Trong Hắc Động, dưới ánh sáng mờ ảo của cây đuốc được Scalabrino thắp lên, bóng của Pierre Arétin nổi lên rắn rỏi.

Gương mặt ông là biểu hiện của một con người phiêu lưu tàn bạo, hiểu biết dứt khoát rằng thế giới thuộc về những ai biết bon chen tranh giành.

Roland xem xét ông với một sự chú ý sâu xa.

Với một lời nói đúng, chàng đã biểu thị tướng mạo của Arétin.

Giữa hai người đàn ông đó, một người mang khuôn mặt với những nét của một con sói, và người kia của một con sư tử. Từ Arétin đến Roland, rõ ràng họ có một khoảng cách thú tính và tâm linh ngăn cách giữa con sói với con sư tử.

– Thưa ngài, Pierre Arétin nói, ông đã bỏ cái ngôn từ kiểu cách mà ông thường hay dùng, tôi tôn trọng ngài vì đã hiểu rằng trong con người của tôi có cái gìđó khác hơn là một người làm thơ. Đến lượt tôi, tôi sẽ nói với ngài rằng, ngay sau cuộc gặp gỡ đầu tiên của chúng ta ở Mestre, hình dáng của ngài đã làm tôi lo ngại. Ngài mang ở nơi mình một cái gì đó phi thường mà tôi không được biết. Tuy nhiên, ngài đã gây cho tôi một sự tin tưởng vô biên. Tôi sẽ nói với ngài tôi là ai và tôi muốn được là ai... Tôi là ai? Một người đàn ông không tên tuổi, tôi mang cái tên của tòa đô thị nhỏ nơi tôi sinh trưởng. Không có tài sản, và tôi không có một đồng ê-quy. Tôi không có cha. Mẹ tôi chết ở bệnh viện giữa những người kỹ nữ khốn khổ cũng như bà. Còn tôi, tôi đã làm nhiều nghề, nhất là nghề đầy tớ. Phải, tôi đã làm gia nhân, tôi, và trên lưng tôi còn nóng bỏngbộ chế phục. Đó là con người của tôi. Bây giờ tôi muốn trở thành con người khác. Tôi cảm thấy bị giày vò bởi những sự tham lam to lớn. Một trí thông minh uyên bác sôi sục dưới chiếc trán của tôi. Tôi xem như là một thế giới ngu ngốc và xấu xí, cái thế giới mà nơi đây bọn dại dột có thể chỉ huy các dân tộc, bởi vì ông cha họ mang một chức tước. Và tôi muốn có địa vị dưới ánh mặt trời. Bị cô lập, yếu đuối, không có một xu, tôi muốn được những kẻ nịnh hót bao quanh, tôi muốn được quyền hành, tôi muốn được giàu sang. Những đại nhân! Tôi sẽ nhón lên cao bằng họ. Tôi muốn làm run sợ những vị thân vương và những vị quốc vương. Và để thực hiện cái kế hoạch vĩ đại đó, tôi chỉ có mỗi một võ khí – yếu ớt và không đáng kể trong những bàn tay khác, mạnh mẽ và nguy hiểm trong bàn tay của tôi – nó là đây:

Vừa thốt ra những lời đó, Pierre Arétin cầm lấy một ngọn bút lông ở trên bàn, đưa lên cao, không phảiở đầu các ngón tay mà là nắm trong lòng bàn tay. Ông siết chặt nó trong nắm tay của mình.

– Với cái nầy, ông ta nói tiếp, tôi đã bẻ gãy biết bao sự kiêu căng và uốn cong nhiều thế lực. Tôi đã giết chết với sự chế giễu, cũng giống như những người khác giết chết địch thủ bằng một lưỡi gươm. Tôi nhúng cái bút lông này vào bình mực, và không phải nó sẽ rỏ mực, mà là thuốc độc. Lời sỉ nhục được in sâu, lời vu khống đi khắp thế giới, ấy là, thưa ngài, những người phụ tá ghê gớm, ấy là những sức mạnh mà không một ai chống lại nổi!

Pierre Arétin dừng lại một lúc, thở mạnh và nói tiếp:

– Tôi không thù hận đối với những người đàn ông. Nhưng tôi có chính cho bản thân tôi một tình yêu lai láng. Tôi muốn có hạnh phúc cho con người, đặc biệt là tôi. Nhất là tôi muốn có hạnh phúc vật chất, cái năng lực sáng tạo những sự tham lam nhờ ở quyền hành để thỏa mãn nó. Nên tôi không có bạn cũng như không có kẻ thù. Tôi không thán phục bất cứ ai ở trên đời này hơn là tôi cả. Khi một người đàn ông đánh tôi, tôi tự hỏi xem tôi có thể sử dụng ông ta cho hạnh phúc của tôi không, và nếu như việc đó đúng, tôi trở thành người bạn của ông ta. Khi một người đàn ông ưu ái có lòng tốt cho tôi, tôi tự hỏi xem một ngày kia ông ta có thể làm hại đến hạnh phúc của tôi không, và nếu như việc đó đúng, tôi trở thành kẻ thù của ông ta. Nghĩa là tôi sẽ tâng bốc người thứ nhất và tôi sẽ tự vệ chống lại người thứ nhì, sẵn sàng lật ngược mọi vai trò và mọitình thế. Đó là con người tôi bây giờ, thưa ngài, con người mà tôi muốn trở thành. Còn ngài?

Roland không trả lời ngay. Chàng hỏi:

– Tại sao ông lột trần tâm hồn của ông trước một người xa lạ mà ông có thể nghi ngờ? Đó là một sai lầm ở trong kế hoạch của ông.

Arétin mỉm cười, trả lời tiếp:

– Thưa ngài, tôi cực kỳ biếng nhác. Tôi biếng nhác đến độ tôi mơ ước có những nàng hầu gái tự nguyện đút vào miệng tôi những trái cây mà tôi thèm khát, không cần được tôi chỉ định. Lao động là một sự bần cùng, thưa ngài; có quyền để không làm gì cả, đó là một sự vinh quang. Vì thế, những người đàn ông có nghị lực, mạnh mẽ và tinh tế bắt những kẻ yếu ớt phải làm việc. Nhưng dù cho tôi hết sức biếng nhác, tôi cũng cần sáng tác ra những dụng cụ hoàn hảo để kiến tạo ra của cải cho tôi, nên tôi phải làm việc. Tôi đã hăng hái làm việc, điên cuồng làm việc, suốt trong mười năm. Giờ đây hai món dụng cụ của tôi – bởi vì tôi chỉ có hai món – đã sẵn sàng. Món thứ nhất, là kiến thức về ngôn ngữ, sự tri thức về những lời nói vuốt ve, và những lời nói đầu độc. Món thứ hai là khoa học về nét mặt con người, sự nhận thức về tâm hồn của những người tôi giao thiệp. Món thứ nhất là chữ viết và món thứ hai là tập đọc... trong quyển sách được gọi là một tướng mạo.

– Và tướng mạo của ta có làm cho ông tin tưởng ở nơi ta?

– Vâng, thưa ngài. Gương mặt của ngài mang dấu sắt nung không phai lợt, là tiêu biểu của tính chân thành tuyệt đối..

– Dấu sắt nung?..

– Phải! Bởi vì tôi xem tính chân thành như là một sự nhu nhược, một cái tì, một vết thương. Ngài thấy là tôi tin tưởng nơi ngài đến mức nào, bởi vì tôi nghĩ rằng ngài sẽ không khinh thường tôi sau những lời nói như thế.

– Ông Arétin, Roland bấy giờ nói, ông có rất nhiều đức tính để thực hiện cái kế hoạch mà ông đã vạch ra. Nhưng ta cũng là người biết xem tướng mạo vào những giờ rỗi rãi, ta sẽ tỏ lòng tin nơi ông để đáp lại lòng tin của ông. Và ta nói với ông rằng giữa những đức tính rất cần thiết cho ông, ông đang thiếu một đức tính tất yếu...

– Đức tính nào, thưa ngài? Arétin hỏi với vẻ ngạc nhiên.

– Tính dũng cảm.

– Tính dũng cảm!... Pierre Arétin kêu lên vừa tái mặt.

– Phải, ông khiếp nhược. Và việc đó có thể làm trở ngại những ý định của ông. Khi người ta tự đứng ra bên ngoài nhân loại, cần phải sẵn sàng chấp nhận cái chết là tính lười biếng cuối cùng.

– Chao ôi! Thưa ngài, ngài cao thượng và ngài ghê gớm. Ngay lần đầu, ngài đã soi thấu tâm can của tôi, và ngài thấy tôi kinh hoàng... Phải, tôi khiếp nhược. Phải, tôi sợ hãi, bởi vì tôi quá yêu cuộc đời, và những sự hưởng thụ của nó, nên chỉ cái ý tưởng lừa dối cuộc đời đủ gây cho tôi một sự choáng váng. Không chịu nổi tôi đã làm đủ mọi cách để mong chữa lành cái bệnh đó. Tôi đã trà trộn giữa những trận chiến đấu tại đây, tôi ngã ra bất tỉnh vào cuộc phục kích đầu tiên, tôi đã sống ở doanh trại ở Médicis... Không làm được gì cả, chứng bệnh sợ hãi của tôi vô phương cứu chữa.

Arétin, run run, tự buông mình lên một chiếc ghế đẩu.

Roland để tay lên vai ông, nói nhẹ nhàng:

– Ông có tin rằng ta, ta gan dạ không?...

– Phải... một sự gan dạ lạ lùng. Đây này, ngài có lòng dũng cảm của một người đàn ông xem cái chết như là một nghĩa cử...

Đến lượt Roland rùng mình.

– Vậy thì ông biết rằng ta gan dạ, chàng nói. Nầy!Ông nói cho ta nghe, có bao giờ ông nghĩ rằng ông có thể đặt bên cạnh tính khiếp nhược của ông một lòng gan dạ bảo trợ?...

– Ngài muốn nói gì?... Xin hãy nói ra... Tôi ngại không dám hiểu ngài...

– Này nhé: Ông sẽ đi đến Venise. Theo những gì ta thấy ở nơi ông và những gì ông đã bày tỏ với ta, chẳng bao lâu ông sẽ lôi cuốn nhiều mối thù hận ghê gớm. Lúc bấy giờ, còn đâu nữa niềm hạnh phúc vật chất mà ông đang chạy đuổi theo? Lòng tham lam vui hưởng thụ của ông sẽ ra sao khi ông run sợ nghĩ rằng trong thành quả có một vẻ tươi tắn tinh khiết kia lại chứa đựng một chất thuốc độc. Rằng người đàn bà chui vào giường ngủ của ông chỉ chờ ông say giấc để bóp cổ ông. Rằng tên gia nhân đến thay đổi y phục cho ông có cất giấu trong lồng ngực nó một cây dao găm? Thế thì toan đi tìm sự sung sướng để làm gì, bởi vì ông sẽ quá sợ hãi để hưởng thụ sự hạnh phúc chinh phục được một cách khó nhọc?

– Bởi các vị thánh, thưa ngài, ngài làm tôi kinh hãi!

– Nhưng nếu có một kẻ nào đó ở gần bên ông, canh giữ ngày đêm sinh mạng của ông! Nếu như kẻ đó đảm nhận việc sát hại kẻ nào toan làm hại ông, nếu như kẻ đó canh giữ xung quanh nhà ông, nếu như kẻ đó bảo đảm rằng trái cây ông ăn không mang chất thuốc độc, rằng tên gia nhân của ông là người trung thành, rằng người đàn bà chỉ giản dị si tình ông... Cuối cùng, nếu như có một người khác giống như chính ông, một người Arétin thứ nhì gan dạ, mạnh mẽ và coi sóc cẩn mật thay thế vào vị trí của ông để xoay quanh trong quỹ đạo cuộc sinh tồn của ông!...

– Chà! Arétin kêu lên, mắt sáng lên. Ngài đã vẽ cho tôi thoáng thấy một giấc mơ huy hoàng biết bao. Chà! Thưa ngài, nếu việc đó được thực hiện!...

– Vậy thì, đó là việc mà ta đang hiến dâng cho ông!

Quá xúc động, Pierre Arétin đứng lên, nói:

– Xin nhắc ngài đừng để cho tôi quá hy vọng! Ông ta kêu lên.

– Bởi vì ông có nghiên cứu thuật xem tướng pháp, Roland lạnh lùng nói, ông hãy đọc trên gương mặt ta xem ta có bao giờ nói chuyện vô ích không.

– Phải! Phải! Ngài thật là cao thượng, tôi xin tự phó thác cho ngài...

– Như vậy, kể từ giờ phút này, ông đừng lo ngại đến bất cứ việc gì ở trên đời này nữa. Hãy đi đến Venise. Hãy hoàn thành ở nơi đó số mệnh của ông, và đừng sợ hãi nữa: ta sẽ canh giữ cho sinh mạng ông và trên ngôi nhà ông. Dù có mặt hoặc là vô tình, ta sẽ ở gần bên ông.

– Nhưng để đổi lại, ngài đòi hỏi tôi việc gì? Không có gì ở trên đời có thể đền đáp nổi một sự bảo vệ như thế. Tôi có thể tưởng thưởng cho quốc vương nước Pháp bằng một bài đoản thi. Tôi có thể dâng cho hoàng đế một bài thơ tứ-đoạn. Nhưng còn ngài, thưa ngài: Tôi cảm thấy, tôi đoán thấy ngài còn vĩ đại hơn cả hoàng đế và quốc vương, tôi sẽ hiến dâng cho ngài những gì?

– Để đền đáp cho sự bảo vệ mà ta thừa nhận nơi ông, để tưởng thưởng ta vì đã làm cho cuộc đời còn đẹp đẽ hơn là ông dám mơ ước. Ta yêu cầu ông trở thànhbạn thân thiết của bốn người đàn ông... Ông nghe ta cho rõ, nhưng là người bạn cần thiết của họ, người bạn tâm tình của họ, của những tư tưởng của họ, người bạn của tất cả mọi lúc, kẻ mà họ phải chịu ơn tất cả, kẻ mà trước mặt mình người ta tươi cười và người ta than khóc tự nhiên cũng như lúc người ta than khóc trong sự bí mật của nỗi cô đơn và trong đêm tối...

– Tôi chấp nhận! Arétin trả lời.

Ông đứng lên và nói tiếp:

– Bây giờ, tên họ của bốn người bạn đó?

– Ngài Đại Pháp quan Dandolo, Roland nói và trở thành tái mét khi thốt ra tên đó. Ngài giám mục Bembo, ngài đại úy thống lĩnh Altieri, ngài thủ tướng thành Venise, Foscari.