Xin quý độc giả giờ đây vui lòng trở lại cái đêm bi thảm mà Bianca tự sát ở trong dinh thự Arétin, mà Bembo trốn khỏi Venise để chạy đến Rome, mà Roland và Scalabrino bắt đầu rượt đuổi theo ông ta. Chắc chúng

ta còn nhớ rằng vài giờ trước những biến cố khác nhau đó chính Imperia đã rời khỏi Venise và chúng ta không quên rằng người kỹ nữ trước khi ra đi đã ra lịnh cho viên quản gia của nàng bán tất cả những tài sản của nàng, trừ tấm chân dung lớn bọc khung vàng ở trong gian phòng nhỏ mà chúng ta đã vào ngay lúc khởi đầu câu chuyện này.

Pierre Arétin đã chứng kiến cảnh tượng đầy xúc động vừa xảy ra trong dinh thự của mình với một sự hoảng hốt và một sự kinh hãi rất dễ hiểu: Roland và Scalabrino hiện ra như giông tố, cánh cửa phòng của Perina bị gã khổng lồ xô ngã, Bianca nằm dài chết, cuộc chạy trốn của Bembo, cảnh tuyệt vọng của Scalabrino...

Đến lúc Roland đã kéo người bạn đồng hành của mình đi rồi, Pierre Arétin chợt nhận thấy rằng gian phòng của Bianca đã tràn ngập bởi bọn gia nhân và bọn tớ gái vừa chạy đến.

Ông liếc một ánh mắt trắc ẩn lên trên thi thể của nàng Bianca đáng thương, rồi sự khủng khiếp lấy lại những quyền hạn đã bị quên lãng – những quyền hạn thiêng liêng trong tâm hồn của kẻ nhát gan đó – ông quay sang bọn gia nhân, ra lịnh cho chúng tấn chặt cửa nẻo, trang bị súng ngắn và súng hỏa mai, phải canh gác cẩn thận. Ông còn nói thêm rằng ông sẽ tự tay mình giết chết kẻ nào dám táo bạo chỉ mở một cánh cửa trước khi trời sáng tỏ.

Những mệnh lệnh lập tức được thi hành.

Trong thời gian đó, Perina được các bạn gái giúp đỡ, mang chiếc thây của Bianca đặt lên một chiếc giường, rồi đi vòng qua các gian phòng, nàng thu góp tất cả bông hoa luôn có nhiều ở các nơi đó đem về phủ lên mình nàng thiếu nữ đáng thương.

Arétin tán thành bằng một cái gật đầu, rồi ông ra lệnh cho mọi người lui ra, và chính ông cũng trở về phòng mình với tâm trạng hết sức rối loạn và xúc động.

Thay vì đi nằm ngủ và la lối om sòm như thường lệ, ông bước đi trong phòng bằng những bước chân vội vàng, lúc thì lau một giọt nước mắt, lúc thì nguyền rủa nho nhỏ.

– Gã Bembo, đó là một gã vô cùng hung bạo, ông càu nhàu. Ta không muốn thấy ông ta. Ta tin rằng ông ta sẽ phải qua những lúc nguy hiểm. Nhưng con quỷ nào đã thúc đẩy ông ta chọn ngôi nhà của ta để sát hại đứa trẻ đó! Cầu mong bệnh dịch bóp ngạt thở ông ta! Kia là ta phải ôm cái thi thể đó trong tay... Ta sẽ phải làm gì!... Con bé Bianca đó không thể đi đến chỗ nào xa hơn để chết sao! Tất cả việc đó đã xảy ra ngoài sức tưởng tượng của ta; điều đó sẽ dạy cho ta một bài học từ rày về sau phải ít tốt hơn...

Thầy Arétin lý luận như là một nhân vật tinh tế.

Nhưng mà có ích gì cho ông ta?

Cuối cùng ông nằm ngủ với một giấc ngủ chập chờn bị những giấc mơ khuấy động; sự thật bắt buộc chúng tôi thú nhận rằng những giấc mơ đó đều liên quan đến sự an ninh của bản thân ông.

Sáng sớm hôm sau, ông cho đòi một tên gia nhân đến, ra lịnh cho gã lo việc tang ma cho Bianca: Việc tang ma gồm có đặt thi hài vào một chiếc quan tài, chiếc quan tài để lên chiếc thuyền tang và chèo ra giữa giòng sông Orfana, tại đây người ta quăng bỏ thi thể của những kẻ sát nhân và những người nghèo khó xuống sông.

Arétin vừa ra lịnh xong, bỗng nhận được cuộc thăm viếng của người chèo thuyền được Roland gởi đến với một bức thư.

Chúng ta thấy rằng vị thi sĩ đã thi hành đúng theo những chỉ thị của Roland Candiano.

Thế là ông ta đi ra tự mình coi sóc ba chiếc quan tài để bọc lấy cái thây của Bianca, hầu duy trì cho đến cái ngày được Roland chỉ dẫn, rồi chở chiếc quan tài đến Mestre.

Trong buổi chiều, sau khi thỏa thuận xong với một người thợ mộc, Arétin hết sức buồn rầu do các biến cố khác nhau đó, ông trở về dinh bằng du thuyền, và buộc phải đi ngang qua trước dinh thự Imperia.

Ông cẩn thận ngồi vào dưới chiếc lều để tránh khỏi bị có người trông thấy; nhưng Arétin có một ít tính khí của đàn bà và lòng hiếu kỳ nơi ông cân bằng với cái tính sợ sệt, ông lén nhìn qua các tấm màn che cửa sổ vào lúc đi ngang qua dinh thự và trông thấy một cuộc tụ tập trước cửa.

– Tại sao có nhiều người ở đó? Ông hỏi người chèo thuyền.

– Đức ông không biết sao? Từ sáng đến giờ ở Venise người ta đồn là phu nhân Imperia đã đi.

– Đã đi? Arétin kêu lên với một sự vui mừng.

– Từ đêm hôm.

– Mi có chắc không?

– Người ta đang bán đồ đạc của bà... Ngài hãy xem!

Bây giờ, thầy Arétin không do dự nữa, và dạn dĩ đi ra khỏi chiếc lều, ra lịnh cho người chèo thuyền cặp bến để ông lên. Vài phút sau, ông đi vào dinh thự trước khi xác nhận lại cái tin lạ lùng, vả lại ông nhớ rằng hôm trước, vào lúc Bembo đi vào phòng của Bianca, ông ta có bảo ông:

– Anh hãy an lòng... Chúng ta sắp đi theo mẹ của nàng.

Dinh thự Imperia đông đảo người. Một nhóm lãnh chúa trẻ tuổi đang sôi nổi trò chuyện về biến cố đó: Việc ra đi của Imperia, việc bán những bàn ghế, những nữ trang, những tác phẩm nghệ thuật của người kỹ nữ.

Ở đây cũng có những người trung lưu đang giao dịch với viên quản gia và những người đàn bà do lòng hiếu kỳ cám dỗ đã bị thúc đẩy nên đi vào trong dinh thự mà họ đã nghe nói đến nhiều. Đó là những người đàn bà lương thiện. Và người ta cũng hiểu rằng sức quyến rũ qua những bộ y phục, món nữ trang của người kỹ nữ đã gây chóng mặt cho những người đàn bà hiền lành, chân thật ở trong dinh thự.

Arétin chào hỏi những người này, những người khác, rẽ qua đám đông và cuối cùng gặp người quản gia. Người đàn ông đứng đắn đang bận bán tất cả đồ đạc trong nhà với một giá rẻ, vì ông ta quyết định đi theo một con đường ngược lại, con đường không đi đến Rome. Thế là nàng Imperia bị người quản gia thân tín phản bội.

Arétin mua một vài món đồ mỹ thuật và gởi hết về nhà, và tò mò chứng kiến đến cuối việc mua bán, khuyên bảo người quản gia, chỉ dẫn cho ông ta biết giá trị thật sự của những hiện vật, mà tên gia nhân có vẻ hoàn toàn không hiểu rõ.

Đến chiều, chỉ còn có vài người mua, cuối cùng, tòa dinh thự trở nên vắng vẻ, bị lột trần hết một nửa đồ đạc trang trí xa hoa của nó, những gì còn lại ở trong cảnh hỗn độn, khiến cho người thi sĩ mơ mộng âu sầu.

Bấy giờ Pierre Arétin không quên nói với viên quản gia rằng nhờ ở những lời khuyên của ông, cái giá bán trong ngày đầu tiên đó đã lên khá cao.

Viên quản gia biết Arétin và đã hiểu ông như là những gia nhân từng biết quan sát những người khác lui tới một ngôi nhà. Cho nên ông ta trả lời mau mắn:

– Tôi hiểu việc đó, thưa ngài. Và ngài nên tin chắc rằng lòng biết ơn của tôi sẽ không dừng lại ở những lời nói suông.

Và ông ta dang rộng cánh tay, chỉ những món đồ đang hỗn độn trong phòng khách:

– Ngài hãy chọn.

Viên quản gia có nụ cười thoải mái của người mua bán lương thiện khi chấp nhận một người môi giới tốt, trong khi ông ta không tốn lấy một xu nào.

Về phần của Arétin, ông không chờ mời thêm một lần nữa, và không tỏ ra xấu hổ giả dối, ông bắt đầu đi rảo khắp cả dinh thự, trong khi viên quản gia cầm đuốc đi theo ông.

Bỗng nhiên, ông đi vào một gian phòng nhỏ hẹp và đứng sững trước một tấm chân dung lộng lẫy. Vả lại, việc làm cho ông xúc động trước hết, đó không phải là bức vẽ mỹ lệ của những màu sắc của họa sĩ, chắc chắn đây là một nhà nghệ sĩ thiên tài, đã tìm ra dưới cây cọ vẽ.

– Ông ta! Ông lẩm bẩm. Chân dung của ông ta ở đây!...

Arétin mới được biết tên của Roland Candiano trong thời gian gần đây. Nhưng ông đã lợi dụng thời gian đó, và giờ đây ông biết khá nhiều về người đàn ông mà khi ở trong Hắc-động, ông đã ký kết một sự giao ước lạ lùng.

– Anh có biết bức chân dung đó là của ai không? Ông hỏi.

– Đó là người con trai của cựu thủ tướng Candiano.

– Bà chủ của anh quen biết ông ta sao?...

– Tôi không biết gì cả. Những gì tôi được biết, là người họa sĩ đã hoàn thành nó trong bốn tháng, cần mẫn làm việc mỗi ngày.

– Nhưng còn... Người mẫu... Lúc đó Roland Candiano thường lui tới dinh thự này sao?

– Không. Người họa sĩ đã vẽ theo trí nhớ.

– Ta chỉ biết có một người đàn ông có khả năng làm một việc khó khăn như vậy và cũng có khả năng tô một màu sắc huy hoàng như vậy, Arétin nghĩ thầm. Ông có biết tên của người họa sĩ đó không? Ông hỏi lớn tiếng.

– Ông tên là Titien.

– Ta đã nghi ngờ, nhà thi sĩ lẩm bẩm. Ông ta không bao giờ chịu vẽ chân dung cho ta! Ông ta nói rằng ta không có gợi hứng cho ông ta. Ta đã có khá nhiều chân dung để lại cho hậu thế... Ta lấy tấm họa này, ông chấm dứt.

Viên quản gia nhăn mặt.

– Cái khung toàn bằng vàng, ông ta nói.

– Này! Cái đầu óc nghèo nàn, ai nói với mi về cái khung! Hãy tháo cho ta tấm vải, nó là tất cả những gì ta đòi hỏi mi về giá tiền công của ta. – Ngay lập tức! Viên quản gia an tâm kêu lên.

Arétin trở về nhà, gắn tấm vải vào trong một cái khung mới, và quan sát.

– Hừ! Tuyệt diệu, bởi tất cả lũ quỷ... Tuyệt diệu như là tất cả những gì của Titien đã làm... Ánh mắt sống động làm sao! Nụ cười êm ái làm sao!

Lời tán dương ấy thật xứng đáng với bức chân dung và tác giả, Arétin nói tiếp:

– Phải, nhưng mà ta, ta sẽ làm gì đến việc đó? Nếu như ta giàu có, ta sẽ giữ nó lại... Nhưng mà một cách xác thực, ta không có giàu có...

Suốt mấy ngày, Arétin nghĩ đi nghĩ lại xem ông có nên bán lại bức chân dung cho chính Roland Candiano không. Nhưng một sự hổ thẹn đã ngăn ông lại; thầy Pierre Arétin vô liêm sỉ nhưng mà thầy có một sự vô liêm sỉ thông minh.

Một buổi sáng, sau khi nghiên cứu và hủy bỏ một số dự tính, ông kêu to lên:

– Ta đã tìm ra!...

Ông nhảy xuống giường nằm vào lúc ông thốt lên tiếng kêu được người ta vay mượn của Archimède[1].

– Ý nghĩ tuyệt diệu! ông kêu lên vừa vuốt hàm râu với cử chỉ tự nhiên... Ý nghĩ thiên tài, xứng đáng cho ta!...Margherita, bữa ăn sáng của ta! Paola, chiếc áo chẽn bằng xa tanh hồng và chiếc áo khoác lót bằng lông chuột hương của ta! Chiara, chiếc mũ có lông trắng của ta!

Bọn Arétines chạy đến, và chẳng bao lâu tình trạng lộn xộn bắt đầu, những nàng này chạy xuống bếp sửa soạn bữa ăn sáng cho chủ nhân, những nàng khác vội vã lấy trong tủ áo ra những trang phục đi lễ. Trong vòng hai mươi phút, người ta nghe những tiếng la hét vang dậy trong dinh, rồi bỗng nhiên, có một sự im lặng hoàn toàn:

Arétin vừa ngồi vào bàn ăn!...

Vẻ cáu kỉnh và bụng đói của nhà thi sĩ đã dịu đi, ông ra lịnh cho sửa soạn chiếc du thuyền đẹp đẽ do một tên đen Nubien mặc một áo dài trắng chèo – mà ông học theo kiểu cách của Imperia; quả thật, nàng kỹ nữ là một kiểu mẫu tự nhiên cho Arétin.

Rồi ông kêu lớn:

– Sao ta không thấy Perina!

– Chị đang ở bên cạnh nàng thiếu nữ chết, Margherita nói. Nên lo lắng đến những người sống tốt hơn...

– Nín đi, Pacofila! – đó là lời nhục mạ của ông – Perina có nhiều trí tuệ ở trong mũi giày hơn là ở trong đầu óc của nàng. Thôi nào, tốt lắm... Đừng khóc nữa, nàng làm ta mệt cái đầu... Nếu như ta thành công, ta sẽ mua cho nàng một chiếc khăn choàng đẹp đẽ phương Đông, và cho tất cả các nàng. Im lặng! nơi nào thần chết đang ở, người ta phải nói nhỏ.

Arétin đã la ầm lên những lời nói đó.

Nói xong, ông đi thẳng về chiếc du thuyền và cho để tấm chân dung dưới chiếc lều, sau khi ông cẩn thận cho gói kỹ lưỡng.

Chiếc du thuyền của Arétin ngừng lại trước dinh thự Dandolo.

Dinh thự dường như vắng vẻ. Một tên gia nhân của Dandolo thông báo với Pierre Arétin rằng chủ nhân của nó đã đến dinh thự Altieri ở từ lâu.

Vài phút sau, thầy Arétin đi vào dinh thự Altieri, nài nỉ rất lâu để được gặp ngài lãnh chúa Dandolo. Ông dẫn theo hai người đàn ông khiêng tấm chân dung, cuối cùng ông được đưa vào một gian phòng ở lầu một.

Nếu như ở gian tầng trệt ồn ào, đầy dẫy những sĩ quan, tạo cái cảm tưởng đời sống sôi nổi và đầy sức mạnh bao nhiêu, thì lầu một tỏ ra âu sầu và lặng lẽ bấy nhiêu.

– Quỷ ơi! Arétin nghĩ. Có phải là thần chết cũng ở nơi này không?

Trong khi ông đang suy nghĩ miên man, bỗng một cánh cửa mở ra và một người đàn ông có hàm râu bạc lốm đốm, với mái tóc bạc trước tuổi, đi vào.

– Sao! Arétin nghĩ, có phải đây là ngài Đại Pháp quan không?

– Thưa ông, Dandolo nói vừa chỉ một chiếc ghế với cử chỉ lễ độ cao ngạo và lạnh lùng của nhà quý tộc ở Venise.

Ông ném một ánh mắt sâu sắc lên Arétin.

Dandolo sống trong một nơi hoàn toàn cách biệt. Nhưng sự khẩn khoản của người khách, tên họ ông ta, và với trực giác mơ hồ làm cho ông hy vọng – và lo ngại – rằng vị khách này đến hẳn là người của Roland Candiano. Ông quan sát ông ta với vẻ lo sợ.

Arétin đã nghiêng mình chào, có phần xúc động bởi bầu không khí buồn rầu và bí mật mà ông đang thở, ông là người đàn ông bồng bột, vui vẻ và yêu đời sống ngoài trời.

– Ta cần báo cho ông biết rằng ta đã từ chức... Tuy nhiên...

– Thưa đức ông, Arétin nói, tôi lấy làm tiếc cho Venise rằng ngài không còn làm Đại Pháp quan nữa. Vả lại, chính cá nhân của ngài lãnh chúa Dandolo mà tôi muốn hầu chuyện.

– Chà! Dandolo nói giọng yếu ớt. Vậy là có liên quan đến một vấn đề thuộc về... cá nhân ta?

– Đức ông có thể xét đoán... Trước hết tôi van xin ngài tha thứ cho nếu như tôi bị lầm lẫn. Khi đến đây, tôi tin thật sự sẽ làm cho ngài vui lòng.

– Trong trường hợp đó, xin ông nói ra, đừng lo ngại.

– Đây này: Tôi không biết tại sao, tôi có trong ý nghĩ rằng ngài hoặc là người nào đó trong gia đình ngài... có giữ một kỷ niệm sâu sắc về một người đàn ông mà tôi được vinh hạnh là một người bạn thân thiết: Roland Candiano.

Arétin vừa thốt ra những lời nói đó với tất cả sự chân thành của mình, do không hay biết gì, ông bỗng giật mình kinh hãi.

– Ta vừa nói một điều vô ý thức ghê gớm, ông nghĩ thầm.

Quả thật, Dandolo đột nhiên đứng lên, mặt tái mét, hai bàn tay run rẩy.

– Ai cho phép ông nghĩ đến việc đó? Ông nghiến răng nho nhỏ. Ông đến để nói gì với ta? Hay ông đến vì ông ta?... Có phải ông ta phái ông đến không?... Nhưng hãy nói đi!

– Không có, hoàn toàn không có, Pierre Arétin kêu lên hết sức hốt hoảng, tự tôi đến đây... Nhưng bởi vì cái tên đó gây cho ngài một sự cảm xúc như thế... Là vì tôi đã bị lầm lẫn! Cho nên tôi xin rút lui, tôi xin rút lui...

– Ông hãy ở lại, thưa ông!

Dandolo nhìn sững Arétin với một ánh mắt sáng rực. Những giọt mồ hôi đọng trên trán ông. Cuối cùng ông tự kiềm chế được, và với giọng điềm tĩnh hơn, ông nói tiếp:

– Thưa ông, mời ông ngồi xuống, và hãy nên nói thành thật. Ông có gì để nói với tôi về vấn đề của Roland Candiano?

Ông thốt ra cái tên đó với một cố gắng thấy rõ.

– Thưa đức ông, Arétin nói, tôi tưởng rằng trước kia Roland Candiano là người thân thuộc trong gia đình ngài?

Dandolo rùng mình, và một lúc, Arétin lo ngại vì đã nói thêm một lời vô ý thức còn ghê gớm hơn cả lần đầu. Nhưng người cha của Léonore, bị rung động bởi những cảm giác do sự khủng khiếp ngự trị, giờ đây, ông muốn biết hết tất cả. Cho nên ông tự dằn lòng, và lau mồ hôi đang chảy dài trên mặt, ông hỏi với một giọng gần như điềm tĩnh:

– Làm thế nào ông biết việc đó?

– Thưa đức ông, Arétin an lòng kêu lên, câu chuyện đã lan đi khắp các con đường ở Venise. Ngài có biết rằng ở trên bến cảng, người ta vẫn còn coi Léonore Dandolo và Roland Candiano là: Đôi tình nhân thành Venise không?...

– Không, thưa ông, Dandolo nói yếu ớt, ta không biết... Ta không muốn biết việc đó...

– Cuối cùng, đây là điều để giải thích cuộc vận động của tôi, bên ngoài công chúng đồn rằng ngài vẫn còn giữ một tình thương thâm thúy đối với Roland Candiano.

– Chà! Dandolo run run nói.

– Và rằng ngài thương ông ta như là một đứa con trai mà do những trường hợp bi thảm, đã chia rẽ, trái với lòng ngài...

– Người ta nói như vậy? Dandolo hỏi tiếp và nét mặt tái xanh hơn.

– Người ta nói, thưa đức ông. Nhưng có lẽ người ta lầm lẫn chăng?

Và Dandolo giữ im lặng:

– Dù sao, đó là những tiếng đồn mà tôi nhận được, điều đó đã cho tôi ý nghĩ để làm cái việc tôi đang làm.

Dù có xảy ra việc gì, tôi cũng không hối hận.

– Thế ông đã làm việc gì? Dandolo rên rỉ.

– Tôi đi dạo trong dinh thự Imperia, Arétin nói với một nụ cười.

Từ lúc đó, Dandolo tin chắc rằng vị khách trước mặt ông là thám tử của Roland, và người đàn ông này đang đùa giỡn với những kỷ niệm ghê gớm đã qua để đánh vào lòng kinh hãi của ông.

Nhưng Arétin đã hoàn toàn theo ý nghĩ của mình, nói tiếp:

– Tôi đã đi viếng dinh thự Imperia vào lúc người ta bán đồ đạc và những món vật mỹ thuật của bà...Trong số những kỷ vật đó, tôi có trông thấy một món được người ta giành giựt mua bằng giá vàng. Nó thật xứng đáng với công khó nhọc vì đó là một kiệt tác hiếm có của nhà danh họa Titien tuyệt vời của chúng ta. Ngài hiểu rằng tôi đã hết sức cảm động, tôi giành giựt tấm tranh đó với những kẻ thờ ơ đang vây quanh. Ngài hiểu rằng tôi không do dự mua nó với số tiền hai trăm đồng vàng đuy ca đôi, và ngài hiểu rằng, cuối cùng tôi có ý nghĩ mang nó đến cho ngài, khi ngài biết rằng tấm tranh đó nào khác hơn là bức chân dung của Roland Candiano... Bức chân dung tuyệt diệu, thưa đức ông, một tác phẩm được Titien dặt vào trong đó với tất cả sự hứng thú cao thượng của ông. Với tất cả màu sắc huy hoàng, sự thanh nhã bởi bút pháp điêu luyện của ông...Tôi tự bảo rằng, thật đáng tiếc biết bao nếu để cho một tấm tranh như thế lọt vào những bàn tay xa lạ và hờ hững! Không, không! Dù cho tôi có mất đi số tiền hai trăm đồng vàng đuy ca đôi mà tôi bỏ ra mua nó, tôi sẽ cố gắng trao bức chân dung đó lại cho những bàn tay bạn hữu...

Vừa nói như thế, Arétin vừa cầm lấy bức chân dung được người ta để trên một chiếc ghế bành, tháo ta. Đến những lời cuối, ông buông rơi tấm vải đang che bức chân dung ra, và cẩn thận để bức chân dung ngay luồng ánh sáng rọi thẳng vào. Ông đột nhiên quay lại, đứng tránh qua một bên và thật sự hứng thú, ông kêu lên:

– Hãy nhìn xem, thưa đức ông!

Mặt Dandolo tái mét, run rẩy, như chết đứng, ông nhìn sững bức tranh với đôi mắt lơ láo, không thể rời khỏi bức tranh... Và đây không còn phải là một bức chân dung ở trước mặt ông nữa! Đó chính là Roland Candiano hiện ra trước mắt ông như thuở xưa, như ông đã từng trông thấy chàng trong bộ trang phục sứ thần, đại biểu của Venise bên cạnh giáo hoàng... Một tiếng rên rỉ thốt ra từ nơi cổ ông, rồi đưa hai tay lên che mắt, ông đột ngột khóc nức nở, như vẳng nghe một giọng nói xa xôi, giọng nói của Roland Candiano vang lên trong tâm hồn ông:

– Mi đã làm gì đến hạnh phúc của ta? Mi đã làm gì đến hạnh phúc của con gái mi?

Arétin không trông thấy gì cả. Với sự nồng nhiệt, có vẻ đóng kịch, qua giọng nói sang sảng, ông ngây ngất trên cái tác phẩm được ông trả giá quá mắc...

Đó là một bi kịch, một tấn kịch thương tâm, như là sự lẫn lộn khó hiểu của hai tâm trạng đó: Arétin chỉ nghĩ đến việc tiêu thụ trên thị trường; Dandolo kinh hãi, tan nát, tự bảo rằng một cảnh tượng như thế chắc chắn đã được Roland tưởng tượng ra!...

Cuối cùng, với một giọng khàn, mạnh mẽ, như muốn thách đố Candiano, người cha của Léonore kêu lớn:

– Hãy che tấm tranh này lại, thưa ông, hãy che nó lại!...

Arétin, với một sự ngạc nhiên thành thật, quay về phía Dandolo. Ông sắp sửa kêu lên, khen ngợi bức chân dung... Nhưng ông nín lặng, bị xúc động vì kinh ngạc: Cánh cửa ở cuối phòng mở ra, một thiếu phụ có nhan sắc rạng rỡ, một nhan sắc đượm vẻ u buồn, nó tiềm ẩn một cái gì đó bất hạnh hiện ra, và người thiếu phụ đó, với một giọng trầm tĩnh, nói:

– Thưa cha, con mua bức chân dung này...

Arétin cúi mình với một sự chiêm ngưỡng mà Léonore sẽ cho là vô lễ nếu như nàng liếc một ánh mắt nhìn lên nhà thi sĩ.

– Bởi tất cả các vị thánh ở địa ngục, bởi tất cả lũ quỷ ở trên thiên đường, thầy Pierre Arétin nghĩ thầm, chưa bao giờ có một nhan sắc nào quá hoàn hảo làm ta kinh ngạc đến như thế!...

Có thể nói là Léonore hoàn toàn không trông thấy Arétin.

Nàng cũng không nhìn đến bức chân dung.

Nàng dán chặt đôi mắt lên cha nàng với một ý nghĩ tuyệt vọng, dường như nàng e ngại không dám ngước nhìn lên bức tranh, nơi đó vị hôn phu tinh khiết và chung thủy của nàng đang mỉm cười.

Chắc chắn Dandolo hiểu những gì đang xảy ra trong tâm hồn con gái mình: Không một lời biện bác nào của ông thốt ra.

Ông ra hiệu cho Arétin đi theo ông.

Và nhà thi sĩ cũng vậy, ông cảm tưởng rằng mọi lời nói đều không đúng lúc, không có gì để nói với người đàn bà đó. Đứng trong chỗ tối lờ mờ của một tấm trướng, nàng xinh đẹp lộng lẫy, hình như đó là một hiện thân lý tưởng của một ý niệm đau khổ.

Tuy nhiên, sau một cái nghiêng mình khác vái chào, lúc nhón gót đi ra, ông lẩm bẩm:

– Ta đã trông thấy ở Rome cái mô hình Pensieroso của Michel-Ange. Sao ông ta không trông thấy cái Pensieros này!...

Đến gian phòng bên cạnh, Dandolo đứng lại, mở một tủ sắt, lấy ra hai trăm đồng vàng đuy ca đôi, ông đặt lên một góc bàn.

Arétin nhanh nhẹn vét hết số tiền.

– Thưa đức ông, ông nói, tôi lấy làm vui sướng rằng cái tác phẩm đẹp đẽ đó của anh bạn Titien của tôi được nằm trong tay ngài.

Bấy giờ ông rút lui, Dandolo ra tiễn.

Khi ông sắp bước ra khỏi cửa, Dandolo nắm cánh tay ông ngăn lại.

– Ông hãy thề với ta, Dandolo nói với giọng tập trung, hãy thề với ta rằng không phải Roland Candiano phái ông đến đây, rằng tất cả việc đó không phải là một tấn kịch ghê sợ...

– Thưa đức ông, Arétin nói lên với một sự chân thành tự nhiên, tôi xin thề với ngài rằng tôi đã nói đúng sự thật. Cầu mong cho tôi bị sét đánh tan xác nếu như tôi nói sai một lời nào. Vả lại tôi có nói láo bằng thơ...

Arétin bỏ đi sau cái lời nói lạ lùng đó.

Ra đến bên ngoài, trên bến sông, trước khi đi đến chiếc du thuyền, ông đứng lại. Người ta thấy ông đứng lại thật lâu, như bất động trầm ngâm, chắc chắn ông đang suy nghĩ về một điều nào đó rất quan trọng, rất sâu sắc.

Và tất cả sự trầm tư đó dẫn đến những lời nói được Arétin lẩm bẩm khi cuối cùng ông ngồi vào trong chiếc du thuyền của mình.

– Phải, thật đúng, sự việc rất chắc chắn, nó có thể đem lại cho ta bốn trăm đồng vàng đuy ca đôi! Chà! Ta đã ngu ngốc đến ba lần...

Trở về dinh thự, thầy Pierre Arétin bị các nàng Arétines chạy đến bao quanh nhắc lại lời hứa của ông.

– Những chiếc khăn choàng phương Đông! Arétin hét vang. Những chiếc khăn choàng phương Đông cho các con khỉ cái này! Thật là đúng lúc! Các nàng có biết việc gì xảy đến cho ta không, bọn đáng bị treo cổ, hãy nói đi, các nàng có biết không?... Vậy thì! Ta vừa bị thiệt mất hai trăm đồng vàng đuy ca đôi?

Hai ngày sau, Arétin ra đi, đem theo nàng Perina, đến chờ đợi Roland Candiano ở Mestre.

Chúng ta thấy ông chở theo chiếc quan tài của Bianca, mà trong lúc ban đêm, ông đã vẽ những hàng chữ lên trên nắp hòm bằng những cây đinh đầu đen được ông ghim chặt liên tiếp vào.

❀ ❀ ❀

[1] Nhà thông thái thời thượng cổ, sinh ở Syracuse (287-212 trước TC giáng sinh). Ông tìm ra những công thức cho diện tích và thể tích của hình trụ và hình cầu, phát minh ra nhiều kiểu xếp đặt của cơ học: cái đòn bẩy, bộ ròng rọc để nhấc đồ nặng, bánh xe có răng cưa, con ốc không đáy. Ông làm cho người La Mã thất bại suốt trong ba năm khi họ vây hãm thành Syracuse. Người ta cho rằng ông đã tìm ra, nhờ những tấm gương phản chiếu và tập trung ánh nắng mặt trời, cách đốt những chiếc tàu địch ở khoảng cách xa. Thành bị chiếm, tướng Marcellus, tướng lãnh La Mã đã ra lịnh tha chết cho người vĩ nhân. Nhưng ông này chìm đắm trong việc tìm kiếm một bài tính, không nhận thấy tòa đô thị đã bị chiếm giữ và bị một người lính giết chết vì gã không biết ông, và tức giận vì hỏi mãi không được ông trả lời. Một trường hợp trong đời của Archimède có liên quan tới sự khám phá ra một nguyên tắc căn bản về thủy tĩnh học. Héron, nhà vua xứ Syracuse, nghi ngờ một thợ kim hoàn đã làm cho ông một vương miện bằng vàng có pha trộn bạc. Ông hỏi ý kiến Archimède về cách thức tìm ra sự gian trá nhưng không làm hư cái vương miện. Nhà thông thái danh tiếng suy nghĩ mãi cho đến ngày mà, ở trong bồn tắm, ông chợt nhận thấy rằng tứ chi của ông nhúng vào trong nước mất đi một phần trọng lượng của nó. Thế là cái nguyên tắc của Archimède đã được tìm ra: Mọi thể chất nhúng vào trong một chất lỏng chịu một lực đẩy thẳng đứng, đưa từ dưới lên trên, ngang bằng với trọng lượng của chất lỏng bị di chuyển. Ông ra khỏi bồn tắm và chạy ra đường vừa kêu lớn: Euréka! euréka! (Ta đã tìm ra, ta đã tìm ra!).