Hôm sau, khi trời vừa sáng, Altieri mặc chiếc áo tang lễ và bộ mặt ra vẻ buồn rầu cho thích hợp với hoàn cảnh. Arétin chuẩn bị thi hành phần thứ nhất sứ mạng của ông.
Ông đã giấu ở trong túi áo chẽn hai tờ giấy.
Tờ giấy đã được chính tay Dandolo viết, Arétin tính về sau này sẽ trao lại cho Léonore...
Tờ giấy đã được Dandolo đọc cho ông viết.
– Ta có cần nói với phu nhân về những gì chứa đựng trong tờ giấy này không? Arétin tự hỏi. Rõ ràng, nàng rất cần thiết để được biết nó. Nhưng có ai biết những sự phiền toái nào sẽ nảy sinh ra trong cái gia đình quá rối loạn đó... Theo như chính bức thư của Dandolo?... Và ai biết nếu như tất cả những mối thù hận và những sự tuyệt vọng mà ta thoáng thấy lờ mờ cuối cùng sẽ thành một đám mây mù và sẽ rơi trên đầu ta?... Ta được giao phó việc gì? Trao lại cho Roland Candiano bức thư mà ta đang có ở đây, trong chiếc áo chẽn của ta. Thế là hết...
Vừa đi xuống, ông vào trong gian phòng của người chết để tin chắc rằng ông không có nằm mơ, rằng những biến cố trong đêm quả thật đã xảy ra nơi nhà ông.
Dandolo vẫn nằm trong tư thế cũ, bàn tay vẫn còn co rúm trên chiếc dao găm.
Arétin ra lệnh cho cởi quần áo của cái thây và đắp điếm chu đáo cho ông, trong lúc chờ đợi người ta đến mặc cho ông quần áo đại lễ, theo thông lệ.
Bấy giờ, ông đi đến dinh thự Altieri và sau nhiều cuộc thương thuyết, được chấp nhận đến trước mặt phu nhân Léonore.
Léonore đã trải qua một đêm ghê gớm.
Điều tiết lộ cuối cùng của thân phụ nàng và vai trò chính xác của Altieri trong việc bắt giữ Roland đã làm xáo trộn nỗi đau đớn và biến nó thành ra một sự giận dữ ghê gớm.
– Altieri sẽ chết do bàn tay của con! Nàng thầm nói với linh hồn Dandolo.
Nàng đã thành thật nói điều đó, nàng nghĩ điều đó và nàng nhất quyết thực hiện ý định của mình.
Tuy nhiên, nàng biết rằng việc giết người sẽ chia cách nàng vĩnh viễn khỏi Roland.
Nếu còn sót lại một tia sáng hy vọng, tia sáng đó sẽ bị tắt ngấm cùng lúc với nhát đánh vào Altieri. Thật vậy, Léonore, một tâm hồn tự do, nhưng vẫn còn lệ thuộc vào những luật lệ xã hội của thời bấy giờ, nàng quá tự hào để chịu đựng sự chê bai sẽ làm hoen ố tên tuổi Dandolo mà nàng đang giữ gìn.
Và chắc chắn, tất cả Venise sẽ kêu lên rằng nàng đã giết chết Altieri để được sống bên Roland Candiano.
Nên Léonore coi việc dự định giết người đó như là một sự chia ly mãi mãi, không thể tái hôn với người đàn ông mà nàng yêu thương.
Có lẽ phải nói rằng trong tâm trí nàng đã lóe lên một tia hy vọng nào đó?
Molière còn tỏ ra bi thảm hơn trong những tiếng cười vang như là chính Shakespeare đặt bản hợp tấu này trong cửa miệng của một người đàn ông kiểu cách:
Nàng Philis xinh đẹp, để người ta tuyệt vọng
Trong khi mà người ta vẫn hy vọng...
Chúng tôi tin rằng lời nói đó đã luôn luôn làm cho người ta cười cợt ở trên sân khấu, ắt cũng sẽ làm cho người ta rơi lệ, chẳng hạn như khi nghe những lời than vãn của “Người bịnh nhân tưởng tượng” đã làm xúc động lòng thương hại của khán giả. Chúng ta tin rằng những tấn bi kịch bí mật sẽ xảy ra trong tâm hồn của “tác giả hài kịch” vĩ đại, những kết cấu của kịch bản làm cho chính ông phải kinh hãi. Chúng ta tin rằng chứng bịnh thần kinh suy nhược chắc chắn đã làm cho ông đau đớn và chết ở trên sân khấu. Nhà soạn kịch đã tìm ra sự diễn tả ghê gớm của nó trong những lời nhạo báng mà ông hành hạ người bịnh của mình. Chúng ta tin rằng tình yêu mà ông luôn luôn mang trong tim cho người vợ gian xảo cũng đã tìm ra cách diễn tả sầu muộn sâu sắc nhất trong lời chế nhạo này:
Nàng Philis xinh đẹp, để người ta tuyệt vọng
Trong lúc mà người ta vẫn hy vọng...
Lời nói đã được nói do một gã kiểu cách, do một gã dại dột. Và đó là một lời nói có một nhân tính sâu sắc, bởi vì không có gì là tuyệt đối, bởi vì sự tuyệt đối không có hiện hữu trong trái tim con người, bởi vì mỗi một cơn tuyệt vọng đó không có một mối hy vọng vô hình và bền bỉ. Một người tình đi theo sau chiếc quan tài của người đàn bà được yêu thương, được tôn sùng và tuyên bố rằng sự tuyệt vọng của ông ta là tuyệt đối. Ông ta rất thành thật khi tuyên bố như thế. Nhưng nếu như ông ta không có hy vọng, trong khi ông ta có một cuộc sống rất phong phú, cuộc sống vật chất dồi dào và thể lực hoàn toàn mạnh mẽ, thế nhưng không để cho ông ta thoáng thấy lờ mờ rằng ông ta “hy vọng trong khi ông ta tuyệt vọng”. Nếu mọi trường hợp đều xảy ra như thế thì loài người sẽ bị hủy diệt từ lâu.
Người ta ít chờ đợi thấy Molière trong vấn đề này.
Nhưng sao! Nhưng nhà nghệ sĩ thật sự là những ông thầy vĩnh viễn để suy tưởng, môn tâm lý học tầm thường của tiểu thuyết bình dân có thể kêu cứu đến họ mà không ngại bị nhạo báng và lường gạt.
Vậy thì! Phải, Léonore tuyệt vọng. Nhưng vẫn còn hy vọng, phải, người thiếu phụ bất hạnh đó dù sao đi nữa cũng còn hy vọng! Sao?... Nàng không hiểu... Nàng không còn hy vọng cả cái chết của chồng nàng, cả Roland một ngày kia sẽ biết rõ lòng chung thủy của nàng, cả mối tình chuyên nhất của nàng sẽ chói sáng thêm một lần nữa những ngày tốt đẹp xưa kia...
Nàng hy vọng, ấy là hết.
Bằng không, nàng đã chết...
Cho nên, vừa có quyết định để giết chết Altieri, đồng thời nàng cũng có quyết định đi vào trong sự tuyệt vọng vĩnh viễn.
Nghĩa là vào ngay cái lúc mà nàng quyết định sát hại người đàn ông mà nàng đang mang tên, nàng cũng hiểu rằng nàng làm như thế thì chính nàng đã hại nàng.
Cái ý nghĩ tự sát tới phút này chỉ đến một cách mơ hồ trong tâm trí của Léonore. Trái lại, ngay lúc đó, niềm hy vọng đã chế ngự cuộc sống của nàng.
Cái đêm mà Dandolo bị giết chết, nàng đã trải qua một đêm thao thức để sắp đặt cái hành vi cuối cùng.
Cho nên, trong lúc người cha chết một cách khốn nạn trong dinh thự của Arétin, cũng đúng vào lúc ấy, đứa con gái chuẩn bị để đến lượt mình chết.
Như vậy, cái gia đình bất hạnh đó, có một hoàn cảnh giống như của những người Atrides, xưa kia đã hiến dâng cho thế giới trong khi mà định mệnh đã võ trang cánh tay của Oreste chống lại những người thân yêu của mình.
Việc giết chết Altieri không phải việc làm dễ dàng.
Sau khi bình tâm suy nghĩ và thận trọng bác bỏ nhiều dự định, cuối cùng Léonore chỉ cậy vào sự ngẫu nhiên cẩn thận đem đến cho nàng một cơ hội thuận lợi.
Nàng sẽ rình chờ ngày đêm, thế thôi.
Và ngay khi nào có thể, nàng sẽ sát hại Altieri.
Nàng sẽ giết chết không chút thương hại, và dường như, không có chút cảm động.
Quả thật, tính mạng của viên đại úy thống lĩnh hiện ra đối với nàng, như là một sự thách đố, một sự phi lý, một tội ác trường tồn.
Sao! Bao nhiêu hạnh phúc bị tan vỡ, bao nhiêu bất hạnh lại chồng chất, bao nhiêu đau khổ và tang tóc liên tiếp đem đến chỉ vì người đàn ông đó muốn lấy nàng làm vợ!
Thế là sau lời vĩnh biệt của phụ thân nàng, nàng đã trải qua suốt đêm trằn trọc để suy nghĩ về việc đó.
Chỉ đến sáng, nàng mới tìm được sự yên tĩnh của tâm hồn và dành vài giờ cho sự nghỉ ngơi. Tuy nhiên giấc ngủ của nàng chập chờn, bị gián đoạn bởi cơn sốt và cơn ác mộng ghê gớm.
Đến khi người ta đến báo rằng thầy Pierre Arétin xin được ân huệ hầu chuyện với nàng, ban đầu nàng từ chối không tiếp ông.
Rồi, vì người thi sĩ nhấn mạnh, nàng nhớ lại rằng bức chân dung của Roland Candiano đã được người đàn ông đó mang đến, nàng tưởng tượng rằng có lẽ ông ta đem thêm món kỷ niệm quý báu nào đến bán, và với một sự hiếu kỳ bệnh hoạn, nàng ra lịnh cho đưa ông vào.
Cũng như lần đầu, Arétin bắt đầu bởi sự im lặng chiêm ngưỡng nhan sắc của Léonore, có thể nói nhan sắc của nàng trong những ngày lo âu đó, dường như rực rỡ hơn là ủ rũ.
Cơn sốt tạo cho đôi mắt to của nàng một ánh sáng lạ thường.
Đôi má của nàng bình thường tái nhạt giờ đây nhuộm phớt sắc đỏ, trong lúc màu hồng đào của đôi môi nàng gần như đậm màu hơn.
– Thưa phu nhân, Arétin nói với một sự xúc động mà ông không thể tự chủ, tôi là người mang đến những tin tức mà tôi không thể không thông báo cho bà... Vì thế xin bà hãy tha thứ cho tôi vì đã khẩn khoản quá nhiều...
Léonore phác một cử chỉ lễ độ mơ hồ, và Arétin rất bối rối, nói tiếp:
– Những tin đó liên quan đến vị thân phụ danh tiếng của bà...
Ông chờ đợi những câu hỏi dồn dập.
Nhưng Léonore vẫn đứng lặng lẽ.
– Tôi có gặp ngài Dandolo cao quí đêm hôm, Arétin nói tiếp... Tôi có gặp ngài trong dinh thự của tôi... Vào lúc ngài tự ý... đi đến...
Và Léonore vẫn tiếp tục nhìn sững ông:
– Tôi muốn nói rằng người ta mang ngài đến nhà tôi...
– Mang? Lần này Léonore hỏi với một sự bình tĩnh làm Arétin sửng sốt.
– Mang, tôi nói đúng như vậy, thưa phu nhân. Và việc đó, tôi nghĩ rằng, để cho bà có ý nghĩ rằng vị thân phụ danh tiếng của bà đã bị thương...
– Thân phụ tôi gọi tôi đến bên cạnh ông, phải không? Chúng ta hãy đi, thưa ngài! Léonore nói, nàng nhất quyết làm đầy đủ bổn phận hiếu tử của mình.
Nàng đứng lên, đã choàng lên vai mình một chiếc khăn.
– Thưa phu nhân, Arétin kêu lên, xin vui lòng nghe tôi nói. Ngài Dandolo cao quí không có kêu gọi bà... Ngài đã bị thương một cách nguy hiểm... Bị tử thương...
– Thân phụ tôi đã chết! Léonore nói âm vang.
Arétin đã sửa soạn thoái thác một sự phủ nhận; nhưng thái độ của Léonore làm ông kinh ngạc. Nàng không khóc lóc! Cơn khủng hoảng nước mắt mà ông chờ đợi đã không xảy ra! Cái loại đau đớn đó hoàn toàn đánh lạc hướng nhà văn sĩ, để diễn đạt nỗi buồn phiền do đạo binh của Đại-Quỷ cảm nhận, ông đã viết:
Tuyết rơi từng mảng lớn chảy tan dưới sự nồng nhiệt của những lời thương tiếc chung của mọi người...
Ông thấy rõ rằng Léonore không đau khổ, và rằng nàng tỏ ra lãnh đạm. Và lập tức bỏ ngay cái gương mặt bi ai gợi lòng thương xót mà ông thấy cần phải mang cho hợp thời, ông kêu lên một hơi:
– Vậy thì! Phải, ngài đã chết... Người ta chở ngài đang hấp hối vào trong dinh thự tôi, được tôi tiếp nhận bất chấp sự phiền toái quan trọng do việc đó gây ra cho tôi, và ngài chỉ có đủ thời giờ yêu cầu tôi báo cho bà hay. Đó là việc tôi đang làm, thưa phu nhân, bằng cách quả quyết...
Léonore đưa tay xin ông giữ im lặng.
Cái tin đó làm cho nàng kinh ngạc và làm cho nàng rụng rời.
Khi thân phụ nàng nói lời vĩnh biệt với nàng, nàng đã hiểu rằng ông sẽ mãi mãi rời khỏi Venise.
Và nàng chỉ cảm thấy một sự xúc động yếu ớt.
Đã từ lâu những sợi dây thương mến liên kết nàng với thân phụ nàng đã bị tháo gỡ. Những sợi dây cuối cùng đã bị tan nát ngay trong cái cảnh tượng vào lúc Dandolo thuật lại làm thế nào và tại sao ông đã giao nạp nàng cho Altieri.
Nhưng cái chết có cái đặc quyền ghê gớm là xóa bỏ những hận thù.
Vào lúc đó, Léonore chỉ nhớ lại rằng Dandolo là thân phụ của nàng.
Tình máu thịt nơi nàng đang réo gọi...
Lại nữa, nàng thấy rằng kể từ nay nàng sống cô độc ở trên đời.
Nàng không còn có bạn hữu.
Nàng sợ hãi...
Và, điều đáng buồn, chỉ có cái ý nghĩ về vụ tự sát sắp đến của nàng đã làm cho nàng yên lòng.
Nàng còn gì phải lo ngại, bởi vì nàng sắp chết!
Nàng có cần gì đến bạn hữu, đến tình nhân, đến cha!
Tất cả đã hết đối với nàng!
Và thế là cũng với sự bình tĩnh, nàng hỏi:
– Ông bảo rằng thân phụ tôi đã bị thương?
– Phải, thưa phu nhân, vì một nhát dao găm ghê gớm. Ngài Dandolo cao quý chắc đã bị một gã thích khách nào đó sát hại. Sự việc xảy ra trong con đường nhỏ chạy cặp bên hông trái tòa dinh thự của tôi. Chúng tôi nghe tiếng kêu la. Tôi lập tức xông ra bên ngoài với ý định đến cứu giúp cho kẻ đang rên rỉ. Hỡi ôi! Đã quá muộn. Tên thích khách đã làm xong hành động của hắn. Tôi tìm thấy người cha danh tiếng của bà nằm trong vũng máu của ngài và tôi chỉ có thể chuyển ngài vào trong dinh thự của tôi. Tại đây, một y sĩ giải phẫu được gọi ngay đến, ông đã tuyên bố rằng người bị thương chỉ còn sống được có vài phút. Và đúng là việc gì đã xảy đến, hỡi ôi!
Léonore đã lắng nghe không chút xúc động dù câu chuyện kể có tô điểm thêm vài lời nói dối nhẹ nhàng.
– Tôi xin cám ơn ông, thưa ông, cuối cùng nàng nói, tôi xin cám ơn ông về tất cả những gì ông làm.
– Đó chỉ là bổn phận giản dị của tôi. Arétin nói. Nhưng không phải là hết. Ngài Dandolo cao quý có nhờ tôi trông nom việc tang lễ cho ngài...
– Chính tôi đảm nhận việc đó, Léonore nói.
– Vậy là tôi sẽ cho di chuyển thi thể đến đây?
Arétin vội vã nói.
– Đó là việc tôi sắp sửa tự tay mình làm lấy, Léonore trả lời. Xin ông vui lòng đi theo tôi cho đến nơi thân phụ tôi an nghỉ...
– Hoàn toàn tuân theo lịnh phu nhân, Pierre nói vừa nghiêng mình chào sâu, ông bị xúc động bởi lòng kính trọng và ông đoán thấy một cơn giông tố ghê gớm nào đó đang ẩn dưới vẻ yên tĩnh bề ngoài của Léonore.
Họ im lặng đi trên con đường ngắn từ dinh thự Altieri đến dinh thự Arétin.
Léonore nghĩ thầm rằng chắc hẳn thân phụ mình bị Altieri sát hại hoặc là do một tên bộ hạ của ông ta.
Sự ghê tởm của nàng đối với ông không có tăng thêm.
Rằng Altieri đã cho ám sát Dandolo, đó là trong tình thế...
Ông đã đền trả những tội ác chỉ một lần...
Léonore được Arétin hướng dẫn, đi vào gian phòng nơi thi thể của Dandolo nằm sóng sượt. Arétin để nàng ở lại một mình.
Trông thấy thân phụ, cái sức mạnh gượng gạo đã nâng đỡ Léonore giờ đây đã tiêu tan suýt buông rơi nàng.
Nàng cảm thấy những tiếng nức nở dâng lên cổ họng...
Nhưng, vượt qua sự yếu đuối đó, nàng bước gần đến thi hài của thân phụ và cầm lấy bàn tay của cha, nàng tỏ dấu hiệu tha thứ cuối cùng.
Vào lúc đó, cánh cửa mở ra dữ dội và một người đàn ông hấp tấp chạy vào...
Quả thật, trong khi Léonore bước đến gần chiếc giường, nơi cha nàng đang nằm bất động trên đó, một cảnh tượng gần như ghê gớm và gần như khôi hài diễn ra nơi cửa dinh thự.
Một người đàn ông choàng trong một chiếc áo khoác đã đi lên những bậc thềm dinh thự một phút sau Arétin và Léonore.
Ông ta đột ngột đi vào trong gian tiền phòng, trông thấy thầy Pierre ở đó, và nắm cánh tay ông một cách thô bạo:
– Người đàn bà được ông đưa đến đây đang ở đâu? Hãy dẫn ta đến gặp bà ta ngay!
HẾT
