Ngày xửa ngày xưa, có một chàng trai trẻ đang đi tìm việc làm. Trên đường đi, chàng gặp một người đàn ông hỏi chàng đang định đi đâu. Chàng kể rõ mục đích của mình, và người lạ mặt bảo: "Vậy thì ngươi có thể làm việc cho ta; ta đang cần một chàng trai như ngươi, và ta sẽ trả hậu hĩnh cho ngươi — một thúng tiền năm thứ nhất, hai thúng năm thứ hai, và ba thúng năm thứ ba, vì ngươi phải phục vụ ta ba năm và tuân lệnh ta trong mọi việc, dù cho điều đó có vẻ kỳ lạ thế nào đi nữa. Ngươi không cần phải e ngại khi nhận việc ở chỗ ta, bởi chẳng có hiểm nguy nào cả nếu ngươi chỉ cần biết cách tuân lệnh."
Thỏa thuận được thiết lập, và chàng trai theo người đàn ông đó về nhà, nơi chàng đã nhận làm thuê. Đó quả là một nơi kỳ lạ, vì ông ta sống trong một mô đất nằm giữa khu rừng hoang vu, và chàng trai không thấy ai khác ngoài chủ của mình. Ông chủ ấy là một con yêu tinh lớn, có quyền năng kinh ngạc đối với cả con người lẫn muông thú.
Ngày hôm sau, chàng trai bắt đầu công việc. Việc đầu tiên yêu tinh giao cho chàng là cho tất cả lũ thú hoang trong rừng ăn. Yêu tinh đã nhốt chúng lại; có cả sói, gấu, hươu và thỏ, những con vật mà yêu tinh đã tập hợp trong các chuồng và rào chắn dưới lòng đất, và cái chuồng đó dài tới cả dặm. Tuy nhiên, chàng trai đã hoàn thành mọi công việc trong ngày đó, và yêu tinh khen ngợi chàng, nói rằng việc đó được thực hiện rất tốt.
Sáng hôm sau, yêu tinh bảo chàng: "Hôm nay lũ thú không cần ăn; chẳng phải ngày nào chúng cũng được như vậy đâu. Ta cho phép ngươi đi chơi một chút cho đến khi đến giờ cho chúng ăn trở lại."
Sau đó, yêu tinh đọc mấy câu chú mà chàng không hiểu, và ngay lập tức chàng trai biến thành một con thỏ, rồi chạy vụt ra ngoài rừng. Chàng phải chạy hết hơi, bởi tất cả đám thợ săn đều nhắm bắn chàng, lũ chó cũng sủa vang và đuổi theo chàng bất cứ nơi nào chúng đánh hơi thấy. Lúc này, chàng là con vật duy nhất còn sót lại trong rừng, vì yêu tinh đã nhốt tất cả những con khác, và mọi thợ săn trong cả vùng đều khao khát hạ gục chàng. Nhưng họ không hề thành công; chẳng con chó nào đuổi kịp chàng, và chẳng xạ thủ nào bắn trúng chàng. Họ cứ bắn, bắn mãi về phía chàng, còn chàng cứ chạy, chạy mãi. Đó là một cuộc sống không yên ả, nhưng về lâu về dài, chàng cũng quen dần khi thấy rằng chẳng có nguy hiểm gì, thậm chí chàng còn thấy buồn cười khi đánh lừa được đám thợ săn và lũ chó đang hăng hái đuổi theo mình.
Cứ thế, một năm trôi qua, và khi năm đó kết thúc, yêu tinh gọi chàng về, vì lúc này chàng đã nằm trong quyền kiểm soát của lão giống như tất cả các con vật khác. Yêu tinh lại đọc mấy câu chú mà chàng không hiểu, và ngay lập tức, con thỏ trở lại thành người. "Thế nào, ngươi thấy việc phục vụ ta ra sao?" yêu tinh hỏi, "và ngươi thấy việc làm một con thỏ như thế nào?"
Chàng trai trả lời rằng chàng thích lắm; trước đây chàng chưa bao giờ có thể chạy nhanh trên mặt đất như vậy. Yêu tinh sau đó cho chàng xem thúng tiền mà chàng đã kiếm được, và chàng trai rất vui lòng phục vụ lão thêm một năm nữa.
Ngày đầu tiên của năm thứ hai, chàng trai phải làm công việc giống như năm trước—đó là cho tất cả thú hoang trong chuồng của yêu tinh ăn. Khi làm xong, yêu tinh lại đọc những câu chú, và thế là chàng biến thành một con quạ, bay vút lên không trung. Chàng nghĩ điều này thật tuyệt vời; giờ chàng còn bay nhanh hơn cả lúc làm thỏ, và lũ chó không thể đuổi theo chàng lên tận đây. Đây là một niềm vui lớn đối với chàng, nhưng chẳng bao lâu sau chàng nhận ra mình cũng không được yên ổn, vì tất cả các xạ thủ và thợ săn nhìn thấy chàng đều nhắm bắn tới tấp, bởi họ chẳng còn con chim nào khác để bắn ngoài chàng, do yêu tinh đã nhốt tất cả bọn chúng rồi.
Tuy nhiên, chàng cũng quen dần với việc này khi thấy họ không bao giờ bắn trúng mình, và cứ thế chàng bay lượn suốt cả năm đó, cho đến khi yêu tinh gọi chàng về, đọc mấy câu chú lạ lùng, và trả lại hình dáng con người cho chàng. "Thế nào, ngươi thấy việc làm một con quạ ra sao?" yêu tinh hỏi.
"Tôi rất thích," chàng trai đáp, "vì chưa bao giờ trong đời tôi có thể bay cao đến thế." Yêu tinh sau đó cho chàng xem hai thúng tiền mà chàng đã kiếm được trong năm đó, và chàng trai rất hài lòng khi tiếp tục phục vụ thêm một năm nữa.
Ngày hôm sau, chàng lại nhận công việc cũ là cho tất cả thú hoang ăn. Khi xong việc, yêu tinh lại đọc mấy câu chú, và ngay lập tức chàng biến thành một con cá, rồi nhảy xuống sông. Chàng bơi ngược dòng rồi bơi xuôi dòng, và nghĩ rằng thật dễ chịu khi thả mình theo con nước. Cứ thế, chàng bơi thẳng ra biển, rồi càng lúc càng bơi xa hơn. Cuối cùng, chàng đến một cung điện bằng thủy tinh nằm dưới đáy biển. Chàng có thể nhìn vào tất cả các phòng ốc, nơi mọi thứ đều vô cùng tráng lệ; toàn bộ nội thất đều làm bằng ngà voi trắng, khảm vàng và ngọc trai. Có những tấm thảm êm ái và những chiếc gối đủ màu sắc rực rỡ như cầu vồng, những tấm thảm đẹp đẽ trông như thứ rêu mịn nhất, những bông hoa và cây cối với những cành nhánh cong queo kỳ lạ, có đủ màu xanh, vàng, trắng và đỏ; lại còn có những đài phun nước nhỏ phun lên từ những chiếc vỏ ốc đẹp nhất, rồi đổ xuống những vỏ sò sáng loáng, đồng thời tạo ra những bản nhạc du dương nhất tràn ngập khắp cung điện.
Tuy nhiên, điều đẹp đẽ nhất trong tất cả lại là một cô gái trẻ đi lại trong đó, hoàn toàn đơn độc. Nàng đi từ phòng này sang phòng khác nhưng dường như chẳng hề hạnh phúc với tất cả sự tráng lệ quanh mình. Nàng bước đi trong sự cô độc và sầu muộn, thậm chí chẳng bao giờ nghĩ đến việc nhìn ngắm hình bóng mình trên những bức tường thủy tinh sáng bóng bao quanh, mặc dù nàng là sinh vật xinh đẹp nhất mà bất cứ ai có thể ước mong được thấy. Chàng trai cũng nghĩ vậy khi bơi quanh cung điện và nhìn trộm vào từ mọi phía.
"Ở đây, thà làm người còn hơn làm một con cá câm lặng đáng thương như ta bây giờ," chàng tự nhủ; "nếu chỉ cần nhớ được những câu chú mà yêu tinh nói khi thay đổi hình dạng của mình, thì biết đâu ta có thể giúp mình trở lại làm người." Chàng bơi, suy ngẫm và nghĩ về điều này cho đến khi nhớ lại âm thanh những lời yêu tinh nói, rồi chàng thử tự mình đọc lại. Trong khoảnh khắc, chàng đứng đó với hình hài con người dưới đáy biển.
Chàng vội vã tiến vào cung điện thủy tinh, đi đến chỗ cô gái trẻ và trò chuyện với nàng.
Ban đầu, chàng suýt làm nàng sợ chết khiếp, nhưng chàng trò chuyện với nàng một cách ân cần và giải thích cách mình xuống được đây, nên nàng sớm bình tâm trở lại và rất vui mừng vì có người bầu bạn, giúp xua tan sự cô độc khủng khiếp mà nàng đang sống. Thời gian trôi qua nhanh đến nỗi chàng thanh niên (vì giờ chàng đã là một chàng trai trẻ hoàn toàn, không còn là đứa trẻ nữa) quên mất mình đã ở đó bao lâu.
Một hôm, cô gái bảo rằng sắp đến lúc chàng phải biến thành cá trở lại—yêu tinh sẽ sớm gọi chàng về, và chàng buộc phải đi, nhưng trước đó chàng phải trở lại hình dạng con cá, nếu không sẽ không thể sống sót băng qua biển. Trước đó, trong thời gian ở dưới này, nàng đã kể cho chàng nghe rằng nàng là con gái của chính con yêu tinh mà chàng đang phục vụ, và lão đã nhốt nàng ở đó để tránh xa mọi người. Giờ đây, nàng đã vạch ra một kế hoạch mà nhờ đó họ có thể thành công gặp lại nhau và dành phần đời còn lại bên nhau. Nhưng có rất nhiều việc cần phải để tâm, và chàng phải đặc biệt lưu ý mọi điều nàng dặn.
Nàng kể rằng tất cả các vị vua trong vương quốc xung quanh đều mắc nợ cha nàng, và vua của một vương quốc nọ, cái tên mà nàng đã cho chàng biết, là người đầu tiên phải trả nợ, và nếu không trả đúng hạn, nhà vua sẽ bị mất đầu. "Và ông ấy không thể trả nợ," nàng nói; "Tôi biết chắc chắn là như vậy. Giờ đây, trước hết anh phải từ bỏ công việc phục vụ cha tôi; ba năm đã qua, và anh được tự do ra đi. Anh sẽ mang theo sáu thúng tiền của mình đến vương quốc mà tôi đã nói, và xin vào làm việc cho nhà vua. Khi đến gần thời hạn trả nợ, anh sẽ nhận thấy qua thái độ của ông ấy rằng ông đang rất lo lắng. Khi đó, anh hãy nói với ông rằng anh biết rõ điều gì đang đè nặng tâm trí ông—đó là món nợ với yêu tinh mà ông không thể trả, nhưng anh có thể cho ông vay số tiền đó. Số tiền là sáu thúng—đúng bằng số anh đang có. Tuy nhiên, anh chỉ cho ông vay với điều kiện là được đi cùng ông khi ông đi trả nợ, và anh phải được phép chạy trước ông như một thằng hề. Khi đến nơi ở của yêu tinh, anh phải thực hiện đủ trò hề, hãy làm sao phá hỏng thật nhiều cửa sổ của lão và gây ra mọi thiệt hại khác mà anh có thể. Cha tôi khi đó sẽ rất tức giận, và vì nhà vua phải chịu trách nhiệm cho những gì thằng hề của mình làm, lão sẽ bắt ông, dù đã trả nợ xong, phải chọn lựa giữa việc trả lời ba câu hỏi hoặc mất mạng. Câu hỏi đầu tiên cha tôi sẽ hỏi là: 'Con gái ta đâu?' Khi đó anh phải bước ra và trả lời: 'Nàng đang ở dưới đáy biển.' Lão sẽ hỏi anh liệu anh có nhận ra nàng không, và anh sẽ trả lời: 'Có.' Sau đó, lão sẽ mang ra một đoàn phụ nữ và để họ đi qua trước mặt anh, để anh chọn ra người mà anh cho là con gái lão. Anh sẽ không thể nhận ra tôi đâu, vì vậy tôi sẽ nắm lấy anh khi đi ngang qua để anh nhận biết, và anh phải nhanh chóng nắm lấy tôi và giữ chặt. Như vậy là anh đã trả lời xong câu hỏi đầu tiên. Câu hỏi tiếp theo của lão sẽ là: 'Trái tim ta đâu?' Anh phải bước ra và trả lời: 'Nó ở trong một con cá.' 'Ngươi có biết con cá đó không?' lão sẽ nói, và anh sẽ trả lời: 'Có.' Lão sẽ cho tất cả các loại cá đi qua trước mặt anh, và anh sẽ phải chọn trong số đó. Tôi sẽ cẩn thận đứng cạnh anh, và khi đúng con cá đó bơi qua, tôi sẽ huých anh một cái, ngay lúc đó anh phải chộp lấy con cá và mổ bụng nó ra. Thế là mọi chuyện với yêu tinh sẽ kết thúc; lão sẽ không hỏi thêm câu nào nữa, và chúng ta sẽ được tự do kết hôn."
Khi chàng thanh niên nhận được tất cả chỉ dẫn về việc phải làm khi lên bờ, điều tiếp theo là phải nhớ lại những câu chú mà yêu tinh đã nói khi biến chàng từ người thành thú; nhưng chàng đã quên mất, và cô gái cũng không biết. Chàng đi quanh quẩn cả ngày trong tuyệt vọng, suy nghĩ mãi nhưng không thể nhớ ra âm thanh của chúng thế nào. Trong đêm, chàng không thể ngủ được, cho đến gần sáng thì chìm vào giấc ngủ, và bất chợt, chàng nhớ ra yêu tinh thường nói những gì. Chàng vội vàng đọc lại những câu đó, và ngay lập tức chàng biến thành con cá rồi lách mình ra biển. Ngay sau đó, chàng bị gọi đi, bơi qua biển ngược lên sông đến chỗ yêu tinh đang đứng trên bờ, và lão phục hồi hình dáng con người cho chàng bằng chính những câu chú như trước.
"Thế nào, ngươi thấy việc làm cá ra sao?" yêu tinh hỏi.
Chàng thanh niên đáp rằng đó là điều chàng thích nhất, và ai cũng có thể đoán được đó chẳng phải lời nói dối.
Yêu tinh sau đó cho chàng xem ba thúng tiền mà chàng đã kiếm được trong năm qua; chúng đặt cạnh ba thúng kia, và cả sáu thúng giờ đã thuộc về chàng.
"Có lẽ ngươi sẽ phục vụ ta thêm một năm nữa," yêu tinh nói, "và ngươi sẽ nhận được sáu thúng tiền cho việc đó; tổng cộng là mười hai thúng, một món hời lớn đấy."
"Không," chàng thanh niên đáp; chàng nghĩ mình đã làm đủ rồi, và muốn đi nơi khác để làm việc, học hỏi cách sống của những người khác; nhưng có lẽ chàng sẽ quay lại thăm yêu tinh vào một dịp khác.
Yêu tinh nói rằng chàng sẽ luôn được chào đón; chàng đã phục vụ lão trung thành suốt ba năm như đã thỏa thuận, và lão không thể phản đối việc chàng rời đi lúc này.
Chàng thanh niên sau đó nhận sáu thúng tiền của mình, và mang chúng thẳng đến vương quốc mà người yêu đã chỉ dẫn. Chàng chôn giấu tiền ở một nơi vắng vẻ gần cung điện của nhà vua, rồi đi vào đó và xin được nhận vào làm. Chàng đạt được ý nguyện và được nhận làm người trông chuồng ngựa, chăm sóc ngựa cho nhà vua.
Một thời gian trôi qua, chàng nhận thấy nhà vua lúc nào cũng tỏ ra buồn rầu, đau khổ, chẳng bao giờ vui vẻ hay hạnh phúc. Một hôm, nhà vua bước vào chuồng ngựa, nơi không có ai ngoài chàng thanh niên. Chàng liền nói thẳng với nhà vua rằng, nếu được bệ hạ cho phép, chàng muốn hỏi tại sao Người lại buồn rầu đến thế.
"Nói ra cũng chẳng ích gì," nhà vua đáp; "dù sao thì ngươi cũng không giúp được ta đâu."
"Ngài chưa biết được đâu," chàng thanh niên nói; "Tôi biết rõ điều gì đang đè nặng tâm trí Ngài, và tôi cũng biết một kế hoạch để trả được số nợ đó."
Đây là một câu chuyện hoàn toàn khác, và nhà vua trò chuyện nhiều hơn với người trông chuồng ngựa. Chàng nói rằng mình có thể dễ dàng cho nhà vua vay sáu thúng tiền, nhưng chỉ với điều kiện là chàng được phép đi cùng nhà vua khi Người đi trả nợ, và khi đó chàng phải được ăn mặc như một thằng hề của triều đình, chạy trước mặt nhà vua. Chàng sẽ gây ra đôi chút rắc rối, khiến nhà vua bị quở trách nặng nề, nhưng chàng sẽ đảm bảo rằng không có hại gì xảy ra với Người.
Nhà vua vui vẻ đồng ý với tất cả những gì chàng thanh niên đề nghị, và giờ đã đến lúc họ phải khởi hành.
Khi họ đến nơi ở của yêu tinh, nó không còn nằm trong mô đất nữa, mà trên đỉnh đó có một tòa lâu đài lớn mà chàng thanh niên chưa từng thấy trước đây. Thực ra, yêu tinh có thể làm cho nó hiện ra hoặc tàng hình tùy ý, và vì biết rõ các phép thuật của yêu tinh, chàng thanh niên chẳng hề ngạc nhiên về điều này.
Khi họ đến gần tòa lâu đài trông như bằng thủy tinh ròng này, chàng thanh niên chạy lên phía trước đóng vai thằng hề của nhà vua. Chàng lúc thì chạy mặt hướng về phía trước, lúc thì quay ngược lại, lúc thì đứng bằng đầu, lúc thì đứng bằng chân, và chàng đập vỡ biết bao cửa sổ cùng cửa ra vào bằng thủy tinh lớn của yêu tinh, khiến ai nấy đều kinh hãi, rồi chàng làm đổ vỡ mọi thứ có thể, gây ra sự náo loạn kinh hoàng.
Yêu tinh lao ra, vô cùng giận dữ và điên tiết, chửi rủa nhà vua không tiếc lời vì đã mang theo một thằng hề khốn khổ như vậy, bởi lão tin chắc rằng nhà vua không thể trả nổi chút thiệt hại nào vừa gây ra khi mà nợ cũ còn chưa trả được.
Tuy nhiên, thằng hề lên tiếng và nói rằng mình có thể trả nợ dễ dàng, và nhà vua sau đó bước tới với sáu thúng tiền mà chàng thanh niên đã cho vay. Chúng được đong đếm và thấy là vừa đủ. Yêu tinh đã không tính đến điều này, nhưng lão chẳng thể phản đối. Món nợ cũ đã được trả sòng phẳng, và nhà vua lấy lại được giấy nợ của mình.
Nhưng vẫn còn đó tất cả những thiệt hại đã gây ra trong ngày hôm đó, và nhà vua chẳng có gì để bồi thường. Vì vậy, yêu tinh bắt nhà vua phải chọn: hoặc trả lời ba câu hỏi lão đưa ra, hoặc bị chặt đầu, như đã thỏa thuận trong giấy nợ cũ.
Không còn cách nào khác ngoài việc cố gắng trả lời các câu đố của yêu tinh. Thằng hề lúc đó đứng ngay cạnh nhà vua trong khi yêu tinh tiến tới với những câu hỏi của lão. Lão hỏi trước: "Con gái ta đâu?"
Thằng hề lên tiếng: "Nàng đang ở dưới đáy biển."
"Sao ngươi biết được điều đó?" yêu tinh hỏi.
"Con cá nhỏ đã thấy điều đó," thằng hề đáp.
"Ngươi có nhận ra nàng không?" yêu tinh hỏi.
"Có, hãy mang nàng ra đây," thằng hề nói.
Yêu tinh cho một đám phụ nữ đi qua trước mặt họ, hết người này đến người khác, nhưng tất cả đều chỉ là những cái bóng và sự lừa dối. Trong số những người cuối cùng, có con gái thật sự của yêu tinh, nàng đã nhéo thằng hề khi đi ngang qua để ra hiệu cho chàng biết sự hiện diện của mình. Chàng liền ôm lấy eo nàng và giữ chặt, và yêu tinh đành phải thừa nhận rằng câu đố đầu tiên của lão đã được giải.
Sau đó yêu tinh hỏi tiếp: "Trái tim ta đâu?"
"Nó ở trong một con cá," thằng hề đáp.
"Ngươi có nhận ra con cá đó không?" yêu tinh hỏi.
"Có, hãy mang nó ra đây," thằng hề nói.
Sau đó, tất cả các loài cá đều bơi qua trước mặt họ, và trong khi đó, con gái yêu tinh đứng ngay cạnh chàng thanh niên. Khi cuối cùng con cá đúng xuất hiện, nàng huých vào người chàng, và chàng chộp lấy nó ngay lập tức, cắm dao vào, mổ bụng nó ra, lấy trái tim bên trong và cắt làm đôi.
Ngay khoảnh khắc đó, yêu tinh ngã lăn ra chết và biến thành những mảnh đá lửa. Với cái chết của lão, tất cả những xiềng xích mà yêu tinh đã trói buộc đều bị phá vỡ; tất cả muông thú và chim chóc mà lão bắt giữ và giấu dưới lòng đất giờ đây đều được tự do, tản mát vào rừng sâu và bầu trời.
Chàng thanh niên và người yêu tiến vào tòa lâu đài, giờ đã thuộc về họ, và tổ chức đám cưới; tất cả các vị vua trong vùng, những người từng nợ yêu tinh và giờ đã thoát khỏi món nợ đó, đều đến dự đám cưới, tôn vinh chàng thanh niên làm hoàng đế của họ. Chàng cai trị tất cả, giữ hòa bình giữa họ, và sống trong lâu đài cùng hoàng hậu xinh đẹp của mình trong niềm hạnh phúc và vinh quang tột cùng. Và nếu họ chưa lìa đời, thì đến tận ngày nay, họ vẫn đang sống ở đó.