Scalabrino ngước nhìn kẻ vừa nói như thế với ánh mắt ngạc nhiên, vô hồn. Vào lúc đó, có lẽ Roland hiện ra trước mắt anh như là một trong những vị thiên thần mà anh đã từng nghe nói đến trong tuổi ấu thơ. Anh ấp úng:

– Tôi sẽ không chết sao?

– Không, Roland đáp.

– Ôi! thưa đức ông, ngài nên để ý! Sẽ quá ghê gớm để hé cho tôi thoáng thấy cuộc sống để rồi sau đó bỏ tôi rơi lại trong cái chết!

– Mi hãy đứng lên và đi theo ta...

Scalabrino vâng lời đi theo Roland vừa lảo đảo trên đôi chân...

Roland đi đến phiến đá đang đậy cái hầm, chàng giở lên, nói:

– Phần của mi cái hầm, phần của ta cái bao đen của tên đao phủ. Scalabrino bước lùi lại, vừa chắp hai bàn tay vừa lắc đầu. Roland hiểu lầm ý nghĩa của cái cử động đó:

– Có lẽ phải trải qua nhiều năm người ta mới tìm thấy cái hầm này. Còn như căn ngục tối của ta, người ta không đi vào bao giờ. Dù sao, cái ngày mà người ta hiểu ra là chính ta đã bị hành quyết thế vào chỗ của mi, chắc chắn người ta sẽ tha cho mi được toàn mạng.

– Thưa đức ông, tên cướp nói, đời sống bằng cái giá đó sao! Không, thưa đức ông, tôi vừa trải qua một giờ sợ hãi tôi sẽ nhớ mãi, dù cho tôi có sống đến một trăm năm nữa. Nếu như có một giờ khắc giống như vậy, tất sẽ làm cho tôi trở nên điên cuồng. Nhưng tôi thà chịu đau khổ như vậy còn hơn là chấp nhận một việc làm ghê tởm như thế!

– Và ta, Roland gầm lớn, ta bảo mi rằng ta muốn chết... Mi đã nói với mẹ ta rằng, mi hy sinh cho bà cả thân xác lẫn linh hồn! Những gì mi đã dâng hiến cho người mẹ, có lẽ nào ngày nay mi lại từ chối với người con hay sao?

– Thưa đức ông! Tên cướp kêu lên vừa vặn vẹo hai bàn tay, nếu như tôi đã nói như thế với thân mẫu của ngài, đó là do tình thương của tôi đối với ngài!

Roland nắm chặt hai bàn tay của Scalabrino.

– Hãy lắng nghe ta, chàng nói với giọng tập trung, ở trong ngục tối, mi chỉ đau đớn cho thân xác, mi chỉ đau đớn vì đói, vì lạnh, vì sự im lặng và tối tăm. Vậy thì, mi hãy hình dung rằng những sự dày vò đó là thiên đường, nếu so sánh với những gì mà ta đau khổ! Mi có hiểu không, tâm hồn ta còn lạnh buốt hơn là thân thể của mi: Rằng sự im lặng của tư tưởng ta còn đáng ghê sợ hơn là sự im lặng của nấm mộ, và khoảng tối tăm ở ngục tối của mi còn sáng sủa hơn những khoảng tối tăm đang bao phủ lên tình yêu của ta!

– Thưa đức ông!...

– Nhưng mi không thấy sao, sao mi không hiểu rằng cái chết đến giải thoát cho ta, nếu như mi từ chối việc giúp đỡ cuối cùng mà ta yêu cầu, bắt buộc ta phải kéo dài thêm đau khổ để đi tìm một sự tự tử khác có thể có!

Tên cướp buông ra một tiếng kêu đau đớn.

Trong đầu óc không được khai hóa đó, sự thật phũ phàng dần dần sáng tỏ.

– Ôi! Anh lẩm bẩm cuống cuồng, việc đó thật là tàn khốc!...

– Mi có phải là vì ta không? Roland nói tiếp, trong đỉnh cao của ý chí, mi có thề vâng lời mẹ ta không?...

– Phải, phải!...

– Vậy thì hãy vâng lời đi!

– Xin dung tha! Thưa đức ông! Scalabrino thở hổn hển.

– Bởi địa ngục, hãy vâng lời!... Đi!... Hãy đi đi!

Chàng đẩy mạnh anh về phía chiếc hầm đang mở miệng.

Một lần chót, những bàn tay của anh vươn thẳng về phía Roland trong một cử chỉ van xin, rồi anh biến mất... Roland buông phiến đá rớt xuống!

Tiếng nói nghẹn ngào như xa xôi của Scalabrino từ lòng đất đưa lên:

– Vĩnh biệt, đức ông... Vĩnh biệt!...

Roland không trả lời.

Rồi, đến khi chàng nghĩ rằng Scalabrino đã hiểu, anh sẽ không cố tìm cách trở lại nữa, chàng đi đến lượm chiếc bao đen lên, trùm lên đầu, và ngồi chờ...

Vào lúc đó, một tiếng sấm ầm ì từ nơi xa vang lại. Roland không nghe tiếng sấm đó.

Chàng sống trong sự suy tư về bước đường cùng của mình. Hình ảnh của thân phụ và thân mẫu thoáng qua cùng một lúc trước mắt chàng. Trong một thoáng suy nghĩ, chàng thử giải thích sự bí mật của trường hợp chàng bị đày đọa và nhớ lại những gương mặt xa lạ đã đưa chàng vào trong cái vực thẳm đau thương này. Nhưng chẳng bao lâu, một hình ảnh thay thế tất cả mọi hình ảnh đang lởn vởn trong tâm trí chàng, một ý tưởng duy nhất thu hút những ý nghĩ tản mác của chàng. Một nhiệt tình duy nhất, một kỷ niệm duy nhất, và sự trầm tư mặc tưởng đó đã tóm lại trong một tiếng nói thì thầm được chàng thốt ra với một tình yêu tha thiết, như là một nụ hôn say đắm nhất:

– Léonore!...

Tiếng gầm ầm ì lại vang lên lần nữa, tiếp theo sự huyên náo làm rung chuyển cho đến tận nền móng cái ngục thất to lớn. Lần này, Roland nghe và hiểu... Cái tiếng vừa gầm vang đó, là tiếng sấm... ở bên ngoài đang có một cơn giông tố ghê gớm, chốc chốc lóe lên ánh chớp vẽ trên bầu trời trong vắt của Venise những đường ngoằn ngoèo và có tất cả sự mãnh liệt của một cơn gió lốc. Chàng tưởng tượng ra bầu trời tối đen bị chọc thủng bởi những tia chớp sáng lóe, những chiếc du thuyền cột chặt vào những cây cọc ở trên các con sông, ánh chớp chạy dài suốt từ đầu này đến đầu kia chân trời... rồi ngay sau đó, chàng rơi trở lại trong trạng thái hôn mê tang tóc của mình.

Thình lình chàng đứng dựng lên, ngẩng cao cổ, đôi mắt lơ láo, đi đến gần bên cánh cửa. Một tiếng sắt khua động, một tiếng bước chân đi ở phía sau cánh cửa đó... Rồi nó mở ra... Xuyên qua màn vải mỏng của chiếc bao, như trong một giấc mơ, Roland thoáng thấy những tên ngục tốt mang khí giới, những quân sĩ, một người mặc đồ đỏ... Tên đao phủ!...

– Mi sẵn sàng chưa? Một giọng hỏi.

– Ta đã sẵn sàng! Roland nói. Giọng nói của chàng bị một tiếng gầm vang giận dữ của giông tố đang cuồng loạn át mất.

Những tên lính gác bao quanh chàng. Gần bên chàng, một giáo sĩ lẩm bẩm những lời nói mơ hồ. Tên đao phủ đi trước chàng. Một tiếng sấm rền vang rung chuyển những bức tường đá, dường như sét đã đánh xuống ngục thất. Roland thấy ở xung quanh mình những gương mặt tái xanh và vị giáo sĩ vừa làm dấu thánh giá vừa run rẩy.

Roland đã bước qua khỏi ngưỡng cửa gian ngục tối. Sau vài bước chân, chàng thấy mình ở dưới chân một cầu thang được cả đoàn hộ tống bắt đầu bước lên, trong khi tiếng gầm thét của cơn giông tố càng mạnh thêm.

Một sự say sưa gây ra bởi nhiều sự say sưa làm cho chàng lảo đảo: Sự say sưa của không khí, mặc dù hoàn toàn hôi thối, nhưng không còn là không khí ở trong ngục tối, sự say sưa của cơn giông tố đang cuồng loạn... Sự say sưa cuối cùng của cái chết...

Vào lúc đó, trong góc của gian ngục tối mà người ngục tốt cuối cùng vừa đi ra, phiến đá được giở lên.

Một cái đầu tái nhợt và man rợ hiện ra.

Và Scalabrino, câm lặng vì khủng khiếp, tóc dụng đứng, dán chặt đôi mắt u buồn nhìn lên cánh cửa mà Roland vừa vượt ngang qua để đi đến đoạn đầu đài.

Và cánh cửa đó!...

Trời ơi! tiếng gầm thét nào nổi lên nơi cửa miệng của bóng ma hiện hình đang đứng dựng lên trên phiến đá! Ánh lửa sáng rực nào bỗng nhiên bừng sáng trong đôi mắt anh!... Cánh cửa đó!...

Cánh cửa đó... người ta không màng đóng lại, bởi vì người tử tội không còn ở trong đó nữa! Cánh cửa đó, còn để hé mở!...