạn dĩ nhưng pha một chút khinh suất, lẫn lộn một chút sợ hãi được che đậy.
– Ông là người bạn của Jean de Médicis? Bất ngờ thủ tướng hỏi.
– Quả thật tôi có được cái vinh hạnh đó, Arétin nói. Con người vĩ đại làm vẻ vang cho tôi với tình bạn hữu của ngài đến nỗi ngài không muốn xa rời tôi.
– Tại sao, trong trường hợp đó, ông đã lìa khỏi ngài? Ta thấy đối với người đàn ông như ông, sự bảo vệ của một Jean de Médicis xứng đáng bằng ân huệ của tất cả những vị hoàng đế Âu châu.
– Phải, thưa đức ông, trừ đức ông ra!
– Nhưng mà ta, ta không phải là một vị hoàng đế.
– Thưa đức ông, tôi đã nghe dân chúng ở Venise nói đến Foscari với một sự kính trọng làm tôi cảm động, điều này rất khó xảy ra đối với tôi. Tôi trông thấy tòa cung điện mênh mông này với những tên lính cung thủ và những tên lính hỏa mai, hoàn toàn có cái dáng của một pháo đài giống như là hoàng cung Louvre mà tôi được trông thấy ở Paris, cũng như lâu đài Saint-Ange mà tôi trông thấy ở Rome. Tôi đi vào trong cung điện, tôi chỉ thấy toàn là tráng lệ và xa hoa, xứng đáng với triều đình ở Madrid mà tôi đã đi qua. Cuối cùng, tôi thấy ngài, thưa đức ông, tôi tự hỏi xem dân chúng này có phải là dân chúng của một vị hoàng đế đáng kinh sợ, tòa cung điện này có phải là thành trì kiên cố của một vị quân vương không, và người đàn ông đang chấp nhận tôi trước mắt này có phải là một vị vua cực hùng mạnh không...
Đặt lòng bàn tay lên cằm, Foscari nghe tràng nói của Arétin mà không một nét nào trên gương mặt của ông biểu lộ tình cảm. Chỉ khi nghe đến lời cuối cùng, ông bị rung động.
– Vua! Ông lẩm bẩm không thành tiếng.
Nhưng nó vang dội trong tư tưởng ông như là một âm hưởng vang rền.
Ông nói lớn:
– Không có vua ở Venise, thưa ông. Sẽ không bao giờ có cả. Nhưng trở lại ngài Jean de Médicis danh tiếng, ta tưởng rằng ông có một lý do nào khác để rời khỏi ngài?
– Lý do đó hoàn toàn thuộc cá nhân tôi, thưa đức ông. Vị chủ nhân của tôi thường sống ở doanh trại hơn là ở thành thị. Ngài luôn luôn lên đèo xuống ải. Người ta ở xung quanh ngài thở mùi thuốc súng. Người ta ngủ vất vả. Ở xung quanh toàn là những người dữ dằn rất được yêu chuộng. Khi có những cuộc bắn đá, những cuộc bắn đại bác cùng những loạt súng hỏa mai và súng ngắn, nghe rất buồn chán, khi đề cập đến vấn đề thi văn là câu chuyện tâm đắc của tôi.
– Tóm lại, ông đã sợ hãi!
– Không đúng lắm, thưa đức ông, Arétin ngồi thẳng lên nói. Tuy nhiên tôi thú nhận là đời sống ở doanh trại và chiến tranh ít hấp dẫn tôi.
– Cho nên, nếu như ta đề nghị với ông quay trở về bên cạnh Jean de Médicis, tất ông sẽ cảm thấy một vài sự ghê tởm?
– Phải, thưa đức ông, nếu như tôi phải rời khỏi mãi mãi tòa đô thị đầy rẫy những nghệ sĩ, thi sĩ và những vị đại lãnh chúa được người ta gọi là Venise, không phải, nếu như chỉ liên quan đến một sứ mạng nhất thời, trong trường hợp đó, tôi sẽ xem như là một vinh dự lớn để trở thành sứ thần của thủ tướng Foscari bên cạnh Jean de Médicis.
Vị thủ tướng liếc nhìn Bembo. Ông này đáp lại bằng một cái gật đầu. Ôn suy nghĩ một lúc, rồi nói tiếp:
– Tóm lại, ông đến Venise để tìm việc gì?
– Sự xã giao, thưa đức ông, cái xã hội xán lạn và văn minh...
– Chỉ có thế?...
– Và sự giàu sang! Arétin trả lời.
– Ta có thể giúp ông những điều này trong chương trình của ông, thủ tướng nói, đường như ông chỉ chờ đợi những lời nói đó.
– Cái phần lý thú nhất, bấy giờ Bembo mới xen vào trong câu chuyện. Xin đức ông cho phép tôi được nói rằng anh bạn Pierre Arétin của tôi, do tính khiêm tốn, không thể tự mình nói ra. Ông không những là nhà thi sĩ, mà danh tiếng vang đến đây được ngài muốn gặp mặt... Ông cũng là một nhà tư tưởng tinh tế, có khả năng hiểu biết tất cả những lời nói úp mở, có khả năng chuyển đạt trung thực một tư tưởng nào đó mà không phải cần đến những tờ giấy viết có thể bị thất lạc. Cuối cùng, ông có được một nghệ thuật thuyết phục và nói với mỗi người tùy theo tính khí của họ.
– Ta biết! Vị thủ tướng vừa nói vừa gật đầu. Cho nên ta không do dự cho ông một bằng cớ tín nhiệm mà ta chỉ muốn giao cho một mình ngài, ngài Bembo thân mến, nếu như ngài không bị ràng buộc ở Venise bởi những lo lắng quan trọng.
– Chỉ còn có việc, thủ tướng nói và mỉm cười, là biết rõ cái giá chuyên chở.
– Thưa đức ông, bấy giờ Bembo lên tiếng, Arétin dù tỏ ra lo ngại nhưng không đến nỗi tầm thường như vậy; ông biết rõ cái phần thưởng của sứ mạng vẻ vang được ngài giao phó, và vinh dự để hoàn thành tốt nhiệm vụ của ông: Tiền bạc đối với ông không có nghĩa gì...
– Xin giáo chủ cho phép! Arétin sợ hãi kêu lên.
– Ông chỉ tìm có sự vinh quang mà thôi, Bembo thản nhiên nói tiếp.
– Quỷ ơi! Tuy nhiên tôi còn phải sống! Arétin nổi xung la lớn.
– Nhưng mà, Bembo nói tiếp, nếu như ông Arétin nổi danh không màng chút nào đến những nhu cầu vật chất cho đời sống, tôi cần phải nghĩ thay cho ông, tôi là người bạn của ông. Cho nên tôi tưởng rằng số tiền hai ngàn ê-quy sẽ không phải là nhiều để làm phí tổn dọc đường trong chuyến đi sứ và đến lúc trở về, một số tiền tương tự có thể được tính để đền công khó nhọc cho ông.
Thủ tướng gật đầu chấp nhận, cầm lấy một tờ giấy viết lên vài chữ và đưa cho Arétin:
– Đây là một cái phiếu hai ngàn năm trăm ê-quy; đến lúc trở về, một cái phiếu tương tự sẽ được trao cho ông.
– Chà! Thưa đức ông, Arétin hớn hở kêu lên, một sự rộng rãi như thế thật xứng đáng với ngài và tôi. Một bài đoản thi được đẽo gọt và không tì vết chưa đủ lồng khuôn lòng tri ân của tôi.
– Ta sẽ vô cùng thích thú để đọc nó, thủ tướng nghiêm trang nói. Giờ đây, hãy lắng nghe ta nói.
Foscari đứng lên đi vài bước trong văn phòng vừa suy nghĩ. Bây giờ ông có ngần ngại giao phó tư tưởng của mình cho Arétin chăng? Ông lén nhìn trộm Arétin, và chắc chắn cái nét mặt của con sói háu ăn, cái đầu thông minh, quỷ quyệt đó, còn gây cho ông nhiều tin tưởng hơn là tướng mạo của người bạn tận tụy.
– Ông sẽ đến tìm Jean de Médicis, thình lình Foscari nói, ông sẽ đi gấp rút.
– Tôi sẽ đi suốt ngày đêm.
– Tốt. Đại-Quỷ có những lực lượng nào ở xung quanh ngài?
– Độ mười lăm ngàn cung thủ và lính bắn súng hỏa mai, bốn trăm ngàn kỵ sĩ được võ trang đầy đủ súng ngắn và gươm hai lưỡi, cộng thêm mười khẩu súng thần công.
Nét mặt Foscari rạng rỡ qua nụ cười.
– Tốt! Ông nói. Ông sẽ bảo với ngài điều này, về phần của Foscari, thủ tướng Venise, ngài chỉ sử dụng vô ích đạo quân của ngài và thiên tài của ngài vào những phạm vi nhỏ hẹp. Ta đề nghị liên minh với ngài, ta dâng cho ngài hai chục ngàn quân sĩ, nó sẽ tăng gấp đôi số lượng quân đội của ngài. Hãy nói với ngài rằng với những lực lượng như thế, lúc đó chúng ta có thể...
Ông do dự.
– Với những lực lượng như thế, thưa đức ông, Arétin nói, ngài là chúa tể của nước Ý... Có phải như thế không? Tôi có cần phải nói thêm rằng Rovigo, Mantoue, Crémone, Florence, đang gây chiến với nhau, không có đủ khả năng để chống lại một cuộc đột kích quan trọng?...
– Ông thật thông minh hiếm có, thầy Arétin. Phải, hãy nói với ngài như thế. Và thêm điều này nữa: rằng ta, Foscari, ta lấy làm xấu hổ thấy những thân vương ở miền thượng nước Ý xâu xé lẫn nhau; rằng rất ghê tởm thấy lưu vực miền Pô liên tục bị tàn phá, và những con sông cuốn trôi những làn sóng đỏ máu người; rằng ta có một giấc mơ... Ngài có có tất cả những tư tưởng của ta, Bembo, ông cũng có tất cả nhưng tư tưởng đó, Arétin. Cái giấc mơ rộng lớn đó, xứng đáng cho một vị tướng lãnh danh tiếng như là Medicis, xứng đáng để ám ảnh những đêm mất ngủ của ta, đó là làm cho miền thượng nước Ý trở thành một...
– Một vương quốc duy nhất! Arétin kêu lên với một âm điệu phấn khởi. Chà! Thưa đức ông, cái tư tưởng đó, nếu được thực hiện, sẽ làm đảo lộn cả thế giới...
– Venise, Foscari nói tiếp, là chìa khóa ở nước Ý. Không có Venise, người ta không thể làm gì cả. Với Venise, người ta có thể làm được tất cả. Ta đã mệt lử để đưa những hạm đội của chúng ta đánh thuê cho những vị vua ngoại quốc. Kể từ nay, chúng ta chiến đấu cho chính chúng ta.
Là nữ hoàng của các biển cả, Venise có thể và phải trở thành nữ hoàng của nước Ý và cướp lại trong tay của Rome sự thống trị xưa của nó. Rome là cái gì? Cái quá khứ! Một quá khứ sáng chói đang tắt hẳn trong cảnh hoàng hôn. Venise là cái gì? Cái tương lai!... Do nơi đó, những trận giặc tương tàn có thể chấm dứt. Do nơi đó, trước tiên là miền thượng nước Ý, rồi đến nguyên cả nước Ý sẽ đứng lên đối diện với những nhà vua chuyên chế ngoại quốc và kêu lớn lên: Cho đến nay ta đã có thi văn và nghệ thuật, giờ đây ta có sức mạnh. Rằng người Pháp, người Đức hãy đi tìm một cái mồi ở nơi khác. Nước Ý tự bảo vệ và tự cung ứng cho mình... Đó là giấc mơ của ta!
– Giấc mơ cao cả, thưa đức ông! Giấc mơ sẽ khiến cho cả nước Ý đứng lên!
– Phải, nhưng còn những vị thân vương! Để sáng tạo ra một giấc mơ như thế, cần phải có một tư tưởng như là của ta[1]. Để thực hiện nó, để hướng dẫn cho nó thành công mãi mãi, ta đã dự trù tất cả mọi việc, và việc đó chỉ liên quan đến ta, nhưng nếu muốn lật đổ chướng ngại vật, nghĩa là những vị thân vương, cần phải có một chiến sĩ: Đó sẽ là vai trò của Jean de Médicis.
– Và tôi sẽ hứa hẹn với ngài những gì, thưa đức ông?
– Việc chia sẻ, sau cuộc chiến thắng, chia đôi quyền hành. Ngài làm chúa tể ở Rome, ta làm chúa tể ở Venise, về phần ngài là miền Nam; về phần ta, miền Bắc; và ở giữa hai chúng ta, giáo hoàng...
Foscari, im lặng, trầm ngâm. Rồi ông ta nói tiếp:
– Bây giờ, thầy Arétin, đây là kế hoạch, trong những nét đại cương. Về phần chi tiết, chúng ta sẽ xem đến sau này. Trước hết cần phải biết xem Đại-Quỷ có phải là người chịu chấp nhận sự liên minh được ta đề nghị hay không.
– Thưa đức ông, Arétin nói, tôi xin bảo đảm cho sự thành công. Tôi biết rõ Jean de Médicis. Tôi đã từng chia sẻ nhiều nỗi vui buồn với ông ta. Tôi hiểu ngài suy nghĩ những gì. Và tôi cũng biết được những lo âu thầm kín của ngài do đó tôi có thể hiểu được tư tưởng thật sự của ngài. Đó là một tâm hồn giản dị, một trí tuệ ít có phức tạp. Ngài chỉ có một sự say mê: làm chiến tránh.
Bởi vì tôi sắp đề nghị với ngài đi đánh giặc bằng cách tăng gấp đôi số quân được ngài đưa ra chiến trường, nên đó là nguyên nhân thuyết phục được ngài.
– Vậy thì thầy nên đi cho sớm. Và nên nghĩ rằng ông mang theo mình cả tài sản của nước Ý.
– Tài sản của mi! Và của ta! Arétin nghĩ thầm vừa nghiêng mình chào thật kiểu cách.
Arétin đi ra, theo sau Bembo.
– Thế nào! Bembo kêu lên khi họ đi ra khỏi cung điện, anh nói sao về cuộc phiêu lưu?
– Tôi nói rằng, bởi tất cả lũ quỷ, một sự bí mật như vậy đáng giá hơn số tiền năm ngàn ê-quy!
– Kiên nhẫn, kiên nhẫn! Anh chỉ mới có bắt đầu.
– Tôi tin chắc vào việc đó, bởi chiếc mũ của Saint- Pierre, thưa chủ nhân!
❀ ❀ ❀
[1] Đó cũng là giấc mơ của Machiavel. Nhưng lúc bấy giờ Machiavel, có tư tưởng cao cả tuyệt vời, chỉ nghĩ đến sự tư do của nhân dân liên hiệp trong một nỗ lực chung. Còn Foscari chỉ nghĩ đến sự thống trị toàn thể. Độc giả sẽ tự so sánh hai cái tham vọng đó.
