Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1939 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Clxxvi. Một Mùa Hè Châu Âu

❊ ❊ ❊

Họ cập cảng Havre rồi đi thẳng đến Paris, nơi họ lưu lại khoảng một tuần. Từ Paris, Clemens viết thư cho Hall thông báo rằng thương vụ mà ông từng hy vọng sẽ bán lại phần vốn góp của mình trong công ty máy chữ cho nhà Mallory, chủ tờ Churchman, đã đổ bể.

"Do đó," ông viết, "anh sẽ phải điều chỉnh hệ thống trả góp để đối phó với tình trạng ví tiền đang eo hẹp; bởi vì nếu anh có cần vay thêm tiền thì tôi cũng chẳng biết phải làm cách nào hay vay ở đâu nữa."

Đoàn của Clemens đi Geneva, sau đó nghỉ ngơi một thời gian tại các suối nước khoáng Aix; từ Aix tới Bayreuth để dự đại lễ âm nhạc Wagner, rồi từ Bayreuth tới Marienbad để tiếp tục bồi bổ sức khỏe. Clemens bắt đầu viết những bức thư báo chí của mình tại Aix, trong đó bài đầu tiên ghi lại những quan sát tại cái "thiên đường của những kẻ mắc bệnh thấp khớp" ấy. Bức thư này thực chất là một bản mô tả cẩnρhục và trung thực về Aix-les-Bains, không mang chút giọng điệu hài hước đặc biệt nào. Ông kể lại rằng trong trường hợp của chính mình, các buổi ngâm tắm thoạt đầu gây ra không ít đau đớn, nhưng những lần tiếp theo đã làm dịu đi hầu hết cơn đau.

"Tôi đã cử động lại được cánh tay của mình trong vài ngày nay, và bây giờ tôi sắp khởi hành đây," ông viết, rồi kết luận bằng việc miêu tả những cung đường dạo cảnh tuyệt đẹp cùng phong cảnh xung quanh Aix—những niềm vui khi chèo thuyền trên hồ Bourget nhỏ bé và những chuyến ngoạn cảnh đầy thích thú đến Annecy.

Chỉ sau một giờ đồng hồ, bạn sẽ đến Annecy và lướt qua những con ngõ cổ kính ngoằn ngoèo, san sát những ngôi nhà cổ kỳ lạ mang đậm giấc mơ Trung Cổ, rồi chẳng mấy chốc bạn sẽ đến với đích đến chính của chuyến đi—hồ Annecy. Đó là một sự bừng ngộ. Đó là một phép màu. Nó làm lệ ứa hoen mi người ta. Nó thật là mê hoặc. Nghĩa là, nó tác động đến bạn giống y như cách mọi thứ khác mà bạn ngay lập tức nhận ra là hoàn hảo tác động đến bạn—âm nhạc hoàn hảo, sự hùng biện hoàn hảo, nghệ thuật hoàn hảo, niềm vui hoàn hảo, nỗi buồn hoàn hảo.

Ông đang tìm lại phong độ miêu tả vốn có của mình, nhưng sự chán ghét việc đi lại đã cản trở ông, và ông cảm thấy việc viết những bức thư này thật khó khăn. Từ Bayreuth, ông viết bài "Tại điện thờ Thánh Wagner" (At the Shrine of St. Wagner), một trong những bản miêu tả xuất sắc nhất từng được chuyển thành lời về đại lễ âm nhạc vĩ đại đó. Ông dành những lời ca ngợi hết mực cho màn trình diễn, cũng như sự tôn sùng dành cho Wagner, đồng thời thừa nhận tính chân thực của nó.

Vở opera "Tristan và Isolde" tối qua đã làm tan nát cõi lòng của tất cả những ai thuộc tín đồ của âm nhạc ấy, và tôi biết có một số người, cùng nghe kể về rất nhiều người, đã không thể chợp mắt nổi sau đó, mà khóc cạn cả đêm. Tôi cảm thấy mình hoàn toàn lạc lõng ở đây. Thỉnh thoảng tôi thấy mình giống như kẻ tỉnh táo duy nhất giữa một cộng đồng những kẻ điên; đôi khi tôi thấy mình như người mù duy nhất giữa những kẻ tinh mắt; kẻ hoang dã mò mẫm duy nhất trong viện hàn lâm của những bậc uy bác, và lúc nào cũng vậy, trong suốt buổi biểu diễn, tôi cảm thấy mình giống như một kẻ dị giáo ở trên thiên đường.

Ông kể rằng mình thực sự thích hai trong số các vở opera, và đã khấp khởi mừng thầm khi cho rằng sự cải sinh về âm nhạc của bản thân đã được hoàn thành và viên mãn; nhưng ôi thôi! ông được những chuyên gia cho biết rằng những buổi diễn đó hoàn toàn không phải là âm nhạc thực thụ. Rồi ông nói:

Chà, đáng lẽ tôi phải nhận ra dấu hiệu ấy—cái dấu hiệu xưa cũ, chắc chắn chưa từng phản bội tôi trong các vấn đề nghệ thuật. Hễ khi nào tôi thích thứ gì trong nghệ thuật thì điều đó có nghĩa là thứ ấy rất ư là tệ hại. Nhận thức thầm kín về sự thật này đã cứu tôi khỏi việc phát cuồng vì phấn khích trước vô số những bức tranh in rẻ tiền. Tuy nhiên, bản năng thấp kém đôi khi cũng mang lại cho tôi chút lợi lộc; tôi là người duy nhất trong số 3.200 khán giả đòi lại được tiền vé của hai vở opera đó.

Bức thư thứ ba của ông gửi từ Marienbad, thuộc Bohemia, một "nhà máy chữa bệnh" khác theo cách gọi của ông, và mang phong cách chung giống như những bức thư trước. Trong bức thư thứ tư, ông kể lại chuyện tự mình nắm quyền quản lý tài chính gia đình và trở thành hướng dẫn viên du lịch từ Aix đến Bayreuth. Đó là một bức thư rất thú vị, phần lớn nội dung có lẽ không hề bị châm biếm hay phóng đại quá mức. Hiện nay nó đã được đưa vào bộ "Toàn tập" (Complete Works), vẫn tràn đầy sự tươi mới và thú vị như ngày nào. Họ trở lại nước Đức vào cuối tháng Tám, đến Nuremberg—nơi ông ghi chú là "thành phố của những góc nhìn tinh tế"—và tới Heidelberg, nơi họ thuê căn hộ cũ từ mười ba năm trước, Phòng 40 tại Khách sạn Schloss, với khung cảnh tuyệt vời nhìn ra những cánh rừng, đồi núi và thung lũng sông Rhine mờ sương. Họ lưu lại nơi tuyệt đẹp đó chưa đầy một tuần, rồi lên đường đi Thụy Sĩ, tới Lucerne, Brienz, Interlaken, và cuối cùng dừng chân nghỉ ngơi tại Khách sạn Beau Rivage ở Ouchy, Lausanne, bên hồ Leman xinh đẹp.

Clemens đã nhận lời viết sáu bức thư báo chí, và đến lúc này ông đã hoàn thành năm bài, bài thứ năm đề ngày từ Interlaken với chủ đề "Thụy Sĩ, cái nôi của tự do" (Switzerland, the Cradle of Liberty). Ông viết thư cho Hall rằng ông có ý định viết thêm một cuốn sách du lịch nữa và sẽ dành một hoặc hai năm để thu thập tư liệu. Các biên tập viên của tờ Century đang săn đón ông để viết một loạt bài theo phong cách của những kẻ ngây thơ đi du lịch nước ngoài (Innocents Abroad). Ông đã cân nhắc đề nghị này, nhưng từ chối qua điện tín, giải thích với Hall rằng ông không có ý định viết cho các ấn phẩm kỳ hạn nhiều hơn sáu bức thư báo chí đã định. Ông nói:

Viết một cuốn sách du lịch sẽ đỡ rắc rối hơn là viết sáu chương rời rạc. Mỗi bức thư này đòi hỏi sự đa dạng về cách xử lý và chủ đề giống như người ta đổ vào một cuốn sách; nhưng trong sách thì từng chương không nhất thiết phải tròn trịa và hoàn chỉnh trong chính nó.

Ông đề xuất rằng sáu bức thư này nên được tập hợp thành một tập sách nhỏ chứa khoảng từ ba mươi lăm đến bốn mươi nghìn từ, được bán với giá rẻ chỉ hai mươi lăm xu, nhưng ý tưởng này dường như đã bị bỏ dở.

Tại Ouchy, Clemens nảy ra ý định thực hiện một chuyến đi ngắn cho riêng mình, một cuộc ngoạn cảnh để thư giãn sau ba tháng du lịch và ngắm cảnh căng thẳng—một chuyến đi mà ông có thể biến thành văn chương. Ông thuê Joseph Very, một hướng dẫn viên từng làm việc trong các chuyến du lịch châu Âu trước đây của họ và từng được ca ngợi hết lời trong cuốn Kẻ lang thang nước ngoài (Tramp Abroad). Ông phái Joseph sang hồ Bourget để thuê một chiếc thuyền cùng một người lái thuyền cho chuyến đi mười ngày xuôi dòng sông Rhône. Chỉ với năm đô la, Joseph đã mua được một chiếc thuyền đáy bằng an toàn; cậu cũng thuê luôn người chủ thuyền làm hoa tiêu. Vài ngày sau—ngày 19 tháng Chín—Clemens lên đường theo sau. Họ dừng chân qua đêm trên một hòn đảo ở hồ Bourget, và trong sổ tay của mình, Clemens kể lại cách ông ngủ trong lâu đài cũ ở Chatillon, tại căn phòng nơi một giáo hoàng đã cất tiếng khóc chào đời. Sáng hôm sau, họ bắt đầu cuộc hành trình trôi theo dòng nước. Trong những lời dặn dò khi chia tay gửi Mrs. Clemens, ông viết:

Mặt hồ phẳng lặng như gương; ánh nắng rực rỡ đang chiếu rọi.

Thuyền của chúng ta thật thoải mái và râm mát nhờ có tấm bạt che.

11 giờ 20 phút. Chúng ta đã băng qua hồ và đang tiến vào kênh đào. Chẳng mấy chốc sẽ ra tới sông Rhône.

Buổi trưa. Gần đến sông Rhône, đang lướt qua ngôi làng Chanaz.

Chủ Nhật, 3 giờ 15 phút chiều. Chúng ta đã ở trên sông Rhône được ba tiếng đồng hồ. Khung cảnh mới tĩnh mịch, yên bình, mát mẻ, dịu dàng, lộng gió làm sao và không thể tưởng tượng nổi. Chẳng phải chèo hay làm bất cứ việc gì—chúng ta cứ thế trôi theo dòng nước, lướt đi không tiếng động và nhanh chóng—nhanh bằng một cỗ xe ngựa cho thuê ở London phi nước đại—8 dặm một giờ—dòng chảy xiết nhất mà tôi từng đi thuyền trên đó. Cả dòng sông này là của riêng chúng ta, hoàn toàn không một bóng thuyền bè nào.

Hẳn là rất thú vị trong những ngày tháng Chín ấm áp khi được lướt đi trên dòng nước xám cuồn cuộn chảy từ Thụy Sĩ ra nước Pháp, được nuôi dưỡng từ hàng ngàn dòng sông băng. Ông gửi những ghi chép về hành trình của mình gần như mỗi ngày. Khi đi được nửa đường tới Arles, ông viết:

Thật là tuyệt vời làm sao khi được trôi theo dòng nước xiết dưới tấm bạt che vào những ngày nắng đẹp ngập tràn sự bình yên và tĩnh lặng sâu lắng này.

Một vài thị trấn lịch sử cổ kính kỳ lạ này khiến tôi vô cùng xao xuyến, nhưng việc lướt trên thuyền quá đỗi nên thơ nên tôi không dừng lại, mà chỉ ngắm nhìn chúng từ bên ngoài rồi tiếp tục chèo thuyền đi tiếp. Chúng ta mua được rất nhiều nho và đào với giá rẻ như cho. Ôi chao, cái quán trọ mà chúng ta nghỉ qua đêm tối qua sao mà ngột ngạt mùi tỏi thế không biết! Lúc bước lên lầu tôi cứ phải bịu mũi lại nếu không muốn ngất xỉu.

Căn phòng nhỏ xíu, sàn ván thô chưa quét dọn, 2 cái ghế, chiếc bàn gỗ thông trắng chưa sơn—thôi đừng nhắc đến đồ đạc nữa! Có chiếc giường chắc chắn, vững chãi như bàn thạch, & bạn có thể dùng cái gối ôm để đánh vỡ sọ một con bò mộng ấy chứ.

Sáu tiếng đồng hồ này hoàn toàn vô cùng thú vị. Tôi muốn đi thuyền qua tất cả các con sông ở châu Âu trên một chiếc thuyền hở mui vào thời tiết mùa hè.

Xa hơn nữa, ông miêu tả một trong những nơi trọ lại bên bờ sông của họ.

Đêm tối đã giữ chân chúng tôi hôm qua ở một nơi mà chúng tôi buộc phải tá túc trong ngôi nhà của một người nông dân, nơi ở chung của gia đình họ cùng lũ bò lớn bò nhỏ, lại thêm vài chú thỏ nữa.—[Ý ông chỉ loài bọ chét. Cả bọ chét lẫn muỗi chưa từng cắn ông—có lẽ vì thói quen hút thuốc lá đều đặn của ông.]—Lũ sau này mở dạ tiệc & tôi chính là sàn nhảy; nhưng chúng rất thân thiện và chẳng cắn miếng nào.

Những người nông dân cực kỳ tốt bụng và niềm nở, họ tất bật ngược xuôi làm hết sức mình để mang lại sự thoải mái cho chúng tôi. Sáng nay tôi ăn sáng trên bờ sông ngoài trời cùng hai chú chó thân thiện và một con mèo. Khăn trải bàn sạch sẽ, khăn ăn cùng đồ dùng trên bàn, đường trắng, một tảng bơ hảo hạng rất lớn, bánh mì ngon, cà phê hạng nhất với sữa tươi, cá chiên vừa mới đánh bắt. Thật kỳ diệu khi sự sạch sẽ nhường ấy lại có thể xuất hiện từ một ngôi nhà bẩn thỉu đến mức kỳ lạ như vậy.

Cách đây một giờ chúng tôi đã nhìn thấy Thác nước trên sông Rhône, một nơi cực kỳ gập ghềnh và trông có vẻ nguy hiểm; thuyền bị tràn một ít nước, nhưng không hề hấn gì. Đó là một trong những màn điều khiển thuyền và hoa tiêu tuyệt vời nhất mà tôi từng thấy. Viên thuyền trưởng của chúng ta rất rành nghề.

Trước đây, mỗi khi trời mưa, chúng tôi đều phải chèo vào bờ để trú ẩn, nhưng Joseph đã tận dụng thời gian rảnh rỗi để làm một chiếc mũ chống nắng chống thấm nước cho thuyền, & giờ đây chúng ta cứ thế lướt đi một cách khô ráo, mặc dù sáng nay có rất nhiều trận mưa rào nặng hạt.

Tiếp theo là bức vẽ chì về chiếc thuyền cùng tấm bạt che mới, và ông viết thêm: "Tôi đang ở đuôi thuyền, dưới mái che, và khuất tầm mắt."

Chuyến đi xuôi dòng Rhône tỏ ra có giá trị như một chuyến dã ngoại hơn là về mặt tư liệu văn học. Clemens đã viết kín một trăm bảy mươi tư trang giấy với những ghi chép của mình về chuyến đi, rồi sau đó từ bỏ. Việc đi du lịch một mình mà không có ai ngoài Joseph và Viên thuyền trưởng (chủ cũ của chiếc thuyền) thì rất thư thái và thỏa mãn, nhưng nó không khơi gợi được những thăng hoa trong văn chương. Ông đã cố gắng khỏa lấp sự thiếu vắng bạn đồng hành bằng cách đưa vào những nhân vật hư cấu như Chú Abner, Fargo, và Stavely, một họa sĩ trẻ; cùng với Harris trong Kẻ lang thang nước ngoài; nhưng thực chất lần này không có mặt Harris, và thiên tài của Mark Twain vốn nghiêng về sự trau chuốt tỉ mỉ hơn là dựng truyện, nên ông thấy việc tưởng tượng ra một chuỗi các cuộc phiêu lưu mà không có lấy nổi dù chỉ mười phần trăm sự thật thông thường làm nền móng là một thử thách quá sức.

Đó là một ngày ở phía trên Avignon khi ông có một trải nghiệm đáng giá. Họ đang song song với một lâu đài cổ, tiến gần đến một ngôi làng, một trong những cụm nhà lộn xộn san sát của vùng đó, thì khi liếc qua vai trái về phía dãy núi đằng xa, ông nhận được thứ mà sau này ông gọi là một cú sốc rung động tâm hồn. Chỉ tay về phía đường nét của dãy núi xa xa, ông nói với người dẫn đường:

"Hãy gọi tên nó đi. Đó là ai vậy?"

Người dẫn đường đáp, "Napoleon."

Clemens đồng tình. Viên thuyền trưởng khi được hỏi cũng nhanh chóng đồng ý rằng dãy núi hiện lên hình dáng rõ mồn một không ai khác chính là tư thế nằm của vị danh tướng vĩ đại. Họ quan sát và bàn luận về hiện tượng kỳ thú đó cho đến khi đến làng. Sáng hôm sau, Clemens thức dậy từ sớm tinh mơ để có cái nhìn đầu tiên về phát hiện của mình. Sau đó, ông kể lại điều đó với Mrs. Clemens:

Sáng hôm qua anh đã rất khao khát có em và Sue ở bên—một buổi bình minh tuyệt diệu nhất—một buổi bình minh kỳ diệu nhất—& anh đã ngắm trọn vẹn tất cả, từ chút manh nha mờ nhạt nhất của ánh rạng đông sắp tới, cho đến tận màn bùng nổ vinh quang cuối cùng. Nhưng nó lại mang một nét hấp dẫn riêng tư và không thể tìm thấy ở bất cứ nơi nào khác trên thế giới; bởi vì đứng giữa anh và nó, ở phía đông xa xôi tít tắp, là một dãy núi hiện lên dưới dạng hình khối bóng đen, nơi mà vào chiều hôm trước, anh đã phát hiện ra một khuôn mặt vô cùng cao quý ngẩng lên bầu trời, cùng dáng hình vĩ đại đang duỗi dài, mà anh đã đặt tên là Napoleon Mộng Tưởng Về Đế Quốc Toàn Cầu—& giờ đây, khuôn mặt phi thường ấy, mềm mại, đẫm sắc, xanh thẫm, đầy vẻ thần tiên, đang ngủ say, yên bình, tĩnh lặng, tựa lưng vào vụ cháy khổng lồ gồm những ánh hào quang đỏ rực và vàng óng, tỏa rọi khắp nơi như mộtbánh xe với những ngọn giáo mặt trời đang vươn cao và vươn xa. Nó khiến người ta muốn òa khóc vì sung sướng, nó quá đỗi tối cao trong vẻ uy nghi & vẻ đẹp không thể tưởng tượng nổi.

Ông đã phác thảo nhanh hình ảnh đầu của Napoleon bằng bút chì vào sổ tay của mình, và ghi chú rằng ảo ảnh đó có thể nhìn thấy đối diện lâu đài Beauchastel; nhưng những năm sau đó, trí nhớ phản chủ đã đánh lừa ông, và khi quên mất những dấu hiệu nhận diện này, ông lại kể rằng nó nằm ở đoạn sông cách vài giờ đi thuyền phía trên Arles, rồi đặt tên cho nó là "Napoleon Thất Lạc" vì những ai cất công đi tìm đều không thành công. Thậm chí ông còn viết một bài báo về chủ đề này, trong đó ông giục giã khách du lịch hãy đi tàu thủy từ Arles và thực hiện một chuyến đi ngắn ngược dòng, chú ý quan sát bờ bên phải, với mục đích tái khám phá kỳ quan thiên nhiên đó. May thay bài phác thảo này đã không được xuất bản. Nó chắc chắn sẽ bị những du khách thất vọng coi là một trò đùa dai. Một trong những người bạn của Mark Twain, ông Theodore Stanton, đã có gắng bền bỉ để tìm kiếm hình ảnh Napoleon, nhưng với chỉ dẫn sai lệch thì đương nhiên ông đã thất bại.

Phải mất mười ngày mới trôi dạt đến được Arles. Sau đó dòng nước cạn kiệt và Clemens kết thúc chuyến ngoạn cảnh, trở về Lausanne bằng tàu hỏa. Ông nói:

"Đó là quãng đường hai mươi tám dặm tính đến Marseilles, và sẽ có ai đó phải chèo thuyền. Điều đó sẽ chẳng lấy gì làm vui thú; nó đồng nghĩa với công việc nặng nhọc đối với người thủy thủ, và tôi vốn không thích lao động ngay cả khi người khác làm hộ mình."

Ông viết thư cho Twichell ở Mỹ rằng:

Đáng lẽ anh nên đi cùng—tôi hoàn hẳn có thể chừa chỗ cho anh, & anh sẽ nhận ra rằng một chuyến đi bộ đường dài ở châu Âu chẳng thấm tháp gì so với một chuyến đi bè về mặt sự vui nhộn, những cuộc phiêu lưu nhẹ nhàng, sự tiếp xúc gần gũi với những người dân bản xứ chưa từng có ai đặt chân đến ở vùng sâu vùng xa, sự biến mất khỏi thế giới và những tờ báo, một tâm hồn ở trạng thái hôn mê, sự thoải mái lười biếng và hạnh phúc trọn vẹn. Thật ra, chẳng có gì tuyệt vời đến thế.

Nhưng tất cả đã khép lại rồi. Hôm qua tôi đã cho đi chiếc bè ở Arles rồi và đang thong thả đi chậm rãi quay về bằng tàu hỏa tới Ouchy, Lausanne, nơi cả nhóm đang nghỉ tại khách sạn Beau Rivage, mọi người đều khỏe mạnh và bình an.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.