Phil vội vã rảo bước qua những đám đông đang nhốn nháo cùng Margaret và Elsie, để họ lại trước cửa bệnh viện, rồi chạy đến Bộ Chiến tranh để trình diện nhận nhiệm vụ. Tiếng bước chân đều đặn của các trung đoàn đã vang dội trên khắp các đại lộ lớn.
Ngay cả khi đang chạy, tim anh vẫn lỗi nhịp theo một cảm xúc mới lạ khi nhớ lại ánh mắt cầu khẩn trong đôi mắt đen thẳm của Margaret, lúc nàng nép sát vào người anh và bấu chặt lấy cánh tay anh để tìm kiếm sự chở che. Anh mỉm cười nhớ lại sự thôi thúc gần như không thể kìm nén trong khoảnh khắc đó: muốn vòng tay ôm lấy nàng và trấn an rằng nàng sẽ được an toàn. Giá mà anh dám làm điều đó!
Elsie nài nỉ bà Cameron và Margaret về nhà mình ở tạm cho đến khi thành phố yên ổn trở lại.
“Không,” người mẹ đáp. “Ta không sợ hãi gì nữa. Cái chết đối với ta giờ đây chẳng còn gì đáng sợ. Chúng ta sẽ không rời xa Ben dù chỉ một khoảnh khắc, dù là ngày hay đêm. Lòng ta đau quặn thắt vì lo sợ thảm kịch khủng khiếp này sẽ giáng xuống miền Nam những gì đây! Ta chẳng thể nghĩ đến sự an toàn của bản thân nữa. Liệu có ai có thể thu hồi lệnh ân xá đó lúc này không?” – bà lo lắng hỏi.
“Cháu tin là họ không thể đâu. Cái tên trên tờ giấy đó khi đã chết thậm chí còn có trọng lượng hơn lúc sinh thời.”
“À, nhưng liệu có được như vậy không? Cháu có biết ông Johnson không? Liệu ông ấy có kiềm chế được Stanton không? Ông ta có vẻ còn quyền lực hơn cả Tổng thống. Người đàn ông đó bây giờ sẽ đối xử ra sao với những kẻ rơi vào tay ông ta đây.”
“Ông ấy không thể làm gì con trai bà đâu, xin cứ yên tâm.”
“Ước gì ta biết chắc được điều đó,” người mẹ thốt lên với vẻ đượm buồn.
Chỉ vài khoảnh khắc sau khi Tổng thống qua đời vào sáng thứ Bảy, trời bắt đầu đổ mưa như trút nước. Những lá cờ bay phấp phới trên hàng ngàn đỉnh cột mạ vàng để mừng chiến thắng bỗng rủ xuống nửa cột, lả tả rũ buồn quanh thân cột. Những bãi pháo hoa đã đốt nay tơi tả và vụn vỡ rải đầy đường phố, trong khi những chiếc đèn lồng ba màu cùng bóng bay treo lủng lẳng một cách thảm hại trên dây bắt đầu rách bươm.
Chưa bao giờ trong toàn bộ lịch sử nhân loại, một quốc gia lại phải hứng chịu sự trùng hợp của những biến cố như vậy. Từ đỉnh cao hoan hỉ của thiên đường mà bỗng nhiên bị ném phắt xuống tận đáy của hỏa ngục trong nỗi đau đớn tuyệt vọng đến xé lòng! Từ chính ngọ chuyển sang nửa đêm mà không có lấy một khoảnh khắc đệm. Một lớp sương mù kinh hoàng câm lặng trải bóng trùm lên khắp đất nước. Không gì ngoài một trận động đất hay tiếng kèn của các thiên sứ mới có thể tạo ra cảm giác bàng hoàng bất lực đến thế, một nỗi tuyệt vọng đen tối và câm nín. Người dân đọc báo trong đẫm lệ. Bữa sáng không ai chạm đũa tới. Không một tai ương nào khác có thể mang lại nỗi kinh hoàng kỳ lạ đến nhường ấy cho mọi mái nhà. Quanh hình bóng vĩ đại này, những sợi dây tình cảm của nhân dân đã vô thức gắn kết từ lâu. Ngay cả những kẻ thù chính trị của ông cũng đã bắt đầu yêu mến ông.
Hơn hết, đúng vào thời điểm này, ông chính là hiện thân của Liên bang Khải hoàn – nơi trên bàn thờ sự sống của ông, mỗi mái nhà dâng lên lễ vật là đứa con đầu lòng của mình. Thảm kịch ấy thật làm người ta tê tái – thật không thể tưởng tượng nổi – đó là một trò đùa giễu cợt của Định mệnh!
Người ta đi lại trên đường phố các thành phố trong trạng thái ngây dại với nỗi đau buồn mù quáng. Mọi nốt nhạc và khúc ca vui mừng đều biến thành khúc điếu tang. Mọi hoạt động kinh doanh đều đình trệ. Mọi vòng quay trong mỗi nhà máy đều dừng lại. Tiếng gầm rú của thành phố lớn bị bóp nghẹt, và Lòng Tham trong chốc lát đã quên mất sự xảo quyệt của mình.
Quân đội chỉ hành quân với bước chân gấp gáp hơn, siết chặt sức mạnh hùng hổ của mình vào cổ họng của miền Nam đang rên siết và gục ngã.
Khi ngày trôi qua với những giờ phút u ám, và con người bắt đầu tìm lại được tiếng nói, thoạt đầu họ nói với nhau bằng những giọng điệu trầm buồn về Định mệnh, về Sự sống, về Cái chết, về Sự bất tử, về Thượng đế – và rồi khi nỗi đau tìm được ngôn từ, cơn thịnh nộ vô bờ bến của sức mạnh bị dồn nén đã từ từ biến thành sự cuồng loạn.
Trên từng cơn gió từ phương Bắc thổi tới là những lời nguyền rủa trầm đục.
Ngày Chủ nhật Phục sinh bừng sáng sau cơn giông bão, trong trẻo và tuyệt đẹp dưới dòng thác ánh nắng rực rỡ. Các nhà thờ đông nghịt người như chưa từng có trong lịch sử. Tất cả đã được trang hoàng cho đại lễ kép mừng ngày Phục sinh và chiến thắng của Liên bang. Các mục sư đã chuẩn bị những bài giảng cất cao theo âm hưởng khải hoàn ca vĩ đại nhất – chiến thắng đối với cái chết và ngôi mộ Can-vê, và chiến thắng cho một Dân tộc đang mở ra một tương lai vinh quang vô tận. Các nhà thờ là những mê cung hoa tươi, và quanh mỗi bục giảng cùng từ mọi vòm kiến trúc Gothic đều treo những lá cờ đỏ, trắng, xanh của nước Cộng hòa.
Và giờ đây, như để nhạo báng buổi lễ xa hoa này, Thần Chết trong đêm đã phủ một tấm khăn tang đen ngùm lên mọi lá cờ và quấn một lớp mạng nhện siết cổ bằng vải tang quanh mọi đóa hoa Phục sinh.
Khi các mục sư đối diện với đám đông im lặng trước mặt mình, nhìn vào khuôn mặt của những người cha, người mẹ, người anh, người chị, người vợ và những người tình có người thân yêu đã ngã xuống trên chiến trường hoặc chết trong các nhà tù, thủy triều của đau thương và thịnh nộ bùng lên cuốn phăng họ đi! Bài giảng lễ Phục sinh bị gạt sang một bên. Năm mươi nghìn giáo sĩ Thiên chúa giáo, bị đánh cho choáng váng và phát điên bởi niềm đam mê cuồng loạn, đứng trước các bàn thờ của Chúa, trút xuống những trái tim tan nát trước mặt họ những tiếng kêu gào trả thù cuồng dại nhất – những tiếng kêu bất thành câu, hỗn loạn, phi lý, mù quáng trong cơn thịnh nộ khủng khiếp!
Các bục giảng ở New York và Brooklyn đi đầu trong sự cuồng loạn ấy.
Sáng hôm sau, lão già Stoneman đọc tờ báo của mình với một nụ cười lạnh lẽo thoáng qua trên đôi môi dày và cứng rắn, trong khi vầng trán nhăn nheo ánh lên vẻ đắc thắng, và lão cứ lặp đi lặp lại: “Cuối cùng thì! Cuối cùng thì!”
Ngay cả Beecher, người vừa có những lời lẽ cao thượng tại pháo đài Sumter, cũng tuyên bố:
“Chừng nào thời gian còn tồn tại, chừng nào thiên đường còn tồn tại, chừng nào địa ngục còn rung chuyển và rên siết, người ta sẽ không bao giờ quên rằng Chế độ Nô lệ, thông qua đám tay sai của mình, đã sát hại ông, và qua hành động sát hại đó đã phơi bày toàn bộ bản chất của nó. Một con người không thể lớn lên trong bầu không khí vấy bẩn ấy. Ta có thể tìm thấy các vị thánh dưới địa ngục còn sớm hơn là tìm thấy nhân phẩm thực sự dưới những ảnh hưởng bị nguyền rủa của nó. Nơi sinh ra những con quái vật như vậy phải bị tiêu diệt tận gốc và mãi mãi.”
Tiến sĩ Stephen Tyng nói:
“Các nhà lãnh đạo của cuộc nổi dậy này không đáng nhận được chút thương hại nào từ bất kỳ con người nào. Giờ thì hãy để họ đi đi. Một vùng đất nào khác phải là quê hương của họ. Tài sản của họ bị tịch thu một cách hoàn toàn công bằng để dâng cho Quốc gia mà họ đã mưu toan tiêu diệt!”
Nổi bật với những chữ in đậm cỡ lớn là những lời cay đắng của Tiến sĩ Charles S. Robinson:
“Đây là lời đáp đầu tiên mà tầng lớp quý tộc phong kiến dành cho sự khoan dung của chúng ta. Đừng nói với tôi nữa về cùng một giống nòi, cùng một dòng máu. Hắn không phải là anh em của tôi và chẳng thuộc dòng giống nào của tôi – kẻ đã đẩy sự dã man của tội phản quốc lên đến đỉnh điểm bằng vụ sát hại một người chồng không tấc sắt ngay trước mắt vợ mình. Mong công lý giáng xuống những kẻ vô lại lãnh đạo cuộc nổi dậy này một cách nhanh chóng và không khoan nhượng! Cái chết cho mọi kẻ phản bội miền Nam! Hãy truy lùng từng tên một! Hãy đóng chặt mọi cánh cửa trước mặt chúng và để sự phán xét giáng xuống nhanh chóng và bất dung thứ như cái chết!”
Tiến sĩ Theodore Cuyler kêu lên:
“Đây không phải là lúc để nói chuyện khoan hồng và hòa giải! Tôi tuyên bố trước Thượng đế, tuyệt đối không thỏa hiệp với cuộc nổi dậy này cho đến khi nó bị tiêu diệt hoàn toàn. Booth cầm vũ khí của kẻ ám sát chẳng qua chỉ là hiện thân cho sự dã man dùng dao găm của một thiểu số thống trị chủ nô.”
Tiến sĩ J. P. Thompson nói:
“Hãy xóa sổ mọi tiểu bang miền Nam khỏi bản đồ. Tước đoạt toàn bộ tài sản và quyền công dân của mọi kẻ phản loạn, rồi đày ức chúng vào cảnh khốn cùng như những kẻ lưu vong đáng thẹn thùng bị xã hội hắt hủi.”
Giám mục Littlejohn, trong lời kêu gọi đầy nhiệt huyết, tuyên bố:
“Hành động này hoàn toàn xứng đáng với chính nghĩa miền Nam – một chính nghĩa được hoài thai trong tội lỗi, sinh ra trong gian ác, và hoàn tất trong tội ác. Bàn tay giết người này cũng chính là bàn tay từng quất lên những tấm lưng trần của người nô lệ, đánh gục thượng nghị sĩ của New England vì dám lên tiếng, châm ngòi cho ngọn đuốc nổi dậy, tàn sát không gớm tay hàng nghìn người và bỏ đói những tù nhân bất lực của chúng ta. Kết cục của nó không phải là sự tử đạo, mà là sự ô nhục.”
Giám mục Simpson nói:
“Hãy trừng phạt thật nhanh chóng mọi kẻ từng là nghị sĩ quốc hội và tiếp tay cho cuộc nổi dậy này. Hãy giáng án tử hình của kẻ phản bội xuống mọi sĩ quan được đào tạo bằng ngân sách quốc gia nhưng lại quay gươm chống lại tổ quốc mình!”
Với nốt nhạc cuối cùng của bản âm hưởng cuồng dại ấy còn vương vấn trong tâm hồn vị Thượng nghị sĩ già, lão ngồi như đang mơ màng, cười đầy vẻ mỉa mai, quay sang người phụ nữ da ngăm đen và nói:
“Các bài diễn văn của ta xét cho cùng không hề uổng phí. Hãy chuẩn bị bữa tối cho sáu người. Nội các của ta sẽ họp ở đây tối nay.”
Trong khi báo chí đang lan truyền những bài giảng này, ngày càng gia tăng sức mạnh khi chúng được đón nhận và lặp lại ở mọi thị trấn, làng mạc và thôn xóm ở miền Bắc, đoàn xe tang bắt đầu hành trình hướng về phía tây. Nó đi qua trong sự uy nghi của các thành phố lớn trên hành trình dài một nghìn sáu trăm dặm tới lăng mộ. Ban ngày, ban đêm, lúc rạng đông, dưới ánh mặt trời, lúc hoàng hôn, và được thắp sáng bởi những ngọn đuốc trang nghiêm, hàng triệu người đàn ông và phụ nữ lặng lẽ ngắm nhìn gương mặt đã khuất của ông. Xung quanh hình hài của người đàn ông cao lớn, cô độc ấy, dẫu xù xì nhưng tràn ngập vẻ uy nghi trầm mặc và nét đẹp tâm linh, mọi suy nghĩ, hy vọng, ước mơ và lý tưởng của nhân dân đã kết tụ lại trong bốn năm đau thương và chết chóc, cho đến khi họ cảm nhận được trái tim mình đang đập trong lồng ngực ông và sự sống của chính họ đang nhịp đập trong sự sống của ông. Viên đạn của kẻ ám sát đã đâm vào khối óc của chính họ, xé nát tâm hồn và thể xác họ ra từng mảnh.
Quần chúng nhân dân đã bị cuốn phăng khỏi chỗ bám trụ, lý trí hoàn toàn tê liệt. Mọi góc nhìn lịch sử đều tan biến. Đây là vụ ám sát đầu tiên của chúng ta, chẳng có tiền lệ nào để so sánh. Đã hơn hai trăm năm trôi qua trong lịch sử thế giới kể từ vụ mưu sát một nhà lãnh đạo vĩ đại gần đây nhất, khi William of Orange ngã xuống.
Vào ngày ấn định cho đám tang công cộng, hai mươi triệu con người đã cùng cúi đầu vào một thời điểm.
Khi đoàn đưa tang đến New York, hai bên đường ngợp bóng một triệu con người. Không một âm thanh nào có thể lọt vào tai ngoại trừ tiếng bước chân của binh lính và tiếng khóc nghẹn ngào của khúc điếu tang. Dù trên mỗi tấc đất đều đứng kín một con người, nhưng không gian tĩnh lặng chẳng khác gì sa mạc và cõi chết! Những anh hùng sống sót của Quốc gia tham gia trong đoàn rước ấy, nhưng đi qua mà chẳng nhận được một dấu hiệu nào từ người dân.
Bốn năm trước, ông từng lái xe dọc Đại lộ Broadway với tư cách là Tổng thống đắc cử, chẳng ai mảy may chú ý và có cả binh lính cải trang đi kèm để đề phòng đám đông ném đá ông.
Hôm nay, khi tên ông được nhắc đến trong các nhà thờ, giọng của các mục sư khi cầu nguyện bỗng chùng xuống rồi nghẹn ngào chìm vào im lặng, trong khi những người đàn ông lực lưỡng giữa đám đông bật khóc nức nở. Cờ rủ treo từ các ngọn tháp, và chuông nhà thờ ngân lên những hồi tang thương.
Mọi ngôi nhà mới ngày hôm qua còn tung bay lá cờ chiến thắng nay đều được bao phủ trong khăn tang. Cờ và băng rôn của hàng nghìn chiếc tàu trong bến rủ xuống một nửa cột, và từ mỗi ngọn cột cờ trong thành phố, những dải khăn tang đen sì giăng kín bầu trời giống như những vì sao lạ trên bầu trời đầy giông bão.
Trong suốt ba ngày, mọi rạp hát, trường học, tòa án, ngân hàng, cửa tiệm và nhà máy đều cửa đóng then cài.
Và với những lời nguyền rủa trầm đục trong lồng ngực, người ta hướng ánh nhìn về phương Nam.
Băng qua Đại lộ Broadway, đoàn tang lễ đi bên dưới một tấm bích chương khổng lồ trên đó đề những dòng chữ:
“Một Quốc gia cúi đầu trong tang tóc
Sẽ đứng dậy với sức mạnh hùng cường để tiêu diệt
Những kẻ lãnh đạo của Cuộc nổi dậy bị nguyền rủa này.”
Xa hơn một chút là tấm băng rôn được viền đen phấp phới:
“Công lý cho Kẻ phản bội
chính là
Lòng nhân đạo đối với Nhân dân.”
Một tấm khác tung bay thông điệp lạnh lẽo:
“Sự dã man của Chế độ Nô lệ.
Liệu sự dã man còn có thể đi xa hơn thế?”
Trải dọc theo Kho vũ khí Trung đoàn số Chín, bằng những chữ cái khổng lồ là dòng chữ:
“Đã đến lúc để Khóc than
Nhưng Sự báo thù không hề Ngủ yên!”
Khi đoàn đưa tang đến Buffalo, nhà của Millard Fillmore đã bị đám đông tấn công bởi vì cựu Tổng thống, lúc ấy đang lâm bệnh nằm liệt giường, đã quên không treo cờ tang cho ngôi nhà của mình. Đoàn rước tiếp tục tiến về Springfield qua những dặm dài những cái đầu cúi gằm chết lặng trong đau thương. Chiếc cày khựng lại giữa luống cày, người thợ rèn đánh rơi chiếc búa, người thợ mộc thả chiếc bào, thương gia đóng sập cửa tiệm, tiếng tiền xu khua lách cách ngưng bặt, và trùm lên tất cả là một sự tĩnh lặng bao trùm cùng những lời nguyền rủa trầm đục, dữ dội và bất thành câu.
Chưa từng có phàm nhân nào trên cõi đời này bước về nơi an nghỉ cuối cùng qua một cơn bão nước mắt nhân gian đến thế. Những đám rước khải hoàn của Alexander, Caesar và Wellington chỉ là đồ hàng mã nếu so với điều này. Ngay cả linh hồn của Napoleon – viên Trung sĩ Pháo binh người Corsica từng chủ trì một hội nghị gồm các vị vua do chính tay ông chinh phục – cũng chưa từng chứng kiến cảnh tượng nào tương tự thế này ngay cả ở nước Pháp.
Và giờ đây, khi sự hào phu đã lùi vào dĩ vãng và ký ức chỉ còn lại sự cay đắng cùng tro tàn, chỉ có duy nhất một con người biết chính xác mình muốn gì và định làm gì. Những kẻ khác đều đã chết lặng sau cú sốc. Nhưng đôi mắt lạnh băng của vị Thượng nghị sĩ kỳ cựu, thủ lĩnh của những thủ lĩnh, lại ánh lên lấp lánh, và đôi môi mím chặt của lão mỉm cười. Dù lão là kẻ thế nào đi nữa, lão tuyệt đối không phải là kẻ dối trá: khi lão căm ghét, lão căm ghét đến cùng.
Những lá cờ rủ, những tấm khăn tang đen ngòm của thành phố, những đoàn người đưa tang, những ngọn đuốc, những biển người im lặng với những cái đầu để trần, những khúc điếu tang và tiếng chuông ngân, những nhà thờ mờ ánh đèn, tiếng đại phong cầm rền rĩ, những lời nguyền rủa dữ dội từ bàn thờ, và hương thơm của những ngọn đồi hoa được chất thành đống bởi những trái tim lặng thầm – tất cả những thứ đó giờ đây đều thuộc về lão.
Và hơn thế nữa – những nỗi kinh hoàng khốc liệt chưa từng được viết ra, chưa từng được thốt lên và không thể diễn tả nổi của chính cuộc chiến tranh, với những đam mê, những sự tàn ác, những tội ác và đau khổ hãi hùng của nó, tiếng gào khóc của những người phụ nữ, những ngôi mộ của những người đàn ông – tất cả những điều đó giờ đây đều nằm trong tay lão.
Vị Tổng thống mới đành phải cúi đầu trước cơn bão. Trong hơi thở này, ông ta hứa sẽ thực hiện các kế hoạch của Lincoln. Trong hơi thở tiếp theo, ông ta cũng thốt ra những lời đe dọa trả thù.
Sắc lệnh ban hành lệnh bắt giữ Tướng Lee.
Liệu Grant, Tổng tư lệnh Quân đội, có dám phản đối không? Đã có những lời thì thầm rằng nếu Lee bị bắt và lời hứa danh dự của Grant tại Appomattox bị vấy bẩn, người lính trầm lặng ấy sẽ không chỉ phản đối, mà còn tuốt gươm nếu cần thiết để bảo vệ danh dự của chính mình và danh dự của Quốc gia. Thế nhưng – liệu ông ấy có dám không? Điều đó hãy còn phải chờ xem.
Các nhà tù lúc bấy giờ đã chật ních những người đàn ông miền Nam, bị bắt khi không tấc sắt trong những ngôi chủ nhà của họ. Nhà tù Capitol cũ đã đầy, và mọi phòng giam trong mỗi tòa nhà có chấn song của thành phố đều kín chỗ, thậm chí họ bắt đầu nhồi nhét cả vào các căn phòng bên trong tòa nhà Quốc hội.
Margaret, vội vã rời khu chợ vào sáng sớm cùng bó hoa trên tay, bỗng giật mình khi thấy mẹ mình đang cúi gập người trong nỗi đau đớn tuyệt vọng trước một đoạn tin trên tờ báo buổi sáng.
Bà đứng dậy và đưa nó cho con gái, và cô đọc:
“Tiến sĩ Richard Cameron, đến từ South Carolina, đã đến Washington và bị tống giam vào tối qua, với cáo buộc đồng lõa trong vụ sát hại Tổng thống Lincoln. Người ta phát hiện ra rằng Jeff Davis từng tá túc qua đêm tại dinh thự của ông ta ở Piedmont dưới cái cớ cần được chăm sóc y tế. Vượt qua mọi nghi ngờ, Booth, kẻ sát nhân, đơn thuần chỉ hành động theo lệnh của Đại Tội đồ. Mong rằng chiếc giá treo cổ sẽ sớm có một vụ mùa bội thu!”
Margaret run rẩy vòng tay ôm lấy cổ mẹ mình. Không một lời nào phá vỡ sự im lặng đáng thương ấy – chỉ có dòng nước mắt giàn giụa và những tiếng nấc nghẹn ngào.
Quyển II—Cuộc Cách mạng