Tom đã sớm định đoạt dứt khoát một việc. Cậu sẽ nhận lấy món tiền thừa kế từ người bạn già quá cố, bởi làm như vậy, cậu chẳng hề cướp đoạt của bất cứ ai có quyền chính đáng hơn. Theo những gì cậu biết, ông lão chẳng có họ hàng hay thân thích nào ngoài cậu. Thế nhưng, cậu kiên quyết rằng dẫu Jacob có tiền đi chăng nữa, ông cũng không thể bị mai táng bằng ngân sách công quỹ. Cậu sẽ trích ra một phần trong số một trăm đô-la cần thiết, giao tận tay vị bác sĩ tại Bệnh viện Bellevue để lo liệu mọi chi phí tang ma cho Jacob. Dẫu vậy, cậu sẽ giữ kín chuyện này cho đến khi thực sự cầm được tiền trong tay. Biết đâu đó chỉ là ảo ảnh trong tâm trí Jacob, chứ hoàn toàn chẳng có thật.
- Khi nào ông ấy được an táng? - cậu hỏi tại bệnh viện.
- Ngày kia.
- Chi phí hết bao nhiêu ạ?
- Cháu đừng bận tâm về điều đó - vị bác sĩ nói, đoán rằng Tom là một đứa trẻ nghèo khó - Việc đó sẽ được chi trả bằng ngân sách thành phố.
- Nhưng - Tom nói với vẻ đầy trách nhiệm - ông ấy có để lại một ít tiền. Ít nhất là ông ấy đã nói với cháu như vậy. Nếu tìm thấy, cháu sẽ dùng số tiền đó để thanh toán mọi chi phí.
- Không cần thiết đâu.
- Cháu muốn làm thế hơn ạ; nghĩa là nếu cháu tìm thấy tiền. Lúc sinh thời ông ấy chẳng được hưởng chút ơn huệ nào, và ông ấy đã mất mạng khi cố kiếm được một phần số tiền đó.
- Vậy thì, nếu cháu tìm thấy số tiền này, cháu có thể trả tiền mua quan tài.
- Hết khoảng bao nhiêu thưa bác sĩ?
- Từ mười đến mười lăm đô-la.
- Ngày mai cháu sẽ mang đến cho bác mười lăm đô-la - Tom nói.
Dĩ nhiên Tom hoàn toàn có thể giữ lại số tiền này cho riêng mình; nhưng hành động của cậu thật đáng trân trọng. Vì cậu đã nuôi dưỡng Jacob bao năm qua, đương nhiên số tiền cậu bỏ ra cho ông còn vượt xa con số một trăm đô-la, thế nên cậu hoàn toàn có quyền xem toàn bộ số tiền đó thuộc về mình, nhưng ý nghĩ ấy chưa từng thoáng qua trong đầu cậu.
Rời bệnh viện, Tom tức tốc trở về nhà. Giờ đây, nhiệm vụ của cậu là phải xác xem Jacob có đang u mê hoang tưởng hay thực sự sở hữu số tiền mà ông từng nhắc tới.
Bước vào phòng, vì cẩn trọng, cậu liền khóa trái cửa lại. Sau đó, tuân theo chỉ dẫn của ông lão, cậu tiến đến góc phòng đã định, quỳ sụp xuống và nhanh chóng tìm thấy tấm ván che giấu kho báu bên dưới. Cẩn thận nhấc nó lên, cậu lấy ra chiếc hộp gỗ như đã được miêu tả. Dùng chìa khóa mở nắp, hiện ra trước mắt cậu là thứ tài sản ít ỏi nhưng sáng lấp lánh, thứ từng vô cùng quý giá đối với trái tim ông lão. Nhưng với Tom, nó không hề ít ỏi chút nào. Lớn lên trong ngọn roi nghiệt ngã của cảnh nghèo khó, số tiền này trông chẳng khác nào một gia tài lớn, và cậu không khỏi kinh ngạc khi Jacob có thể tích cóp được nhiều đến thế. Hóa ra ông lão đã lợi dụng những lúc Tom vắng nhà ban ngày để đi xin ăn khắp nơi. Cứ mỗi lần gom đủ số tiền tương đương một đồng tiền vàng, ông lại mang đến tiệm môi giới để đổi chép. Cứ thế, từng chút một, ông đã dành dụm được một trăm đô-la, trong đó chín mươi đô-la là tiền vàng, phần còn lại là bạc.
Tom đắn đo suy nghĩ xem mình nên làm gì với kho báu này. Cậu quyết định cứ để nguyên nó trong hộp cho đến khi vạch ra được kế hoạch rõ ràng, chỉ lấy ra mười lăm đô-la mang đến bệnh viện để trang trải chi phí mai táng. Nhưng ngoài tiền ra, còn một thứ khác cần phải tìm kiếm. Jacob từng nhắc đến một tờ giấy, trong đó ông đã viết lại một phần quá khứ của Tom, bao gồm cả cách thức ông từng gây tổn hại cho cậu. Tờ giấy này cũng được tìm thấy rất dễ dàng. Nó được gấp làm đôi, nằm phẳng lì dưới đáy hộp. Tờ giấy đã hơi ngả màu, nhưng khi mở ra, Tom thấy những dòng chữ vẫn còn rất dễ đọc. Sẽ có người ngạc nhiên khi Tom có thể đọc được bản thảo ấy, bởi nhiều kẻ ở hoàn cảnh của cậu khó lòng làm được điều đó. Nhưng tự thân cậu, trong suốt mấy mùa đông, đã theo học các lớp học buổi tối của thành phố, nên không những đọc thông viết thạo mà còn nắm được chút ít kiến thức về số học và địa lý. Tôi không dám khẳng định Tom là một học trò giỏi, nhưng cậu không phải kẻ hoàn toàn mù chữ. Cậu lấy tờ giấy ra khỏi hộp, khóa chặt lại rồi đặt trả nó về chỗ ẩn náu cũ. Sau đó, cậu ngồi xuống ghế và bắt đầu đọc bản thảo:
"Mười năm trước," đoạn văn bắt đầu, "tôi là một nhân viên kế toán làm việc cho hãng John và James Grey ở Cincinnati. Họ là những thương gia đang làm ăn phát đạt; nhưng John giàu hơn hẳn người kia. Thực ra James chỉ là một người họ hàng nghèo được nhận vào làm, thoạt đầu với tư cách là nhân viên, sau đó trở thành đối tác với một phần hạch toán nhỏ, nhưng lợi nhuận và phần cổ phần của ông ta trong công việc kinh doanh chẳng thấm vào đâu so với vị đại cổ đông. John là một quý ông thực thụ, một con người hào phóng và tuyệt vời. Tôi vẫn luôn hòa hợp với ông, và tôi sẽ không bao giờ tha thứ cho bản thân vì đã u mê hùa theo kế hoạch làm hại ông cùng gia đình ông. Tôi đã chẳng làm thế nếu không bị dồn vào đường cùng; nhưng tôi thừa nhận đây chưa phải là lời ngụy biện thỏa đáng.
"Tôi chưa từng ưa James Grey. Ông ta là kẻ kiêu căng hơn người anh họ của mình, và thường bị nhầm là chủ tịch vì những điều điệu bộ ta đây. Nhưng John Grey chỉ mỉm cười trước điều đó, và thường nói đùa rằng:
"'Cậu mới là người nên ngồi vào vị trí của tôi, James. Tôi e rằng mình không giữ được vẻ uy nghiêm cho cơ ngơi này. Tôi quá điềm đạm rồi.'
"Với tôi, kẻ chỉ là một nhân viên bình thường dù đã lâu năm và rất được tín nhiệm, James luôn tỏ ra bề trên và hách dịch. Ông ta có vẻ coi thường tôi, dẫu rằng vì chỉ nắm giữ một chút ít cổ phần nhỏ nhoi trong công ty, tôi chẳng mấy nể nang gì ông ta như một kẻ bề trên thực thụ.
"John Grey thì khác xa. Ông luôn đối xử với tôi bằng sự tử tế và lịch thiệp, và tôi thấy thật vinh hạnh khi được phục vụ một con người như thế. Sự ra đi của ông là nỗi đau buồn lớn đối với tôi. Tôi biết rõ mình sẽ phải chịu đựng sự thay đổi lớn nhường nào, nhưng tôi chưa bao giờ mơ tới những chuyện thực sự xảy ra sau đó.
"Cái chết của John Grey đến với tất cả mọi người như một cú sốc. Ông là một người đàn ông vạm vỡ, tráng kiện và trông như hiện thân của sức khỏe dồi dào; nhưng chính thể chất ấy lại ẩn chứa hiểm họa. Một ngày nọ, người ta phát hiện ông nằm bất động trên sàn phòng ngủ, nguyên nhân cái chết được các bác sĩ kết luận là do đột quỵ. Ông để lại một khối tài sản đáng kể bên cạnh phần hạch toán trong công việc kinh doanh. Toàn bộ số tài sản này được để lại cho con trai ông, lúc đó mới tròn năm tuổi. Cậu bé tên là Gilbert. Tom này, chính cháu là đứa trẻ đó! Hãy để tôi kể cho cháu nghe vì sao cháu, con trai của một người cha giàu có và là người thừa kế một gia tài khổng lồ, giờ đây lại trở thành một cậu bé đánh giày nghèo khổ trên đường phố New York, không có lấy một tương lai nào khác ngoài một đời lao động cực nhọc.
"Theo di chúc của cha cháu, toàn bộ tài sản được giao lại cho người họ hàng của ông là James Grey dưới hình thức ủy thác để nuôi dưỡng cháu. Nhưng nếu cháu qua đời, người giám hộ của cháu sẽ được hưởng toàn bộ gia tài đó. Giá như John Grey hiểu rõ hơn về bản chất ích kỷ và vô lương tâm của người em họ, ông đã chẳng bao giờ lập một bản di chúc như thế. Nhưng ông lại đặt trọn niềm tin nơi hắn và suy bụng ta ra bụng người. Ông đã không nhận ra rằng mình vô tình đẩy hắn vào một sự cám dỗ quá lớn, một sự cám dỗ mà sau đó chứng minh là hắn không tài nào cưỡng lại nổi.
"Ông James Grey, lúc bấy giờ đang ở trọ cùng vợ và con trai – một đứa bé trạc tuổi cháu, lập tức chuyển đến ngôi nhà tuyệt đẹp của cha cháu, tự ý chiếm lấy dinh cơ và đón cháu về chăm sóc. Trong mấy tháng đầu, mọi chuyện diễn ra bình đẳng yên ả, và tôi đã bắt đầu nghĩ rằng mình đã đánh giá sai người chủ mới. Nhưng tôi không thể lường trước được rắc rối đang chờ đợi mình phía trước. Đầu tiên, toàn bộ tài sản của tôi, vài ngàn đô-la mà tôi tích cóp được, đã được gửi gắm cho một quý ông mà tôi vô cùng tin tưởng và nhờ ông ta đầu tư hộ. Ông ta phá sản, hình như có khuất tất gian lận, thế là mọi tiền dành dụm của tôi đều tan thành mây khói. Người ta thường nói họa vô đơn chí, và tôi đã thực sự trải nghiệm điều đó. Trong lúc tôi gần như suy sụp dưới đòn giáng này, một tai họa nữa lại giáng xuống đầu. Vào một buổi sáng, một số giấy tờ chứng khoán có giá trị thuộc về công ty bỗng nhiên biến mất. Dĩ nhiên chúng được đem ra dò la tìm kiếm, và theo thông lệ - như lời ông Grey nói - ngăn kéo bàn làm việc của tất cả nhân viên trong công ty đều bị lục soát. Hỡi ôi, tôi hoảng loạn làm sao khi những giấy tờ bị mất ấy lại được tìm thấy ngay trong ngăn kéo bàn của chính tôi! Dĩ nhiên, đó là sự hủy diệt hoàn toàn. Danh dự và tương lai của tôi lúc bấy giờ đều nằm trong tay James Grey. Biết rõ sự vô tội của mình, tôi không tài nào lý giải nổi vì sao lại có chuyện đó, nhưng giờ đây tôi chắc chắn rằng chính tay chủ của tôi đã nhét những giấy tờ ấy vào bàn làm việc của mình.
"Thay vì cho cảnh sát bắt giữ tôi, hắn bảo tôi tối hôm ấy hãy đến nhà hắn. Tôi đã đến. Tôi lớn tiếng kêu oan.
"Hắn lạnh lùng hỏi thẳng tôi có chứng minh được sự trong sạch đó không. Tôi đáp là không. Thế rồi hắn nói hắn đang ấp ủ một kế hoạch. Nếu tôi chịu giúp hắn, hắn sẽ tha thứ cho tội lỗi của tôi và không báo cảnh sát bắt giữ. Cẩn trọng dò dặt, hắn bày tỏ kế hoạch đó, và cụ thể là thế này: Để đổi lấy năm ngàn đô-la tiền vàng, tôi phải lén lút bắt cóc cháu vào ban đêm, cùng cháu lên tàu sang tận Úc, đổi tên cháu thành Tom, và phải cam kết không bao giờ đưa cháu trở lại nước Mỹ hay để cháu biết rõ thân thế thật sự của mình. Dĩ nhiên, tôi thừa hiểu đây chỉ là một âm mưu nhằm thâu tóm toàn bộ tài sản, và tôi đã nói thẳng với hắn điều đó. Hắn thẳng thừng thừa nhận trước mặt tôi, nhưng đồng thời dùng khung hình phạt nghiêm khắc nhất của luật pháp để đe dọa tôi vì cái tội danh tưởng tượng kia nếu tôi dám hé môi nửa lời hoặc từ chối giúp đỡ.
"Và thế là, kết cục cuối cùng là tôi đã chấp nhận thỏa thuận của hắn. Mọi việc diễn ra đúng như kế hoạch, và tôi bí mật rời khỏi Cincinnati mang theo cháu bên mình. Đặt chân đến New York, tôi lên một con tàu hướng thẳng tới Úc dưới một cái tên giả. Nhưng khi đến nơi, tôi lại không tài nào thích nghi được với xứ sở đó. Tròn một năm sau, tôi đón chuyến tàu quay về New York. Không may, tàu bị đắm và toàn bộ số tiền của tôi đều chìm nghỉm giữa đại dương. Chúng tôi được cứu vớt bởi một con tàu khác cũng đang chạy về cùng hải cảng, và cuối cùng cũng cập bến trong cảnh trắng tay. Cuộc sống của chúng tôi từ đó về sau ra sao, chính cháu còn rõ hơn cả tôi. Đó là một chuỗi ngày khốn khổ khốn nạn; nhưng tôi chưa bao giờ dám viết thư cho ông Grey, sợ rằng hắn sẽ sai cảnh sát tóm cổ tôi vì tội biển thủ giấy tờ chứng khoán ngày trước. Dẫu vậy, trong thâm tâm tôi vẫn luôn hy vọng rằng báo ứng sẽ sớm giáng xuống đầu hắn, và cháu sẽ được đòi lại những quyền lợi chính đáng thuộc về mình. Tôi từng nghe máng gió rằng hắn đã đóng cửa công việc kinh doanh và chuyển hẳn về miền Tây xa xôi, sau khi ngụy tạo bằng chứng từ một nhân chứng bị hắn mua chuộc rằng cháu đã chết đuối dưới sông Ohio. Thi thể của một đứa trẻ nghèo khổ đã được mang ra làm bằng chứng giả mạo đó.
"Nếu sau này có dịp chạm trán James Grey, cháu sẽ dễ dàng nhận ra hắn qua những đặc điểm này. Hắn là một người đàn ông to con, khuôn mặt vuông vức, đôi mắt xám, và có một vết sẹo dài chừng một inch trên má phải. Tôi không rõ hắn đã lĩnh vết sẹo ấy từ đâu, nhưng nó lúc nào cũng đỏ ửng lên, nhất là những lúc hắn nổi giận hoặc bị kích động."
Tom đánh rơi tờ giấy xuống đất trong sự bàng hoàng tột độ.
- Chà - cậu lẩm bẩm tự sự - chắc chắn đó chính là gã đàn ông mà mình từng đánh giày vào một buổi sáng trước khách sạn Astor House. Hắn chắc chắn đã nhận ra mình, bằng không hắn đã chẳng hỏi han nhiều đến thế.