Kho sách nằm về mé sau tầng một của ngôi nhà.

Kadono Kosaku dẫn chúng tôi vào, còn bà quả phụ có hẹn với bệnh viện nên đã xin lỗi rồi rời khỏi nhà.

“Anh cả bị ung thư phổi, đến giai đoạn cuối thì xuất viện và điều trị tại nhà, đây là nguyện vọng của các thành viên trong gia đình, nhưng lại dồn trách nhiệm khá nặng nề lên chị cả. Đến giờ sức khỏe của chị ấy vẫn chưa ổn định...” Tới trước cánh cửa khóa kín, ông vừa lục túi tìm chìa vừa nói với chúng tôi.

“Xin lỗi chú, cháu làm phiền quá ạ.”

Shioriko ngại ngần nói. Kosaku lắc đầu.

“Có gì đâu mà xin lỗi. Cháu đó, đi lại bất tiện mà vẫn lặn lội đến đây đấy thôi? Tôi có đọc báo, khổ thân cháu!”

Shioriko cứng người. Vụ Tanaka Toshio được đưa lên cả báo lẫn đài, tuy ẩn tên nạn nhân nhưng không ít người trong vùng vẫn biết đó là chủ tiệm Biblia.

“Cháu vào đi.”

Cánh cửa mở vào một căn phòng thiếu sáng. Giá sách bằng thép xếp thành các hàng song song giống trong thư viện. Chỉ có một chiếc ghế đặt trơ trọi ở đó, ngoài ra không còn đồ vật nào khác.

“Ồ, tuyệt quá...” Shioriko chống nạng tập tễnh đi vào giữa hai hàng giá sách.

“Phòng này chỉ để bày sách thôi ạ?”

Tôi hỏi, nhưng Kosaku không trả lời, Ông dõi mắt nhìn theo Shioriko đang lướt tay qua các gáy sách. Khi tôi kêu “Chú ơi!” một lần nữa, ông mới có phản ứng.”

“À, đúng vậy. Anh cả nhất quyết là chỗ này chỉ để sách của mình, tạo lập một không gian thuần túy cho những cuốn sách anh yêu thích. Sau khi cha mẹ mất, anh ấy chỉ còn mỗi một thú vui là đọc. Anh ấy thường trốn biệt trong này vào ngày nghỉ.”

Mắt ông khép hờ như hoài niệm. Tôi nhìn quanh bộ sưu tập sách. Có một giá chất đầy sáng tác và nghiên cứu của Terayama Shuji. Thơ của các tác giả khác cũng không phải là ít. Phân nửa giá sách dành để số cũ của các tạp chí như Cẩm nang thơ hiện đại và Nghiên cứu tanka.

“Từ góc nhìn của người kinh doanh sách cũ, bộ sưu tập này cũng khá maniac đấy chứ?”

Tôi nghĩ Kosaku nói với cả hai chúng tôi, nhưng Shioriko đang mải mê ngắm sách ở sâu trong phòng. Không còn cách nào khác, tôi đành gật đầu một cách mơ hồ, dù không biết như thế này có tính là maniac hay không.

“Hồi đại học, anh cả học khoa Văn chương, anh ấy muốn đi sâu về tanka sau chiến tranh và thơ hiện đại. Nếu cha mẹ tôi không gặp bất trắc, có lẽ chí ít anh ấy sẽ thành một nhà nghiên cứu. Sumio cũng vậy, bị cuốn vào lĩnh vực mình yêu thích. Với nó thì là diễn kịch. Trong ba anh em, chỉ mình tôi dở dở ương ương. Bị ảnh hưởng, tôi cũng thử tìm hiểu đôi chút nhưng rồi lại từ bỏ ngay... Tôi không thể trở thành người ham thích tìm tòi như họ được.”

Giọng đầy cảm thán, ánh mắt ông trước sau vẫn quẩn quanh Shioriko. Tuy không thấy dấu hiệu gì mờ ám, nhưng tôi vẫn không thể không lo lắng.

Lúc này, cuối cùng Shioriko cũng quay lại chỗ chúng tôi, má ửng hồng vì hưng phấn, “Gần như đầy đủ trước tác của Terayama Shuji, kể cả các bản giới hạn và đồng tác giả. Tình trạng bảo quản cũng rất tốt, quả là một bộ sưu tập toàn vẹn.”

“Bản đầu tiên của Terayama đa số là mua ở Biblia đấy. Hồi đó Chieko vẫn đang làm thêm trong tiệm... Mẹ cháu đã tìm kiếm hộ anh cả, dĩ nhiên trong đã có cuốn Ban cho ta tháng Năm. Chắc Sumio không biết chuyện này.”

“Quả nhiên là vậy.” Nụ cười của Shioriko vụt tắt.

Điều đó có nghĩa là Shinokawa Chieko biết rất rõ về cuốn Ban cho ta tháng Năm ở nhà Kadono. Tôi không cho rằng chỉ vì mối quen biết cũ mà bà khuyên Sumio tìm đến con gái mình. Phải chăng bà có ẩn ý gì khác, khi đẩy việc nhờ vả cho Shioriko?

“Cả ba anh em tôi đọc sách đều vì ảnh hưởng từ Chieko. Muốn trò chuyện lâu nhất với chị ấy, chỉ có cách xoay quanh chủ đề sách. Trong ba anh em, tôi là người từ bỏ sớm nhất.”

Cuối cùng tôi cũng hiểu vì sao suốt từ nãy đến giờ, người đàn ông này không rời mắt khỏi Shioriko. Bởi cô giống hệt mẹ mình khi còn trẻ. Sumio cũng nói, anh em nhà họ đều ngưỡng mộ Chieko.

“Hồi mới làm việc ở tiệm sách, Chieko vẫn thỉnh thoảng sang đây chơi. Mãi đến khi anh cả lấy vợ sinh con, quan hệ mới dần dần xa cách.”

Tôi muốn nghe thêm về quá khứ của Shinokawa Chieko, nhưng không tiện hỏi trước mặt Shioriko. Đang cố thay đổi chủ đề câu chuyện, tôi để ý đến cuốn sách cũ trên tay cô. Hình vẽ minh họa lá cây và tên cuốn sách Ban cho ta tháng Năm - Tuyển tập tác phẩm Terayama Shuji được in trên bìa sách màu xanh lá cây nhạt. Dù không rách hay dính bẩn, trông cuốn sách vẫn khá cũ.

“Đây có phải bản đầu tiên đó không?”

“Vâng, tôi nghĩ hiếm có cuốn nào nguyên vẹn nhường này... Không biết bà ấy lấy ở đâu nhỉ...”

Cô khẽ lẩm bẩm. Làm chủ một tiệm sách cũ, tận mắt chứng kiến khả năng siêu phàm của mẹ mình thế này, tâm tư cô hẳn rất phức tạp.

“Cháu xem bên trong một chút được không ạ?”

Được sự đồng ý của em trai người quá cố, cô ngồi xuống ghế, thành thạo lật trang, những ngón tay thon dài mau chóng dừng lại ở bìa lót có tên sách, trên đó là dòng chữ “Terayama Shuji” viết ấn mạnh như rạch bằng đinh.

“Đây là chữ kí thật à?”

“Vâng. Có lẽ là sách tặng cho người thân quen hoặc người có liên quan. Ban cho ta tháng Năm chỉ in một nghìn bản. Bấy giờ nó không nổi tiếng nên bán rất lay lắt. Kể cả khi cái tên Terayama được biết đến nhiều hơn và được đánh giá cao, cuốn sách này cũng chỉ được xuất bản một lần. Bìa sách đóng cẩn thận, giờ thì giá khá cao trên thị trường sách cũ rồi.”

Còn có cả chữ kí thật, nếu bán chắc chắn sẽ thu được một khoản tiền kha khá.

Mặt bên kia bìa lót in ảnh một thanh niên mặc áo len đen. Là Terayama Shuji. Đúng là rất trẻ, hai mươi tuổi thì còn ít tuổi hơn tôi bây giờ.

Trang tiếp theo in “Thơ tháng Năm”. Ngoài thơ hiện đại, trong sách còn có tanka và haiku.

“Bộ sưu tập sách ở đây là niềm tự hào của anh cả. Chieko luôn giúp anh ấy tìm những cuốn sách hiếm, anh cả vẫn thường vui vẻ kể lại như vậy. Tôi nghĩ cuốn anh ấy nâng niu nhất chính là cuốn Ban cho ta tháng Năm đó... À, đúng rồi. Anh ấy đã ngâm cho tôi nghe bài thơ này trước lúc mất, khi nói chuyện với tôi lần cuối.”

Kadono Kosaku giơ ngón tay, gõ nhẹ vào một bài tanka.

Nhức nhối trong lồng ngực,

Gấp lại tập phác họa mỏng manh

Non sông u ám xanh.

Gấp cả đôi mi nặng,

Giấc ngủ về thật nhanh.

Tôi chợt lạnh sống lưng. Không chỉ vì liên tưởng đến căn bệnh cướp đi sinh mạng người anh quá cố của nhà này, mà còn vì chưa thấy non sông u ám xanh bao giờ, nhưng qua lời thơ, hình ảnh đó hiện lên trong đầu tôi một cách rõ ràng kì lạ. Tôi cũng từng đọc tanka trong sách giáo khoa, nhưng chưa lần nào có ấn tượng thế này.

“A!” Shioriko thốt lên.

Trong cuốn sách có kẹp một tờ giấy gấp gọn và một tấm ảnh. Trong ảnh là một bé trai khoảng năm, sáu tuổi mặc quần lửng nằm dài trên sàn nhà, Tay cầm bút màu, khuôn mặt nhăn nhó ngoảnh nhìn vào ống kính, như thể muốn đuổi người chụp đi chỗ khác.

Giấy vẽ trên sàn nhà hình như được xé từ tập phác họa, bút màu vứt lung tung xung quanh, xem ra cậu bé đang ghép nhiều tờ giấy để vẽ một bức tranh tàu chiến lớn, nhưng phải nói thật là khá xấu. Bản thân cậu bé cũng tự biết hay sao, nên đã đánh liên tiếp nhiều chữ X trên những đường xiên xẹo.

“Sumio hồi nhỏ đây mà. Chụp trong phòng này thì phải. Lần đầu tiên tôi trông thấy tấm ảnh này.”

Kosaku nghiêng đầu. Tức là ảnh chụp cách đây gần ba mươi năm, vậy mà nước ảnh không hề phai màu, trông mới lạ lùng.

“Tấm ảnh chụp ngày 20 tháng Năm năm 1981, nhưng mới được rửa từ phim âm bản thôi ạ.”

Shioriko chỉ cho chúng tôi xem ngày tháng ở góc tấm ảnh.

Kadono Kosaku “À” lên một tiếng, “Chắc là chị cả chụp, vì hồi đó máy ảnh nhà chúng tôi toàn máy cũ, không có chức năng hiển thị ngày tháng.

“Hồi đó chị dâu chú đã ở đây rồi ạ?” Shioriko hỏi.

“Ừ. Chị ấy vốn là đàn em của anh cả ở trường đại học. Trước khi hai người kết hôn, chị cả vẫn thường tạt qua giúp trông nom Sumio. Có điều Sumio không thân với chị ấy lắm... Mà kể ra, hiếm khi nó ngoan ngoãn ở trong nhà vẽ tranh thế này. Nó thích lêu lổng bên ngoài hơn.”

“Tại vì chân anh ấy chăng?”

Shioriko nói tôi mới nhận ra, chân phải cậu bé trong ảnh đang bó bột. Kosaku đập hai tay vào nhau.

“Tôi nhớ ra rồi! Hồi đó nó bị gãy xương vì ngã từ cầu kênh xuống. Anh cả và tôi thay nhau cõng nó chạy trối chết đến bệnh viện. Nó là đứa mà nhãng đi một lúc là không biết sẽ gây ra chuyện gì...”

Shioriko đặt ảnh lên đùi, mở tờ giấy gấp tư ra. Trên mặt giấy có kẻ ngang mờ, hình như vốn là giấy viết thư. Tờ giấy khá cũ, vẽ chi chít những đường nét giống chóp núi màu xám tro.

“Đây là cái gì?”

Đáp lại câu hỏi của tôi, Shioriko xoay chiều bức tranh ra. Hóa ra là phần mũi của chiếc tàu chiến. Tôi không rõ là đầu hay đuôi, có khả năng là đuôi, chỉ chắc chắn một điều là trên đó lắp bệ pháo.

“Tôi nghĩ đây là một phần bức tranh trong tấm ảnh. Anh Sumio vẽ.”

Ra vậy. Trong ảnh không có phần này, hẳn là cậu bé vẽ nó sau khi được chụp ảnh.

“Chắc giấy vẽ không đủ.” Kosaku cười khẽ.

Một kẻ trơ trẽn như Sumio hóa ra cũng từng có thời thơ ấu vô tư.

Nhưng có một điểm khiến tôi không khỏi thắc mắc. Tấm ảnh và bức vẽ đều không liên quan đến Ban cho ta tháng Năm, tại sao lại được kẹp vào cuốn sách này?

Đột nhiên, bàn tay cầm giấy của Shioriko bắt đầu run bần bật. Hai mắt cô mở lớn, mặt tái xanh như vừa nhìn thấy thứ gì đáng sợ.

“Shioriko, sao thế?”

“Anh Daisuke, cái... cái này...”

Lưỡi cô líu cả lại. Chẳng mấy khi Shioriko kích động lắp bắp đến thế ở chủ đề sách cũ.

Tôi ghé sát mắt vào chỗ cô chỉ thì thấy lờ mờ nét chữ viết tay tròn trịa.

Khó khăn lâm tôi mới luận được vài chữ trong ba dòng. Là “óng ánh”, “ai” và “khoảnh khắc”.

Hả?

Có gì độ chạm vào kí ức tôi, hình như tôi mới nghe mấy từ này gần đây thôi.

“Trong tiết trời óng ánh. Tiếng ai tụng ca cánh buồm căng. Chỉ trong khoảnh khắc, thời gian của tôi lại trôi băng băng...”

Giọng Shioriko khàn hẳn đi. Đúng rồi, là “Thơ tháng Năm”.

“Đây là... bút tích của Terayama...’”

Một lúc lâu không ai mở miệng. Người ta đã xóa bút tích của Terayama, rồi vẽ tranh lên đó. Tóm lại câu chuyện là thế nào? Tôi không muốn biết cho lắm.

“Đây Là chữ viết tay của Terayama Shuji thật á?”

“Nhìn nét chữ thì có lẽ vậy...”

Một đứa trẻ con làm sao hiểu được giá trị bút tích của một tác giả. Có khi nó còn chưa biết đọc. Đứa trẻ đó có tẩy hết chữ gây cản trở đi rồi vẽ tranh lên cũng không lấy gì làm lạ.

“Như... nhưng chắc đây không phải bản thảo của cuốn sách này đâu nhỉ? Nếu là bản thảo, ông ấy phải viết tử tế lên giấy bản thảo chứ không thể chỉ là tờ nháp ất ơ thế này.”

“Khi Ban cho ta tháng Năm được biên tập để xuất bản, Terayama đã nhập viện vì bị hư thận rồi. Việc điều trị dài ngày đã đẩy ông vào cảnh sống túng quẫn, trong thư gửi ân sư ông cũng thường xuyên vay mượn. Chưa chắc đã có tiền mua giấy chuyên dụng để viết bản thảo đâu. Ngoài ra, ông còn than thở rằng sách ra đến nơi rồi mà không có trợ lý giúp chép các sáng tác. Điều này cho thấy ít nhất từng có bán nháp, vì nội dung đã bị tẩy xóa gần hết nên tôi không dám quả quyết, đây có thể chính là bản nháp Ban cho ta tháng Năm, nhưng cũng có thể chỉ là thử bút...”

Người chủ sách quá cố từng nói, Chieko đã giúp ông tìm được bao nhiêu sách hiếm. Chắc chắn tờ giấy này cũng do bà tìm ra và mang tới. Tất nhiên nó đã được người quá cố trân trọng, vẫn bảo quản tử tế dù bị tẩy xóa chỉ còn lờ mà lờ mờ.

“Lại là trò của Sumio.” Kosaku nhấn mạnh với Shioriko bằng giọng trầm thấp.

“Vâng... nhìn bức vẽ thì đúng là không còn khả năng nào khác...”

Chắc vì cậu bé không có đủ giấy vẽ. Chân đang gãy, đi lại khó khăn, hẳn sẽ rất ngại bò dậy đi lấy giấy mới. Cậu ta bèn sử dụng luôn giấy tìm được khi lục lọi kho sách. Kết quả là bản thảo với bút tích quý báu có một không hai cứ thế biến mất khỏi thế gian.

“Ít ra nên vẽ vào mặt sau, vậy mà...” Tôi nói, như thế thì không cần mất công tẩy chữ nữa.

“Vì giấy không dày, có lẽ cậu bé sợ chữ sẽ thấu qua tranh. Thật ra mặt sau cũng có viết gì đó đấy. Nhưng tôi không đọc được.”

Lần này là hai câu không liền mạch. Chẳng rõ là thơ hiện đại, tanka, haiku, hay bản nháp của thể loại nào khác.

“Sau đợt Sumio gãy chân, anh cả bắt đầu khóa cửa kho sách.” Em trai của người quá cố chậm rãi lên tiếng. “Cũng sau đợt gãy chân, anh cả bắt đầu nghiêm khắc đánh đòn Sumio. Tôi từng thắc mắc, nay nghĩ lại phải chăng chính là vì vụ này...”

Shioriko lật đến trang cuối Ban cho ta tháng Năm rồi nhẹ nhàng gập sách lại. Cô kẹp ảnh và giấy vào chỗ cũ.

Có một điều tôi đã rõ.

Không đời nào có chuyện Kadono Katsumi để sách lại cho em. Tuyệt đối không. Tôi chưa suy đoán được nguyên nhân, nhưng dù sao, người đàn ông trơ trẽn kia cũng đang nói dối.

Rốt cuộc Shinokawa Chieko muốn con gái mình làm gì? Và bà có ngụ ý gì khi đưa ra “câu đố” với lời giải hiển nhiên đến thế?

Tôi cũng chưa suy đoán được nốt.