Công ty Bến tàu Thượng Hải, với tư cách là một doanh nghiệp nhà nước địa phương điển hình và lâu đời nhất, mặc dù quyền quản lý nằm trong tay Bộ Quốc Xí, và mô hình quản lý cũng tương tự như các doanh nghiệp khác thuộc Bộ Quốc Xí trong đế quốc, nhưng suy cho cùng, đây vẫn là một doanh nghiệp nhà nước địa phương, được thành lập bằng nguồn vốn của nha môn địa phương. Do đó, cổ phần không nằm trong tay Bộ Quốc Xí mà thuộc về ngân sách của phủ Tùng Giang và huyện đặc thiết Thượng Hải, lợi nhuận cũng thuộc về ngân sách của hai cơ quan này.

Chính vì vậy, công ty này có phần quản lý hỗn loạn, mà có hỗn loạn thì ắt sẽ có đất cho tham nhũng nảy sinh. Vì thế khi Chu Lễ Đức sụp đổ, mười mấy nhân sự cốt cán của công ty này cũng bị bắt gọn, không sót một ai, tất cả đều bị Đốc Sát Viện tống giam!

Cho nên khi Trần Lập Phu nhìn thấy bến tàu đã ngừng thi công kia, trong đầu hắn không khỏi hiện lên những thông tin chi tiết về công ty vốn có địa vị quan trọng bậc nhất tại Thượng Hải này.

Công ty này có bao nhiêu tài sản, có kiếm ra tiền hay không thực ra không quan trọng, Trần Lập Phu căn bản không quan tâm. Lúc thành lập doanh nghiệp nhà nước này, chẳng ai nghĩ đến việc làm cho nó kiếm lời cả. Mục đích cốt lõi là để phát triển khu thương mại và khu công nghiệp, đặc biệt là xây dựng bến tàu cùng các cơ sở phụ trợ.

Sự phát triển của công ty này gần như đại diện cho sự phát triển của Thượng Hải, không được phép lơ là!

Tình trạng của công ty hiện nay, Trần Lập Phu cảm thấy rất cần phải tiến hành cải cách!

Biết đâu, sau khi đến Thượng Hải, hắn có thể lấy công ty này làm điểm đột phá để thi triển hoài bão của mình!

Tài sản lớn nhất của công ty này chính là đất đai ở hai bên bờ sông Hoàng Phố, trải dài từ khu công nghiệp đến khu thương mại, dài hơn mười cây số, tổng cộng hơn ba mươi cây số vuông đất ven sông ở cả hai bờ đều thuộc quyền sở hữu của công ty này!

Mặc dù trên danh nghĩa, công ty chỉ có quyền quản lý, hơn nữa phía chính quyền hoàn toàn có thể thu hồi quyền quản lý bất cứ lúc nào, nhưng chuyện đó chỉ tồn tại trên lý thuyết mà thôi. Dù sao thì Công ty Bến tàu Thượng Hải cũng là doanh nghiệp nhà nước, chừng nào cổ phần không có biến động gì thì về cơ bản sẽ không bị thu hồi.

Cho nên, nói những mảnh đất này thuộc về Công ty Bến tàu Thượng Hải cũng không sai.

Chỉ là đất ven sông của họ bị giới hạn trong khoảng một nghìn mét chiều rộng dọc hai bên bờ, chiều dài khoảng mười bảy cây số, tổng diện tích hai bờ là ba mươi bốn cây số vuông.

Còn đất ngoài một nghìn mét vào sâu trong nội địa thì quan phủ không giao cho họ quản lý mà giao cho cơ quan khác.

Khi đó quan phủ không trưng thu quy mô lớn đất đai trong nội địa, chỉ trưng thu đất trong phạm vi khu thương mại và khu công nghiệp. Ngoài hai khu vực này ra, ngoại trừ một phần vốn đã thuộc về chính quyền, phần lớn vẫn là đất tư nhân. Phần này chủ yếu tập trung ở khu vực xen kẽ giữa khu thương mại và khu công nghiệp, đồng thời đất đai ở vùng ngoại vi của khu thương mại và khu công nghiệp cũng đa phần thuộc sở hữu tư nhân.

Do đó, trong Thượng Hải hiện nay, thực tế có ba doanh nghiệp nhà nước đang quản lý những dải đất công rộng lớn, đó là: Công ty Bến tàu, Công ty Quản lý khu thương mại, và Công ty Quản lý khu công nghiệp.

Đồng thời, bờ nam sông Hoàng Phố vẫn chưa được khai thác, tạm thời cũng chưa có giá trị để phát triển, vì vậy những mảnh đất có giá trị nên thuộc về bờ bắc!

Nhưng như vậy cũng là đủ rồi, những mảnh đất ven sông này không chỉ có cảng biển mà còn là những khu vực thương mại quan trọng.

Những khu vực ven sông sầm uất nhất của khu thương mại, dù chỉ có một chút thôi, nhưng quyền quản lý đều thuộc về Công ty Bến tàu Thượng Hải.

Sở hữu lượng lớn đất đai, Công ty Bến tàu Thượng Hải thông qua việc xin vay vốn lớn để xây dựng bến tàu, xây dựng cơ sở hạ tầng, sau đó dựa vào dịch vụ cảng biển, cho thuê đất ven sông và các tòa nhà để kiếm lời.

Mô hình kinh doanh cốt lõi của họ thực ra không phải là nghiệp vụ cảng biển, mà là lấy cảng biển làm đòn bẩy thúc đẩy thương mại phát triển, từ đó khiến đất đai và nhà cửa tăng giá, rồi cho thuê để thu lợi nhuận.

Vốn dĩ, những khoản lợi nhuận này đều được kế hoạch hóa để tái đầu tư, nhưng với việc công thương nghiệp Thượng Hải ngày càng phát triển, vận tải đường thủy ngày càng thịnh vượng, Công ty Bến tàu Thượng Hải cũng ngày càng kiếm được nhiều tiền. Số tiền này ngoài việc tiếp tục đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng ra, còn có thể nộp một phần lợi nhuận vào ngân khố!

Công ty Bến tàu Thượng Hải đã kiếm được tiền, thậm chí là kiếm rất nhiều tiền, đồng thời mô hình quản lý lại khá hỗn loạn, điều này đương nhiên đã thu hút sự dòm ngó của rất nhiều người, trong đó có cả cựu Huyện lệnh Thượng Hải là Chu Lễ Đức.

Kết quả là Chu Lễ Đức tiêu đời, còn cả đám quan chức của Công ty Bến tàu Thượng Hải cũng không sót một ai, tất cả đều bị tóm gọn.

Công ty Bến tàu Thượng Hải dù là công ty thương mại, nhưng cũng giống như các doanh nghiệp khác thuộc Bộ Quốc Xí, đội ngũ quản lý của họ, nhất là cấp lãnh đạo cao nhất, nhì, đều là quan chức có phẩm cấp, do Bộ Quốc Xí phái đến.

Chứ không đơn thuần là thương nhân.

Cho nên khi bắt người, không phải là tuần cảnh thông thường, mà là các Ngự sử thuộc bộ phận chống tham nhũng của Đốc Sát Viện.

Khi đó, ban quản lý Công ty Bến tàu Thượng Hải gần như bị hốt trọn ổ, thậm chí còn gây ra tranh cãi trong nội bộ Bộ Quốc Xí: rằng liệu đội ngũ quản lý của doanh nghiệp Bộ Quốc Xí có bắt buộc phải để quan chức đảm nhiệm hay không, hay là có thể thuê quản lý chuyên nghiệp trong dân gian, còn Bộ Quốc Xí chỉ nắm quyền kiểm soát hội đồng quản trị.

Tuy nhiên, loại tranh cãi này trong thời gian ngắn đừng mong có kết quả gì. Cho dù thực sự có thiết lập được phương án cải cách, nhưng để chuyển đổi tất cả các doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc Xí thành các công ty thương mại thuần túy, nơi Bộ Quốc Xí chỉ nắm cổ phần mà không tham gia quản lý, thì cũng rất khó thành hình.

Sự cản trở lớn nhất chính là đến từ Bộ Quốc Xí!

Quyền lực lớn nhất của Bộ Quốc Xí chính là quyền quản lý các doanh nghiệp nhà nước. Nếu mất đi quyền lực này, Bộ Quốc Xí căn bản không còn giá trị tồn tại nữa.

Đồng thời, nếu không tham gia quản lý mà chỉ nắm cổ phần đơn thuần thì cũng đi ngược lại với một số kế hoạch phát triển công nghiệp của đế quốc hiện nay.

Dù sao thì các doanh nghiệp nhà nước của Bộ Quốc Xí, lợi nhuận hay gì đó căn bản không phải là mục đích, mục đích là để xây dựng hệ thống công nghiệp hoàn chỉnh, củng cố quốc phòng. Mà những việc này, thực tế rất nhiều cái đều không sinh lời, thậm chí là thua lỗ.

Ví dụ như ba công ty vũ khí lớn hiện nay, sau khi chiến tranh thống nhất trong nước kết thúc, nhu cầu về các loại vũ khí giảm mạnh, thực tế đều không còn kiếm được nhiều tiền nữa. Nhưng để duy trì năng lực sản xuất vũ khí quy mô lớn thời chiến, họ không thể đóng cửa trực tiếp các dây chuyền sản xuất được. Nếu không, đến khi chiến tranh nổ ra, cần sản xuất vũ khí quy mô lớn thì phải làm sao?

Dù quân đội cũng đã trợ cấp một phần, như nâng cao đơn giá thu mua vũ khí, ví dụ như rõ ràng là không có nhu cầu nhưng vẫn tiếp tục thu mua số lượng nhỏ một loại vũ khí nào đó để duy trì sự sống còn cho các nhà máy quân giới trực thuộc ba công ty vũ khí lớn, nhưng tình cảnh vẫn rất khó khăn.

Cho nên hiện nay, các nhà máy quân giới lớn trực thuộc ba công ty vũ khí của cả nước, ngoài một số ít nhà máy ra—ví dụ như những nhà máy sản xuất vũ khí kiểu mới như súng hỏa mai, đại bác vẫn duy trì được lợi nhuận khá tốt—thì phần lớn, nhất là những nhà máy chuyên sản xuất vật tư tiêu hao như đạn dược, chỉ có thể duy trì trạng thái lãi nhẹ hoặc không sinh lời.

Những việc không kiếm ra tiền, thậm chí đôi khi còn phải bù lỗ thế này, chỉ có doanh nghiệp nhà nước mới làm được. Nếu đổi thành doanh nghiệp tư nhân, người ta đã đóng cửa nhà máy, đuổi việc công nhân để cắt giảm chi phí từ lâu rồi.

Nếu cứ thế cải cách tất cả thành công ty thương mại thuần túy, thì nhiều việc sẽ không làm được nữa.

Ví dụ như cái thứ gọi là máy hơi nước này!

Giá thành đắt đỏ, chi phí vận hành lại vô cùng cao. Hiện nay ngoài việc sử dụng ở các mỏ khoáng sản ra thì xem như khá thiết thực, còn thực tế trong các nhà máy bình thường, hiệu quả kinh tế kém xa so với thủy lực.

Thế nhưng nhiều doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc Xí vẫn sử dụng số lượng lớn máy hơi nước. Tại sao? Chẳng phải vì muốn ủng hộ sự phát triển của máy hơi nước sao.

Không có thu mua thì không có sản xuất, không có lợi nhuận để duy trì nghiên cứu phát triển tiếp theo, đồng thời không ứng dụng quy mô lớn thì rất khó phát hiện ra các vấn đề trong thực tế sử dụng, không thể cải tiến liên tục về sau.

Nhưng quyết tâm phát triển máy hơi nước của đế quốc là không thể nghi ngờ, đích thân Thánh Thiên Tử còn đang giám sát sự phát triển của máy hơi nước!

Do đó, cho dù giá cao, chi phí vận hành lớn, các doanh nghiệp của Bộ Quốc Xí vẫn phải nghiến răng mà làm, vì đây là nhiệm vụ chính trị, không được từ chối!

Nếu không thì bên Học viện Lý công Hoàng gia lấy đâu ra kinh phí để duy trì việc nghiên cứu máy hơi nước tiếp theo đây!

Bên Công ty Cơ giới Triệu Khánh lấy đâu ra kinh phí để tiến hành nâng cấp, cải tiến quy trình sản xuất sau này!

May mắn thay, sau vài năm chịu đựng, hiệu năng của máy hơi nước cũng ngày càng tiên tiến. Mặc dù nói giá máy hơi nước vẫn không rẻ, chi phí vận hành vẫn cao, nhưng ít nhất sẽ không như trước kia ngày nào cũng hỏng hóc. Sau khi độ ổn định được nâng lên, cho dù giá thành có đắt hơn một chút, nhưng trong một số trường hợp đặc định vẫn có thể thay thế thủy lực.

Ví dụ như những nơi không có sông ngòi, khó tận dụng thủy lực quy mô lớn, không có thủy lực để dùng thì máy hơi nước chính là sự thay thế tốt nhất.

Lại ví dụ như trong các khu mỏ, vai trò của máy hơi nước đã phát huy hoàn toàn, và là không thể thay thế.

Trong tình huống này, cũng khiến người ta nhìn thấy viễn cảnh máy hơi nước được áp dụng triệt để vào công nghiệp!

Còn về ứng dụng quân sự, bên Hải quân từ lâu đã thử nghiệm đưa máy hơi nước lên tàu. Những năm đầu đã đóng tàu thử nghiệm, sau đó lại lắp đặt các loại máy hơi nước kiểu mới nhất lên vài chiếc tàu thám hiểm. Đương nhiên, bị hạn chế bởi hiệu năng thực tế của máy hơi nước, nên với tư cách là động lực tàu thuyền vẫn còn rất thiếu hụt.

Hải quân lắp máy hơi nước lên tàu, ý nghĩa biểu tượng lớn hơn ý nghĩa thực tế!

Việc nghiên cứu phát triển, sản xuất và ứng dụng máy hơi nước luôn do chính quyền chủ đạo, các doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc Xí đã phát huy vai trò to lớn trong đó. Họ gánh vác kinh phí khổng lồ, còn đóng vai trò như chuột bạch để thử nghiệm sử dụng.

Nếu không có những doanh nghiệp nhà nước trực thuộc Bộ Quốc Xí này, hoặc nói cách khác, nếu không phải chính quyền trực tiếp nắm quyền quản lý những doanh nghiệp này, họ sẽ không bao giờ ứng dụng quy mô lớn những chiếc máy hơi nước còn lâu mới đạt độ chín muồi này, càng không bao giờ cung cấp kinh phí lớn cho việc nghiên cứu phát triển chúng.

Nhưng hiện nay Bộ Quốc Xí và thậm chí là tầng lớp cao nhất của đế quốc đều vì biến động ở Công ty Bến tàu Thượng Hải mà nảy sinh sự dao động đối với mô hình quản lý các doanh nghiệp nhà nước của Bộ Quốc Xí. Đừng nói là họ, ngay cả Lý Hiên cũng có chút hoài nghi về mô hình nhà nước này, có nên cải cách không? Và cải cách thế nào?

Lý Hiên biết một loạt các doanh nghiệp nhà nước cuối thời Thanh cuối cùng đều thất bại, tương tự như vậy, một loạt doanh nghiệp nhà nước thời sau cũng không có lấy một ví dụ thành công, ngay cả ba "ông lớn" dầu khí nắm độc quyền ngành dầu mỏ còn ngày nào cũng than lỗ!

Nhưng Lý Hiên lại càng hiểu rõ, một loạt doanh nghiệp nhà nước cuối thời Thanh đã khiến đất đai Trung Hoa lần đầu tiên sở hữu công nghiệp cận đại. Xưởng quân giới Hán Dương, Cục chế tạo Thượng Hải, Cục đóng tàu Phúc Châu, Cục chế tạo Thiên Tân, v.v., mặc dù nhỏ yếu nhưng vẫn chống đỡ bầu trời công nghiệp cận đại của Hoa Hạ.

Còn thời đại sau này thì khỏi phải nói, trong công nghiệp quốc phòng toàn là các doanh nghiệp nhà nước!

Xét từ góc độ kinh tế, rất nhiều doanh nghiệp nhà nước trong Đại Đường Đế Quốc đều là thất bại, những nhà máy quân giới kia chính là ví dụ điển hình!

Xét từ góc độ chính trị, cái thứ này cũng rác rưởi vô cùng, Công ty Bến tàu Thượng Hải chính là ví dụ điển hình, cực kỳ dễ nảy sinh tham nhũng!

Tuy nhiên, nhìn từ góc độ toàn bộ hệ thống công nghiệp và xây dựng quốc phòng của quốc gia, trong thời gian ngắn, Đại Đường cần những doanh nghiệp nhà nước này!

Thế nhưng, doanh nghiệp nhà nước kiểu như Công ty Bến tàu Thượng Hải cũng không thể cứ tiếp tục như vậy. Lần này tham nhũng quy mô lớn thế này, lần tới chắc chắn vẫn sẽ còn!

Bởi vì, đằng sau tất cả những điều này không phải là lòng tham của con người hay cái gì đó, mà là vấn đề thể chế. Không có thể chế hoàn thiện thì không thể diệt trừ tham nhũng.

Vì lòng tham là thứ ai cũng có, không thể xóa bỏ. Muốn làm cho một người không tham lam, dùng đạo đức giảng giải với họ là không được, phải dùng thể chế để triệt tiêu khả năng tham lam của họ!

Trần Lập Phu nhìn công trường đang ngừng thi công của Công ty Bến tàu Thượng Hải, tuy người vẫn còn trên tàu, chưa cập bến, nhưng hắn đã hạ quyết tâm. Ba đốm lửa đầu tiên khi hắn nhậm chức quan mới, đốm lửa đầu tiên chính là thiêu đốt Công ty Bến tàu Thượng Hải này!

Thông qua việc "đốt cháy" Công ty Bến tàu Thượng Hải, Trần Lập Phu muốn cho quan chức, sĩ phu, thương nhân và cả bách tính bình thường ở phủ Tùng Giang biết rằng: Hắn Trần Lập Phu đã tới!