Tôi hiện xem hành trình nhân sinh của mình như ba nhánh rẽ của cùng một mạch nguồn. Nhánh thứ nhất là con đường vật lý đơn thuần, nó xuyên suốt những huấn luyện tôi tiếp nhận tại gia tộc Do'Urden, võ tháp cách đấu của học viện chiến sĩ Drow, cùng những năm tháng tôi tiếp tục được phụ thân Zaknafein che chở sau đó. Chính người đã giúp tôi sẵn sàng đón nhận thử thách, chính người đã dạy tôi yếu quyết vượt lên trên khuôn phép chiến kỹ Drow — đó là phải tùy cơ ứng biến trong mọi trận chiến. Kỹ nghệ của Zaknafein không chỉ nằm ở việc rèn luyện phản ứng chớp nhoáng và sự thăng bằng hoàn hảo của thể xác, mà còn ở việc rèn luyện cho nó hài hòa với tinh thần, và quan trọng hơn hết, là hài hòa với trí tưởng tượng của chính mình.

Biết ứng biến tại chỗ chứ không rập khuôn máy móc chính là điểm khác biệt then chốt giữa một chiến sĩ bình thường và một đại sư võ nghệ.

Con đường vật lý ngoài thành Menzoberranzan vượt qua hoang mạc của Underdark, dọc theo những dãy núi quanh co dẫn tôi đến Montolio, từ đó nó lại đưa tôi đến Icewind Dale cùng những người bạn chí cốt thân thương mà tôi đang có. Nó thường xuyên đan xen và vướng bận với con đường thứ hai, chúng gắn kết với nhau một cách không thể tránh khỏi.

Con đường thứ hai là con đường tình cảm, nó là sự hiện thực hóa cho tấm lòng thấu hiểu và biết ơn của tôi đang nảy mầm và lớn mạnh, đó không chỉ là điều tôi theo đuổi và mong muốn có được, mà còn là khát khao của những người khác. Trong khi đó, nhận thức của họ về thế giới quan sát được chưa chắc đã trùng khớp với tôi. Khi tôi kẹt giữa sự bối rối do bản chất tà ác hiện hữu của Menzoberranzan xung đột mãnh liệt với giá trị tình cảm và đạo đức của chính mình, con đường thứ hai đã mở ra trước mắt tôi. Zaknafein nói với tôi rằng chân lý nằm sâu trong tim tôi, nhưng có lẽ nó chưa được tôi thừa nhận hoàn toàn. Người lại một lần nữa vạch rõ phương hướng cho bước đường đi. Hơn bất cứ ai, tôi tin tưởng Catti-brie có thể dẫn dắt tôi tiếp nối hành trình. Ngay từ đầu, nàng không đánh giá tôi bằng danh tiếng quá khứ của tộc nhân tôi, mà định nghĩa sự tồn tại của tôi bằng hành động và nội tâm. Đối với tôi đó là một trải nghiệm như được giải thoát. Tôi không thể chối từ, đành phải tiếp nhận thái độ rộng lượng ấy, rồi ôm ấp nó vào lòng. Khi làm vậy, tôi sẽ biết ơn vô vàn con người với những chủng tộc, văn hóa và quan niệm khác nhau. Từ mỗi người tôi đều thu hoạch được điều ích lợi, và khi ngẫm nghĩ về những thu hoạch ấy với một tâm thế từng trải, cởi mở, tôi đã từ từ trưởng thành.

Giờ đây, trải qua những năm tháng phiêu lưu này, tôi nhận ra còn có con đường thứ ba. Rất lâu rất lâu, tôi vẫn luôn cho rằng nó là sự mở rộng của con đường thứ hai, nhưng hiện tại tôi xem nó như một lối đi hoàn toàn khác biệt. Có lẽ giữa chúng chỉ có sự khác biệt vi tế, nhưng về mức độ quan trọng thì lại khác biệt một trời một vực.

Con đường thứ ba bắt đầu từ ngày tôi ra đời, giống như bao sinh vật có lý trí khác. Đối với tôi, có nhiều năm nó từng ẩn giấu, bị che khuất bởi những dục vọng của Menzoberranzan và sự hiểu biết của chính tôi — rằng phải bước đi trọn vẹn hai con đường kia thì cánh cửa dẫn đến con đường thứ ba mới mở ra.

Tôi đã mở cánh cửa ấy tại ngôi nhà của Montolio Debrouchee tại Mooshie's Grove, chính là lúc tôi tìm thấy Mielikki, chính là lúc tôi phát hiện ra thứ nằm sâu trong cõi lòng mình. Đây là bước đi đầu tiên của tôi trên con đường tinh thần, nó chứa đựng sự huyền bí vượt qua cả kinh nghiệm, chứa đựng những câu hỏi vượt qua cả câu trả lời, chứa đựng niềm tin và hy vọng vượt qua cả khả năng hiện thực hóa. Chỉ khi bước đi đủ xa trên hai con đường còn lại thì con đường thứ ba mới hiện hình. Con đường này có cự ly ngắn nhất, nhưng có lẽ lại gian nan nhất, ít nhất là ở chặng khởi đầu. Nếu như ba con đường phân kỳ với nhau và mỗi con đều có ngã rẽ riêng ở đoạn đầu, quyết định trên con đường vật chất thường được đưa ra bởi nhu cầu, quyết định trên con đường tình cảm được đưa ra bởi dục vọng, thế còn con đường tinh thần thì sao?

Nó không phải là một lối đi vô cùng rõ ràng, và tôi sợ rằng nó sẽ chẳng bao giờ rõ ràng cả.

Về phần mình, tôi biết mình đã chọn đúng phương hướng, điều này không có nghĩa là tôi đã biết rõ đáp án. Tôi hiểu con đường của mình là chính xác, bởi vì tôi đã sớm tìm ra câu hỏi, đặc biệt là làm thế nào, tại sao và đi về đâu.

Tôi, hoặc bất kỳ ai khác, làm sao để đến nơi này? Rốt cuộc có tồn tại một nguyên nhân đầu tiên hay không? Hay tất cả chỉ là sự ngẫu nhiên, chỉ là sự ngẫu nhiên vô tình?

Hay là đối với mọi sinh vật có trí tuệ, câu hỏi tối hậu chính là: Khi tôi thoát khỏi xiềng xích phàm trần, hành trình của tôi sẽ kéo dài đến tận đâu?

Tôi xem câu hỏi quan trọng nhất sau cùng này là câu hỏi mang tính cá nhân nhất. Có một số câu hỏi mà ngoài tôi ra sẽ không ai có thể đưa ra câu trả lời cho tôi. Tôi từng nhìn thấy rất nhiều người, phần lớn đều tìm thấy đáp án của họ giữa những lời "giáo huấn" của người khác. Những lời lẽ được thời gian mài giũa và trí tuệ dễ cảm thụ của các bậc văn nhân đã cung cấp một cái kết cho chuyến hành trình tinh thần mang lại sự an lòng, đưa ra câu trả lời cho những vấn đề phiền toái. Không, không phải là cái kết, mà chỉ là sự hoãn lại, nó vẫn luôn chờ đợi cho đến khi chặng đường sống hiện tại kết thúc, rồi sau đó mới hồi sinh.

Có lẽ tôi nói như vậy là hơi bất công với chúng sinh vạn loại. Có lẽ trong số đó, những nhóm người đã tìm thấy câu trả lời cá nhân của mình từng tự vấn bản thân câu hỏi này, rồi cũng tìm được những đồng loại để sẻ chia những sự khải thị và an ủi ấy. Nếu là như vậy, nếu những cảm ngộ này không đơn thuần chỉ là những bài giáo lý suông, thì tôi vô cùng khâm phục và ngưỡng mộ những ai tiến xa hơn tôi trên con đường tinh thần.

Về phần mình, tôi có Mielikki, mặc dù cái tên này vẫn chưa có hình hài cụ thể trong tâm trí tôi. Sự khai phá của tôi đối với Mielikki chỉ giới hạn ở chỉ thị này: Trước tiên hãy giải quyết những câu hỏi mà tôi tự đặt ra cho chính mình. Hiện tại vẫn chưa phải là thời điểm để hoãn lại hay kết thúc hành trình của tôi. Mielikki ban cho tôi sự an ủi từ bên ngoài, còn đáp án tối hậu lại nằm ở bên trong, ở phần mà tôi cảm thấy bản thân có điểm chung với Mielikki — giống như Montolio từng miêu tả với tôi.

Sự lĩnh hội sâu sắc nhất của tôi về sinh mệnh xuất hiện trên con đường cuối cùng và cũng là tối hậu này: Sự thấu hiểu đối với tất cả các con đường còn lại, gồm tình cảm, vật lý, vật chất, kỳ thực chỉ là chỗ dựa cho nó, nếu chúng ta không truy vấn nội tâm, thì mọi thành tựu của chúng ta ở thế giới bên ngoài sẽ bị giảm giá trị vô hạn. Chỉ ở đó và duy chỉ ở đó, chúng ta mới có thể tìm thấy ý nghĩa đích thực của nhân sinh, một phần đáp án của ba con đường chính là sự thấu hiểu về lý do tại sao phải đưa ra luận đề về ba con đường trước tiên; ngoài ra còn phải nhận thức được trọng lượng quyết định của chúng trên tuyến đường khám phá lý trí.

Tôi tin rằng, những cột mốc trên con đường linh hồn sẽ không hề nổi bật, bởi vì những vấn đề sinh ra trên con đường này luôn biến đổi khôn lường, và đôi khi có vẻ như hoàn toàn không tồn tại đáp án. Ngay cả lúc này, khi mọi thứ vẫn đang tuân theo quy củ, tôi vẫn phải đối mặt với câu đố hóc búa của Alustriel, gánh chịu sự mất mát và nỗi buồn đau. Mặc dù tôi có cảm giác mình và Catti-brie đang bước vào một cuộc phiêu lưu vĩ đại nhất, nhưng ngẫm lại mối quan hệ của chúng tôi, tôi vẫn còn rất nhiều điều nan giải. Tôi cố gắng cùng nàng sống cho hiện tại, sống cho khoảnh khắc này, nhưng vì một lý do nào đó, tôi và nàng buộc phải đối mặt trực diện với tương lai chung của cả hai. Tôi nghĩ, cả hai chúng tôi đều sẽ cảm thấy sợ hãi trước những gì mình nhìn thấy.

Tôi chỉ đành kiên định niềm tin: Sẽ có một ngày mây tan trăng tỏ, tôi nhất định sẽ tìm được đáp án mình cần.

Tôi đã say đắm ánh bình minh ngay từ thuở ban đầu. Nếu điều kiện cho phép, tôi vẫn luôn ngồi ngắm từng khoảnh khắc bình minh ló dạng. Ánh nắng không còn làm mắt tôi đau nhức như trước nữa, mỗi lần ngắm nhìn mặt trời mọc, cơn đau trong tôi lại vơi đi một chút, hoặc tín hiệu ấy chính là một biểu hiện ở tầng sâu linh hồn: Nó đang gột rửa nội tâm tôi, linh hồn tôi, cả sự lĩnh hội của tôi đối với tất cả những điều này.

Đó chính là hy vọng rực rỡ muôn vàn.

—— Drizzt Do'Urden