Sau thất bại trong việc kết tội Tổng thống, Edwin M. Stanton từ chức, rơi vào tuyệt vọng rồi qua đời, và một vị Bộ trưởng Chiến tranh xuất thân từ quân nhân đã mở toang những cánh cửa nhà tù.
Ben Cameron cùng cha vội vã trở về miền Nam, về với ngôi nhà và mảnh đất đang phải chịu đựng một bầu trời u ám còn nặng nề hơn cả bụi bặm và khói lửa của những chiến trường đẫm máu — đó là Cơn dịch đen của thời kỳ Tái thiết.
Suốt hai tuần lễ, vị Nguyên lão già cỗi đã âm thầm vật lộn với Tử thần. Khi cuối cùng ông cũng cất lời, đó là để nói chuyện với những người da đen vạm vỡ đã đến thăm và đang đứng quây quần bên giường bệnh của ông.
Đưa đôi mắt trũng sâu nhìn họ một lát, ông chậm rãi nói:
“Ta tự hỏi không biết sau khi mấy cậu chết thì ta sẽ nhờ ai khiêng quan tài đây!”
Elsie vội bước đến bên ông và dịu dàng đặt một nụ hôn lên trán cha. Suốt một tuần liền, tâm trí ông cứ lơ lửng trong chạng vạng giữa thời gian và cõi vĩnh hằng. Ông dường như quên đi những niềm đam mê cùng cơn cuồng nộ của một cuộc đời đầy sóng gió, để rồi sống lại với những ký ức thời tuổi trẻ, ngậm ngùi nhớ về cảnh nghèo khó cay đắng cùng những giấc mơ đẹp đẽ thuở nào. Ông có thể nằm liền mấy tiếng đồng hồ để nắm lấy bàn tay Elsie, nhẹ nhàng siết chặt.
Trong một khoảnh khắc tỉnh táo hiếm hoi, ông nói:
“Con mới đẹp làm sao, con gái của ta! Con sẽ là một nữ hoàng. Ta đã mơ về sự giàu có vô biên dành cho con và đứa con trai của ta. Những kế hoạch của ta mang tầm vóc của Napoleon — và ta sẽ không thất bại — đừng sợ điều đó — à mà, còn vượt xa cả những giấc mơ tham vọng nhất ấy chứ!”
“Con chẳng màng giàu sang gì, thưa cha, con chỉ cần kho báu trong tim của những người con yêu thương,” câu trả lời dịu dàng vang lên.
“Tất nhiên rồi, cô bé mộng mơ của ta ạ. Nhưng một lão già yếm thế đã sống qua thời đại của chính mình, kẻ thấu hiểu sự trớ trêu của thời gian và thế sự, sẽ dùng sự khôn ngoan để bù đắp cho sự ngây ngô của con. Con sẽ được giữ lại những món đồ chơi của mình. Điều gì làm con vui lòng thì cũng sẽ làm ta hài lòng. Tuy nhiên, ta sẽ khôn ngoan thay cho cả hai chúng ta.”
Cô đặt tay lên đôi môi ông, và ông đặt một nụ hôn lên những ngón tay nhỏ nhắn ấm áp ấy.
Trong những ngày tháng tâm hồn gần gũi ấy, trái tim sắt đá bỗng trở nên mềm mại hơn bao giờ hết, chan chứa tình yêu thương dành cho các con. Phil đã vội vã trở về từ miền Tây và xin xuất ngũ sớm vài tuần.
Khi người cha nằm nhìn họ đi lại trong phòng, ánh lạnh lẽo trong đôi mắt sâu thẳm kỳ lạ của ông bỗng tan chảy thành một thứ ánh sáng dịu dàng.
Khi sức khỏe dần hồi phục, bản chất dữ dội thuở nào của một nhà lãnh đạo chưa từng khuất phục lại bắt đầu trỗi dậy. Ông muốn tiếp tục cuộc chiến dang dở và đưa nó đến tận cùng chiến thắng.
Elsie và Phil liền cử bác sĩ đến để nói sự thật với ông và nài nỉ ông hãy từ bỏ chính trị.
“Công việc của ông đã chấm dứt; ông chỉ còn sống được ba tháng nữa trừ khi chịu về miền Nam để tìm nguồn sinh khí mới,” đó chính là phán quyết của vị bác sĩ.
“Dù thế nào thì tôi cũng sắp đến một nơi có khí hậu ấm áp hơn phải không, bác sĩ?” lão già yếm thế cất lời.
“Có lẽ vậy,” câu trả lời vang lên kèm theo tiếng cười.
“Tốt lắm. Rất hợp ý tôi. Tôi cũng đang tính chuyển chỗ ở. Tôi có thể làm những công việc đắc lực hơn ở miền Nam trong hai năm tới. Quyết định của anh chính là định mệnh rồi. Tôi sẽ lên đường ngay lập tức.”
Vị bác sĩ không khỏi sững sờ.
“Thôi nào,” ông thuyết phục. “Hãy để một người Anh vô can góp ý cho ông đôi điều. Xưa nay ông chưa từng nghe theo ai cả. Tôi đưa ra lời khuyên này như một liều thuốc, và tôi sẽ không tính tiền vào hóa đơn đâu. Hãy chùn bước trước chính trị đi. Thất bại vừa rồi lẽ ra phải dạy cho ông một bài học về sự bảo thủ.”
Cái miệng đầy quyền uy của vị Nguyên lão bỗng trở nên cứng đờ, và môi dưới trề ra:
“Bảo thủ ư — đúng là thứ hủ tục mục nát!”
“Nhưng còn thất bại thì sao?”
“Thất bại?” cụ già gầm lên. “Ai bảo tôi thất bại? Miền Nam đang nằm trong tro tàn dưới chân tôi — ngay cả tên tuổi của những tiểu bang kiêu hãnh ấy cũng đã bị xóa sạch khỏi lịch sử. Tối cao Pháp viện đang chờ đợi cái gật đầu của tôi. Đúng là có một kẻ đang trọ trong Nhà Trắng, và tôi bỏ phiếu để trả tiền chi phí cho hắn; nhưng ngay cả cậu tiểu đồng chạy sai vặt theo tiếng gọi của tôi còn có quyền lực lớn hơn. Mọi chính sách mà tôi tâm huyết đều đã thành luật, ngoại trừ một điều — Đạo luật Tịch thu tài sản của tôi — và điều này cũng chỉ đang chờ thời cơ chín muồi mà thôi.”
Vị bác sĩ, người nãy giờ vẫn đang đi qua đi lại với hai tay chắp sau lưng, bỗng dừng lại và nói:
“Tôi lấy làm kinh ngạc khi một người có phẩm chất cá nhân liêm khiết như ông lại có thể nghĩ ra một biện pháp tàn nhẫn đến thế; chính ông, người từng từ chối nhận sự ân xá pháp lý cho những khoản nợ của mình cho đến khi trả đủ từng xu cuối cùng — chính ông, người sở hữu những lời lẽ cay độc đến đáng sợ nhưng bên dưới vẻ bề ngoài đó lại là một tâm hồn vô cùng dịu dàng, tôi từng chứng kiến các tiểu đồng trong Hạ viện đứng sau lưng ông và nhại lại từng cử chỉ khi ông đang phát biểu, hoàn toàn yên tâm rằng ông sẽ quay lại nhìn họ với một nụ cười hưởng ứng trò đùa ấy. Vậy mà tại sao ông lại ép buộc tội ác này lên một kẻ thù dũng cảm và hào hiệp cơ chứ?”
“Một kẻ sai trái thì không thể có quyền lợi,” Stoneman bình thản đáp. “Chế độ nô lệ sẽ không thể coi là chết hẳn cho đến khi tầng lớp quý tộc địa chủ vốn là nền móng của nó bị tiêu diệt. Tôi không hề tàn ác hay bất công. Tôi chỉ đang thực hiện tầm nhìn vĩ đại nhất về nền dân chủ toàn cầu từng khuấy động tâm hồn con người — một nền dân chủ không phân biệt giàu nghèo, tự do hay nô lệ, da trắng hay da đen. Nếu tôi lợi dụng nhịp đập cuồng nộ và hoang dại của hàng triệu con người, thì đó chỉ là phương tiện để đạt được mục đích — là tầm nhìn cao cả hơn của tâm hồn.”
“Vậy sao ông không bắt đầu thực hiện tầm nhìn đó ngay tại quê nhà, và cho miền Nam đang oằn mình kia một chút thời gian để đứng lên?”
“Không. Miền Bắc là nơi miễn nhiễm với mọi đổi thay, giàu có, kiêu hãnh và không hề suy suyển bởi chiến tranh. Miền Nam đang chìm trong hỗn loạn và chẳng thể chống cự. Việc người da đen cai trị vùng đất từng giam cầm họ chính là sự công bằng và minh tuệ của Thiên đàng. Đó là lối thoát duy nhất cho vấn đề sắc tộc. Lập luận của Lincoln rằng chúng ta không thể tồn tại khi một nửa da trắng và một nửa da đen thực ra rất cốt lõi. Khi chúng ta tuyên bố sự bình đẳng về mặt xã hội, chính trị và kinh tế cho người da đen, ý chúng ta luôn là phải thi hành điều đó ở miền Nam. Người da đen sẽ chẳng bao giờ được đối xử như một người bình đẳng ở miền Bắc cả. Chúng ta đơn thuần chỉ là một lũ kẻ nói dối máu lạnh về vấn đề đó, và từ trước đến nay vẫn luôn như vậy. Đối với người Yankee, sự tiếp xúc thể xác với một người da đen cũng là thứ ô uế rồi.”
“Thế ra ông không tin vào cái luận điệu nhảm nhí về sự bình đẳng ấy ư?” vị bác sĩ hỏi.
“Có và không. Nhân loại nói chung chỉ là một bầy cá mồi hay những kẻ ngốc nghếch chạy theo lợi lộc. Khi còn là một luật sư ở Pennsylvania, tôi đã biện hộ cho năm mươi kẻ sát nhân đang đứng trước vành móng ngựa vì tội giết người. Bốn mươi chín kẻ trong số đó thực sự có tội. Tất cả bọn họ tôi đều cứu thoát được án tử. Chỉ có một kẻ vô tội. Thế mà bọn chúng lại đem treo cổ kẻ đó. Liệu một người có thể giữ nổi vẻ mặt nghiêm túc trong một thế giới như thế này hay không? Liệu máu của người da đen có thể làm vấy bẩn một giống loài như thế ư? Hay thậm chí một con vượn còn có thể cải thiện nó ấy chứ? Tôi ra rả giảng về sự bình đẳng với tư cách của một nhà thơ và một kẻ thấy trước tương lai, người nhìn thấy một tầm nhìn vượt qua cả đường chân trời của ngày hôm nay.”
Đôi mắt của cụ già ánh lên cái nhìn kiên định của một kẻ cuồng tín.
“Và ông nghĩ miền Nam đã sẵn sàng cho viễn cảnh điên rồ này rồi sao?”
“Chưa sẵn sàng, nhưng hoàn toàn bất lực không thể chống cự. Như một thí nghiệm khoa học đầy máu lạnh, tôi định cho Người Da Đen một lần được xoay Vòng quay Cuộc sống. Đó là một hành động báo ứng công bằng. Hơn nữa, trong các kế hoạch của mình, tôi cần lá phiếu của hắn; và thế là đủ quyết định rồi.”
“Nhưng liệu các kế hoạch của ông có hiệu quả không? Chính các báo cáo của ông cũng cho thấy miền Nam đang gặp rắc rối lớn rồi kìa.”
Stoneman bật cười.
“Tôi chẳng bao giờ đọc mấy cái báo cáo của mình cả. Chúng được in ra với thứ mật mía cốt để nhử ruồi. Các cơ quan lập pháp miền Nam đã tự lao đầu vào bẫy của tôi khi sao chép các bộ luật của New England liên quan đến Đầy tớ, Chủ nhân, Người học việc và Kẻ lang thang. Nhưng ngay cả những điều luật ấy cũng bị bãi bỏ ngay tại những lời chỉ trích đầu tiên. Cả Cục Giải phóng nô lệ lẫn quân đội chưa bao giờ nới lỏng gọng kìm siết chặt cổ miền Nam dù chỉ trong chốc lát. Những vụ bạo loạn và ‘tội ác’ này chỉ nguy hiểm khi được in trên giấy dính ruồi tranh cử mà thôi.”
“Và ông sẽ làm thế nào để khuất phục và kiểm soát mười tiểu bang lớn ở miền Nam ấy?”
“Thông qua các Đạo luật Tái thiết của tôi nhờ vào Liên đoàn Liên minh. Đây là bí mật giữa chúng ta với nhau, tôi chính là linh hồn của tổ chức này. Tôi đã thành lập nó vào năm 1863 để đảm bảo cho kế hoạch tịch thu tài sản của mình. Chúng tôi đã thúc ép Lincoln chấp nhận nó. Ông ấy đã chối bỏ nó. Chúng tôi đã đề cử Frémont ở Cleveland để đối đầu với Lincoln vào năm 64, và cố gắng làm chia rẽ đảng hoặc ép Lincoln phải rút lui. Frémont, một tên lừa ngạo mạn, đã lật lọng điểm tranh cử này trong cương lĩnh của chúng tôi, thế là chúng tôi đá văng hắn đi và quay sang giúp Lincoln đắc cử lần nữa.”
“Tôi cứ tưởng Liên đoàn Liên minh là một tổ chức ái quốc và xã hội chứ?” vị bác sĩ ngạc nhiên hỏi.
“Nó có những nét đó, nhưng mục đích duy nhất của nó với tư cách là một tổ chức bí mật chính là tịch thu tài sản của miền Nam. Tôi sẽ hoàn thiện tổ chức hùng mạnh này cho đến khi mọi người da đen đều đứng luyện tập trong những hàng ngũ sát cánh bên dưới lá cờ của nó, cử một phái đoàn thống nhất đến đây để làm theo mệnh lệnh của tôi, và trở lại sau hai năm nữa với một số phiếu áp đảo đến mức lời nói của tôi sẽ trở thành luật. Tôi sẽ thông qua Đạo luật Tịch thu của mình. Nếu Ulysses S. Grant, vị thần tượng sắp lên ngôi, dám dao động, thì đạo luật Luận tội thứ hai của tôi sẽ chỉ cần thay đổi mỗi cái tên là xong.”
Vị bác sĩ lắc đầu.
“Hãy từ bỏ sự điên rồ này đi. Mạng sống của ông đang ngàn cân treo sợi tóc đấy. Người dân miền Nam dù có ở trong tuyệt vọng thì họ cũng sẽ chẳng bao giờ chịu uống thứ nước dùng đen ngòm mà ông đang ép họ phải uống đâu.”
“Họ sẽ phải uống thôi.”
“Quyết định của ông là không thể thay đổi được nữa sao?”
“Tuyệt đối không. Đó là hơi thở tôi đang hít thở. Với tư cách là bác sĩ của tôi, anh có thể chọn nơi mà tôi sẽ bị lưu đày đến. Nơi đó phải có đường sắt và điện tín đi qua. Tôi chẳng quan tâm tên gọi hay quy mô của nó ra sao. Tôi sẽ biến nó thành thủ đô của Quốc gia này. Sẽ có một thứ công lý thi thiết khi đặt cơ ngơi của tôi vào một dinh thự của kẻ chủ nô đã sụp đổ.”
Vị bác sĩ đăm đăm nhìn cụ già:
“Việc nghiên cứu con người đã trở thành một niềm đam mê của tôi, nhưng ông lại là ẩn số lớn nhất mà tôi từng gặp phải trên vùng đất đầy những điều bất ngờ này.”
“Và tại sao lại thế?” lão già yếm thế hỏi.
“Bởi vì bí mật của nhân cách nằm ở động cơ, thế nhưng tôi chẳng thể tìm thấy động cơ của ông qua hành động lẫn lời nói.”
Stoneman liếc sắc lẹm qua đôi lông mày nhăn nheo và cộc lốc đáp:
“Cứ đoán tiếp đi.”
“Tôi sẽ làm vậy. Nhân tiện, tôi định đưa ông đến ngôi làng Piedmont, Nam Carolina. Cả con trai và con gái ông đều tỏ ra vô cùng hào hứng với nơi này.”
“Tốt lắm; vậy là quyết định thế đi. Và giờ đây, khi những đứa con ruột thịt của tôi lại đi hợp mưu chống lại tôi,” Stoneman nói với giọng thân mật, “tôi cũng sẽ dùng chút mưu mẹo của mình. Đừng nói một lời nào về những gì đã diễn ra giữa chúng ta cho lũ trẻ nghe nhé. Hãy bảo chúng rằng tôi đồng ý với kế hoạch của anh và từ bỏ công việc này. Tôi sẽ tung tin tương tự ra với báo chí — tôi không muốn bất cứ điều gì làm tổn hại đến niềm hạnh phúc của chúng khi ở miền Nam. Những gánh nặng bí mật của tôi chẳng cần thiết phải phủ bóng đen lên cuộc đời tuổi trẻ của chúng.”
Bác sĩ Barnes nắm lấy tay cụ già:
“Tôi hứa. Trợ lý của tôi đã đồng ý đi cùng ông. Tôi xin phép cáo từ. Thật là một nguồn cảm hứng khi được nhìn vào một gương mặt như của ông, được thắp sáng bởi sự huy hoàng của một ý chí bất khuất! Nhưng tôi muốn nói với ông một điều trước khi ông lên đường khởi hành.”
“Cứ nói đi,” vị Nguyên lão giục.
“Giống loài mà người da trắng miền Nam thuộc về đã chinh phục từng tấc đất trên Trái Đất này mà đôi chân họ từng đặt lên trong suốt một ngàn năm qua. Một nhúm người trong số họ đang cai trị ba trăm triệu dân ở Ấn Độ. Hãy thả một tá bọn họ vào sâu trong lục địa châu Phi, và họ sẽ thống trị cả đại lục đó trừ khi ông tiêu diệt họ——”
“Khoan đã,” Stoneman thét lên, “cho đến khi tôi nhét được lá phiếu vào tay mỗi người da đen và chĩa lưỡi lê vào ngực mỗi người da trắng từ sông James cho đến sông Rio Grande!”
“Tôi kể cho ông nghe câu chuyện nhỏ thế này nhé,” vị bác sĩ mỉm cười nói. “Tôi từng nuôi một con đại b ngày xưa bị nhốt trong lồng ở sân nhà. Có hôm cửa lồng bị để quên không đóng, thế là một con gà trống nhiều chuyện lân la nhảy vào để gây sự. Con đại bàng đã ốm cả tuần nay và trông có vẻ là một con mồi dễ xơi. Tôi đứng theo dõi. Con gà trống nhảy loi choi, lượn lờ, vỗ cánh tung cựa và mổ xé mào của đối phương. Con đại bàng non lúc đầu chẳng hiểu nó đang giở trò gì. Nó ngơ ngác đi vòng quanh với vẻ mặt ngơ ngác đầy đau đớn. Đến khi nó lờ mờ nhận ra con gà đang định làm gì, nó liền vươn một chiếc vuốt ra, tóm cổ con gà trống, ấn chiếc vuốt kia vào ngực nó, và ngoạm đứt phăng cái đầu.”
Cụ già nghiến chặt hàm răng vuông vức và khịt mũi đầy khinh miệt.
Quyển III — Triều đại Khủng bố