Vào khoảng mười giờ đêm, khi Roland và Scalabrino về đến đảo Olivolo. Việc đầu tiên làm cho Roland yên tâm là không có điều gì rủi ro đối với thân phụ chàng trong lúc chàng đi vắng.

Ông lão thủ tướng ngủ yên như một đứa trẻ hồn nhiên vô tư, sung sướng. Điều này chỉ dành cho một vài trường hợp điên cuồng. Roland ngắm nhìn ông với sự xúc cảm đặc biệt của người đàn ông vừa giải quyết kết thúc một bi kịch, chàng cảm thấy an tâm khi tìm gặp lại những người thân thiết của mình. Không phải là Roland Candiano cảm nhận một sự lo sợ, một sự hối hận về cái khổ hình đáng ghê sợ mà chàng đã xử phạt Bembo. Nhưng chàng cảm động vì sự suy nghĩ triền miên tiếp theo sau những hành động bất thường.

Bắt một người đàn ông đẩy vào trong một ngôi mộ rồi xây tường nhốt sống ông ta cùng với chiếc quan tài của nạn nhân ông ta, dù cho người đàn ông đó có phải là một kẻ sát nhân đi nữa, có thể tỏ ra đối với một vài người là một hành vi công lý quá độ. Không muốn bênh vực, chúng tôi hoàn toàn giữ vai trò tầm thường của người kể chuyện, chúng tôi thật khó khăn để không thể không nhận xét rằng đạo đức đã biến đổi theo thời gian.

Thời kỳ hung bạo và hùng tráng mà chúng tôi đang vẽ ra một bản phác họa, tự nhiên gồm những sự bạo hành thái quá đó. Nước Ý vào thuở ấy, nơi chiến trường đẫm máu, được soi sáng bởi những ánh lửa đốt cháy nhà cửa, bị tàn phá bởi những nhóm du kích và những đạo binh, lởm chởm gươm giáo, nhuộm máu đỏ, đầy dẫy những kẻ dọ thám và những người lính già chuyên nghiệp. Nước Ý là một nơi dầu sôi lửa bỏng của những cuộc chiến vĩ đại, của những sự trụy lạc xa hoa thái quá, nó làm cho cả thế giới ngạc nhiên về những sự phóng đãng của mình. Kẻ tượng trưng cho tội ác tên là Borgia, nhưng mà nghệ thuật, còn nổi bật hơn cả tội ác mang cái tên phi thường: Michel Ange. Trải qua nhiều thế kỷ, nước Ý là một chốn trụy lạc, nơi những kẻ chinh phục gầm thét, nơi những kẻ chiến bại thốt lên những tiếng kêu la khốn khổ, nơi những người thi sĩ lừng danh ca tụng, nơi những thiên tài tuyệt diệu xuất hiện đông đảo mà nghệ thuật cận đại vẫn còn mô phỏng!

Phải, tất cả đều thái quá.

Việc trả thù của Candiano phải được giải minh như thế, nếu như người ta muốn xét đoán một cách ngay tình.

Dù sao, Roland cũng không cảm thấy có một sự thương xót nào đối với Bembo, bởi vì chàng đã không có dung tha cho ông ta. Cuộc xử hình xong, chàng không có điều gì hối hận. Trong cái tâm trí minh mẫn đó, điều có thể có một sự hối hận sau cuộc khổ hình có thể kêu gọi lòng thương hại trước, và lòng thương hại đó, không phải luôn luôn là một lý thuyết suông, mà phải biểu hiện bằng hành động cụ thể, đó là sự dung tha.

Có phải là Roland suy nghĩ đến những việc như thế trước mặt người cha già của chàng đang nằm ngủ? Hay chàng tìm trên gương mặt đau đớn của người mù những dấu vết đau khổ để chứng minh cho cuộc trả thù ghê gớm của chàng?

Dù sao đi nữa, đến lúc chàng đi xuống gian phòng bên dưới nơi Scalabrino đang chờ đợi chàng, Roland đã biểu lộ một vẻ mặt lắng dịu.

Từ lâu, Roland đã xem tướng cướp Scalabrino xưa, người bạn tử hình cũ như là người bạn thân thiết duy nhất, chàng nói chuyện vài phút cùng với Scalabrino, như chàng đã làm vào những buổi tối.

Không một lời nào nhắc đến Bianca, đến Imperia, đến Bembo, cả đến tấn bi kịch khủng khiếp vào buổi sáng.

Bấy giờ Scalabrino đi ra khỏi nhà và rời đảo Olivolo, anh đi thẳng đến những bến sông cũ Lido. Anh đi chầm chậm, có lẽ đang toan tính lại một kế hoạch riêng tư, bởi vì anh không có hở môi với Roland.

Trong cái bản chất dã man, hung bạo đó, quả thật anh có một sự nhút nhát lạ thường.

Vả lại anh tỏ ra thanh thản, và vài người khách đi đường gặp anh cho là một người dân trung lưu đang đi trở về nhà sau một cuộc lễ nào đó.

Đến góc một con sông rộng, Scalabrino đứng lại quan sát những ngôi nhà ở trước mặt anh và lẩm bẩm:

– Chính là ở đó...

Đây là một ngôi nhà thấp và nghèo nàn, có mặt tiền loang lổ.

Trên cánh cửa có một tấm bảng hiệu treo đưa ra trên một thanh sắt, vẽ một mỏ neo mà xưa kia có lẽ được mạ vàng.

Quả thật đó là quán “Mỏ Neo Vàng” của gã Bartolo xứng đáng được các thân chủ của ông thường gọi là lão Chột.

Scalabrino thấy một tia sáng xuyên qua những thanh sắt bảo vệ cửa vào.

Anh nghĩ rằng những người uống rượu vẫn còn ở trong quán nên anh chờ đợi.

Chúng ta nhớ rằng bên cạnh cánh cửa chính đi vào quán, có một cửa khác dẫn thẳng đến một hành lang do theo đó người ta cũng có thể đi vào trong quán.

Scalabrino chờ độ nửa giờ, bỗng cánh cửa ở hành lang mở và hai người đàn ông đi ra.

Scalabrino nhận ra ngay một người do ở vóc dáng và tướng đi: Đó là gã Chột Bartolo.

Còn về người kia, trùm kín trong một chiếc áo khoác, anh không nhận ra.

Hai người đàn ông để cửa rồi đi tới độ một chục bước, dường như họ vừa chấm dứt một câu chuyên bắt đầu từ trong nhà.

Scalabrino len lén bước dọc theo tường và đi vào trong hành lang. Tại đây anh tìm thấy cánh cửa thông qua quán rượu; anh đẩy cánh cửa và liếc nhìn vào bên trong: Ngôi quán trống rỗng.

Scalabrino điềm nhiên đi vào đến cuối gian phòng nhỏ, ngồi xuống và chờ đợi.

•••

Trước đó độ một giờ, chúng ta hãy đi ngược dòng thời gian chú ý theo dõi trong quán với người lạ đó.

Ông ta đi ngang qua hành lang cũng như là một người quen thuộc của nơi ấy, ngồi xuống một chiếc bàn vào đúng lúc chủ quán Mỏ Neo Vàng đuổi những người khách cuối cùng ra.

Ngay sau khi người khách cuối cùng đã biến mất, người lạ buông rớt chiếc áo khoác mà tự nãy giờ ông đã dùng che mặt, để lộ ra gương mặt của viên cảnh sát trưởng Guido Gennero.

Bartolo đi thẳng đến ông vừa gật đầu chào với những dấu hiệu kính trọng.

– Nếu như đức ông vui lòng giải khát, ông nói, tôi có ở trong hầm rượu vài chai rượu của nước Pháp...

– Được, rượu của nước Pháp được! Guido Gennero trả lời vừa xoa hai bàn tay.

Gã Chột chạy đi và hai phút sau trở lại với một chai rượu chát Saumur được ông ta đặt lên bàn một cách kính cẩn.

Gennero rót đầy ly và uống một hơi cạn ly rượu lóng lánh.

– Phải, ông nhìn nhận, những người Pháp đó sản xuất những loại rượu hạng nhất trên thế giới... Thế nào, thầy Bartolo, có những tin tức mới nào?

– Rất quan trọng thưa đức ông.

– Ô hay! Gennero nói với một vẻ tinh quái.

– Đức ông sẽ xét đoán; Roland Candiano không còn ở Venise

– Quỷ ơi! Và người ta có biết ông ta đã ra sao?

– Những người trung thành với ông ta quả quyết rằng ông ta hiện ở Milan.

– Tốt lắm, Bartolo. Nhưng việc đó không cần phải quan tâm. Người ta nói sao ở bến cảng?

– Thưa đức ông, người ta chỉ bàn tán đến ông ta. Từ lúc ông ta xuất hiện trước một vài thủy thủ, từ lúc ông ta bảo họ rằng chẳng bao lâu nữa nhiều việc lớn sẽ được thực hiện trong Venise, cảng Lido như trở thành cuồng tín. Buổi tối hôm nay nữa, trong quán rượu tôi, người ta nói về những sự khủng khiếp của ngài thủ tướng đáng kính Foscari của chúng ta, và họ thề rằng họ không còn sợ hãi nữa, chẳng bao lâu Roland Candiano sẽ giải phóng nước Cộng hòa. Đó là những gì người ta nói, thưa đức ông.

– Và mi có thật sự nghĩ rằng dân chúng ở Venise sẽ theo gã Candiano quỷ quái đó?

– Tôi tin rằng Roland Candiano chỉ cần xuất hiện để cho dân chúng ở Venise nổi dậy giúp ông ta. May mắn thay, chúng ta có một đạo binh hay và nhất là một sở cảnh sát tài giỏi.

– Phải, Gennero vội vàng nói, nhưng trong lúc chờ đợi, mi có theo đúng những chỉ thị của ta không?

– Theo đúng từng chữ, thưa đức ông! Tôi giả bộ như hăng hái chống lại Foscari và tôi khóc khi nghe người ta thuật lại trường hợp ông lão thủ tướng Candiano đã bị đâm mù mắt bằng cách nào.

– Tốt lắm! Gennero tỏ vẻ hài lòng, mà Bartolo không thể đoán ra từ đâu đưa đến sự hài lòng đó.

Có một lúc im lặng khá lâu.

Rồi Gennero nói tiếp, như mơ màng: – Vậy thì, mi nghĩ rằng Roland Candiano không còn ở Venise nữa?

– Tôi nghĩ, Bartolo nói mà không thiếu sự xảo quyệt, rằng đức ông phải biết rõ điều đó hơn cả tôi.

– Và người bạn đồng hành của ông ta? Bỗng nhiên viên cảnh sát trưởng hỏi.

– Scalabrino? Bartolo nói với một nụ cười ghê gớm.

– Đúng là người ta gọi anh ta như thế...

– Vậy thì! Tôi tin rằng đối với kẻ đó, đức ông đừng nên lo ngại nữa.

– Tại sao như thế? Anh ta tỏ ra là một người ghê gớm...

– Trước kia...

– Mi muốn nói gì?

– Rằng nếu như Roland Candiano hiện ở Milan theo lời người ta nói, thì Scalabrino từ lâu đã đi đến một cái xứ mà không bao giờ có người nào được trở về và chính tôi đã có vinh hạnh đưa cho gã lên đường.

– Quỷ ơi! Càng tốt, càng tốt, bởi vì lần sau cùng ta đã thấy anh ta, cách đây hai mươi ngày...

Bartolo nhảy dựng lên, mặt tái xanh và kêu lớn:

– Thưa đức ông, ngài nói rằng ngài có trông thấy Scalabrino cách đây hai mươi ngày?

– Chính mắt ta thấy, và gã có vẻ khỏe mạnh đối với một người đàn ông đã làm cuộc hành trình mà mi vừa mới nói.

Gennero ném lên gã Chột một ánh mắt ranh mãnh.

– Thôi nào, thôi nào, ông nói tiếp vừa đứng lên, tất cả những điều đó không có nghĩa lý gì cả. Này thầy Bartolo, điều cốt yếu là mi cứ tiếp tục xúi giục những bạn hữu của mi... Phải, điều đó là cốt yếu... Cần cho cái tên của Roland Candiano thật sự gây ra một sự tin tưởng tuyệt đối.

Và với một nụ cười bí ẩn:

– Ta cần... Điều đó nằm trong kế hoạch của ta.

Vừa nói, Guido Gennero vừa đi ra, Bartolo đi theo, hoàn toàn bị choáng váng, như là bị đập bất ngờ bởi nhát đánh vừa nhận lãnh.

Ở bên ngoài, viên cảnh sát trưởng nhắc lại những chỉ thị cho gã nhân viên và cuối cùng bảo gã:

– Nhất là vào ngày một tháng hai tới, cần phải hô to hơn cả bao giờ...

– Tại sao vào ngày một tháng hai? Gã Chột hỏi.

– Ngày hôm đó, ngài thủ tướng đáng kính của chúng ta cần phải có một cuộc lễ xứng đáng cho ngài... Ta muốn rằng ngài sẽ cảm thấy sự đắc thắng nhiều hơn nếu như sự nguy hiểm bên ngoài có vẻ nghiêm trọng hơn.

– Tôi hiểu, thưa đức ông.

– Nhân tiện, viên cảnh sát trưởng kết thúc với giọng thản nhiên, sau này, nếu có một người nào hỏi mi rằng ta đã cho mi những chỉ thị nào có liên quan đến cuộc lễ, mi sẽ nói sự thật, tất cả sự thật...

Nói xong, Gennero bỏ đi.

– Nó hiểu, ông lẩm bẩm, chẳng bao lâu là xong.

Tuy nhiên ta dám tự phụ rằng ta đã xáo trộn tất cả mọi việc đến nỗi con quỷ được xem như là rất tinh ranh, cũng không hiểu gì cả. Nhưng mà ta không phải là quỷ!

Và chỉ cần một mình ta hiểu mà thôi.

Bartolo đứng lại một lúc trên bến, trầm ngâm.

Đó là một trong những nhân viên mật vụ quan trọng của viên cảnh sát trưởng, ông ta có một ảnh hưởng thật sự ở bến cảng: Những vấn đề thuộc đủ loại được thương lượng trong cái quán rượu khốn khổ của ông; vị lãnh chúa quan trọng nào đó ban đêm đến để ra lịnh cho một tên ma cô nào; những người Do thái buôn bán vàng đến nơi đó để bàn cãi về những lời lãi mà họ ưng thuận cho một gã trẻ tuổi ngu đần vay; những người đàn bà du mục, gặp gỡ những vị giáo sĩ; Bartolo lắng nghe tất cả và dù chỉ là chột mắt, ông ta thấy tất cả.

Cho nên ông ta là một tên do thám ghê gớm.

Guido Gennero coi trọng ông ta, và sử dụng ông ta vào nhiều trường hợp.

Gã Chột Bartolo đứng lại trên bến, sau khi viên cảnh sát trưởng bỏ đi. Nhưng ông ta không nghĩ đến những lịnh vừa nhận được của Guido Gennero. Chính Scalabrino đang làm cho ông bận trí.

Cho rằng viên cảnh sát trưởng tận mắt trông thấy

Scalabrino còn sống, đó là những gì mà ông không bao giờ tin.

– Chắc chắn, ông ta đã lầm lẫn, cuối cùng ông kết luận.

Hoặc ít ra ông ta trông thấy bóng ma của Scalabrino, điều đó còn có thể được!

Cần phải ghi nhận rằng thầy Bartolo không có đùa cợt, như người ta có thể đặt giả thuyết về điều đó. Sau những sự suy nghĩ chín chắn, một mặt tin rằng một người đàn ông như là Gennero ít khi bị lầm lẫn, và mặt khác, rằng Scalabrino đang rã thây duới đáy hầm của mình, ông sẵn sàng chấp nhận cái giả thuyết rằng con quỷ con ma chắc có nhúng tay vào việc xuất hiện đó.

Bấy giờ ông đi vào, đóng kỹ lưỡng cửa nẻo và vào trong quán, bắt đầu đếm tiền thu góp trong ngày – số tiền lợi khá nhiều như mọi ngày. Làm xong công việc, ông đi vào gian phòng sau và đứng lại bên cạnh nắp hầm.

– Có thể như thế không? Ông thầm nghĩ.

Ông cúi xuống vừa rùng mình dường như là ông e ngại khi nghe một tiếng rên rỉ vẳng đến tai ông.

Rồi ông lật giở nắp hầm lên, quỳ xuống và đưa mắt nhìn sâu dưới cái lỗ tối om.

Nước đã từ từ rút đi.

Đáy hầm vẫn còn sót lại chừng vài gang tay nước.

Bartolo hơi tái xanh, lại cúi xuống, cố nhìn... Tìm kiếm cái thi hài...

Vì không trông thấy gì cả, ông đứng dậy, quay mình lại để cầm một cây đuốc, nhất quyết đi xuống.

Vừa lúc đó, ông đứng chết trân tại chỗ, mắt mởã to vì kinh hãi, tóc ông dựng đứng.

Ở đó, trong một góc tối tăm, Scalabrino ngồi chống tay lên một chiếc bàn, đang nhìn ông!...

– Ta mơ! Gã Chột lẩm bẩm.

– Thế nào! Scalabrino thản nhiên nói, mi tiếp rước một người bạn như thế sao?

– Ta thấy!... Ta nghe!... Gã chủ quán ấp úng... Có phải chính ta ở đây không?... Có phải đúng là ông ta ở trước mặt ta chăng?...

– Ta biết rằng mi vừa tiếp đãi một loại rượu thật ngon, như là có ở trong hầm rượu của mi, Scalabrino nói tiếp.

Anh đứng dậy và đi đến trước mặt Bartolo.

Gã Chột càng lùi trong khi Scalabrino càng đi tới.

– Đúng là nắp hầm đang mở... Anh nói. Mi chỉ còn có việc đi xuống. Người bạn thân thiết Sandrigo của mi đang chờ mi ở nơi khác và có lẽ đang bồn chồn...

Scalabrino nói không chút mỉa mai, nhưng với một giọng nghiêm trang.

Sự mỉa mai ẩn trong ý nghĩa của những lời nói mà anh không cần phải tìm tòi, những lời đó thật tình và giản dị.

Bartolo lùi tựa sát vào tường, hai tay đưa ra phía trước như để tránh khỏi một bóng ma hiện hình.

Scalabrino đứng gần bên ông ta.

Người khổng lồ giật mình. Bản năng hung bạo của anh trỗi dậy. Trong một lúc anh mân mê chiếc cán dao găm của mình và đôi mắt anh như trông thấy Bartolo đang nằm dài đẫm máu dưới chân anh.

Nhưng anh tự dằn lòng.

Việc cắt họng con người đang lảo đảo và tái mét đó đã gây cho anh một sự ghê tởm.

Vào lúc đó, Bartolo lấy lại một ít can đảm.

Ông ấp úng:

– Nếu như mi muốn uống, anh bạn, ta sẵn sàng phục vụ cho mi.

– Tốt! Scalabrino nói với một tràng cười ghê gớm, uống nước sông? Cám ơn, cám ơn...

– Không phải ta đã xô mi vào trong hầm. Ta xin thề với mi, ta không có muốn, chính là Sandrigo; ta có bảo nó, nhưng nó không muốn nghe gì cả, ta, ta không làm điều gì hại đến mi, mi biết rõ, phải không...

– Ta cũng không biết, Scalabrino nói.

– Vậy thì... Mi muốn gì?... Mi đến đây làm gì?...

– Ta đến để giết mi, Bartolo.

– Không, mi sẽ không làm việc đó, giết chết ta! Thôi nào mi nói đùa... Thằng quỷ Scalabrino, những lời đùa cợt của mi luôn luôn là buồn bã... Giết chết ta! Ta là người không có động chạm gì đến mi! Lúc ban nãy ta vừa nhắc đến mi! Này hãy hỏi lại xem, mi sẽ biết rằng ta quý mến mi biết bao nhiêu.

– Tội nghiệp Bartolo, mi sợ chết lắm sao!

Quả thật, gã chủ quán răng đánh lập cập; một dòng mồ hôi chảy dài trên gương mặt tái mét của gã.

– Mi làm cho ta thương hại, Scalabrino nói tiếp.

– Phải, phải, ta biết rằng mi có tấm lòng tốt... Mi sẽ không giết chết ta. Đây này, mi có muốn rằng ta quỳ xuống xin lỗi mi chăng?

Bartolo quỳ xuống.

– Mi hãy đứng lên, Scalabrino bảo.

Gã khổng lồ đã nhất định giết chết Bartolo. Cuộc nói chuyện của anh vào lúc này không phải là một cách trừng phạt một người đã hấp hối, cũng không phải là một cách đùa giỡn với Bartolo. Những điều anh nói ra, do anh nghĩ trong đầu và tưởng rằng cần phải nói ra.

Ở trong cái bản tính thô lỗ, hung bạo và chất phác đó, những sự báo thù điêu luyện không có lý do để tồn tại.

Nhưng đi đến để giết chết Bartolo, anh cảm thấy có một sự hối tiếc là chỉ tìm thấy ở đây một nạn nhân thay vì anh sẽ tìm thấy một địch thủ. Và cái cảnh tượng kỳ quái đó, thật xứng với thời kỳ và khung cảnh mà nó được đặt vào, đối với chúng tôi không nên để thiếu sót.

Bartolo đứng lên.

Ông thở một cách ồ ề. Và ông cầu khẩn:

– Mi tha thứ cho ta, có phải không? Thôi nào, hãy làm một cử động tốt, quỷ quái không! Ta bảo mi rằng chính Sandrigo đã làm tất cả!

Scalabrino im lặng.

– Nó đã bảo gì ta? Gã chủ quán ngẫm nghĩ. Đâm chết ta? Không, kia là nó khoanh tay. Có lẽ là nó sắp bóp cổ ta...

– Nghe đây, Bartolo, gã khổng lồ nói; mi được xem như là một trong những người đàn ông mạnh mẽ nhất ở Venise. Ta muốn giết chết mi, bởi vì mi muốn giết chết ta, nếu như có những sự bất hạnh xảy đến, mi phải có phần trách nhiệm. Mi là một con vật xấu xa, mi không xứng đáng được sống. Nhưng cuối cùng, ta thương hại mi, như là ta đã bảo mi.

– Chà! Mi thấy rõ...

– Phải bây giờ, hãy lắng nghe ta. Ta đề nghị có một cuộc giao đấu giữa hai chúng ta. Ta sẽ không dùng dao găm tấn công mi; chỉ cần hai bàn tay ta cũng đủ, với mi cũng vậy. Thôi nào, mi hãy tự vệ!

Những lời nói đó làm cho Bartolo thức tỉnh.

Con mắt độc nhất của ông sáng rực lên trông thật u ám.

Ông gầm vang:

– Vậy mi hãy nới rộng cho ta một ít chỗ, trong trường hợp đó Scalabrino lùi lại hai bước, vừa nói:

– Hãy đề phòng, gã Chột, ta sẽ xô mi xuống chiếc hầm của mi!

Vào lúc đó, Bartolo xông vào địch thủ, cướp lấy con dao găm mà anh dắt ở thắt lưng và đâm cho anh một nhát dao ghê gớm.

Scalabrino nhảy sang một bên, cánh tay anh bị đâm trúng, xé rách vải áo và tét thịt.

Đồng thời Bartolo nhận một cú đấm làm cho ông ta choáng váng và lảo đảo.

Ông ta buông rơi cây dao. Scalabrino lấy chân đẩy con dao ra xa, hai bàn tay anh đè mạnh lên vai của Bartolo.

Một lúc, hai người đàn ông, sức mạnh gần ngang nhau, ôm chặt nhau, ngực áp vào ngực, hơi thở của họ khàn khàn.

Scalabrino đã chụp lấy gã Chột; anh nhấc bổng ông ta lên và ôm siết vào cái ngực lực lưỡng của anh. Hai tay của anh nắm chặt sau lưng gã chủ quán, và từ từ anh ép mạnh một cái ghê gớm.

Bartolo đau đớn, muốn tắt thở, cố vùng vẫy, tìm cách cào móng tay lên mặt đối thủ.

Cái ép càng mạnh thêm làm cho xương của Bartolo kêu răng rắc.

Ông ta nấc lên, và đột nhiên cái đầu của ông gục xuống rớt một cách nhẹ nhàng trên vai trái của ông. Ông đã chết.

Bấy giờ Scalabrino buông ông ra. Cái thây rớt xuống. Gã khổng lồ dùng chân đẩy nó xuống hầm. Anh nghe tiếng cái thây rớt xuống đụng đáy và anh thản nhiên đậy nấp hầm lại.

Đó là trận song đấu giữa Scalabrino và gã Chột Bartolo. Và thế là Guido Gennero bị mất một nhân viên tài giỏi của mình, người mà ông sẽ trông cậy sự chứng minh vào ngày hôm sau. Cuộc lễ đang được chuẩn bị – dù cho là Candiano hoặc là Foscari thắng thế.