Hôm sau, chúng tôi lên đường từ sớm. Chúng tôi buộc phải rảo bước thật nhanh. Chặng đường ba ngày hành quân đang chờ đón chúng tôi ở phía ngã ba.

Tôi không muốn nhắc lại những nỗi thống khổ mà chúng tôi phải chịu đựng trong cuộc hành trình quay về. Bác tôi gặm nhấm chúng với vẻ cáu kỉnh và thiếu kiên nhẫn của một kẻ buộc phải thừa nhận sự yếu kém của bản thân; Hans thì đón nhận với sự nhẫn nại vốn có của một bản tính thụ động; còn tôi, tôi thú nhận, ngập chìm trong những lời than vãn và tuyệt vọng. Tôi chẳng còn chút tinh thần nào để chống chọi lại vận rủi này.

Đúng như tôi đã tiên đoán, nguồn nước cạn kiệt hoàn toàn ngay vào cuối ngày đầu tiên quay đầu trở lại. Thức uống duy nhất lúc bấy giờ của chúng tôi chỉ là rượu gin; thế nhưng thứ chất lỏng địa ngục ấy lại làm rát cổ họng tôi, khiến tôi thậm chí chẳng thể chịu nổi khi nhìn thấy nó. Tôi cảm thấy nhiệt độ và không khí ngột ngạt vô cùng. Sự mệt mỏi tê liệt cả chân tay tôi. Đã hơn một lần tôi ngã quỵ xuống mà chẳng thể nhúc nhích. Khi ấy, đoàn phải dừng chân; và bác tôi cùng chàng trai người Iceland đã cố gắng hết sức để vực tôi dậy. Nhưng tôi nhận ra bác đang phải chật vật đau đớn chống lại sự mệt mỏi quá độ và nỗi hành hạ của cơn khát.

Cuối cùng, vào thứ Ba, ngày 8 tháng 7, chúng tôi đã lê lết bằng cả bàn tay lẫn đầu gối, thoi thóp bước đến điểm giao nhau của hai con đường. Tại đó, tôi ngã vật xuống như một khối thịt vô hồn, nằm dài trên nền dung nham. Lúc đó là mười giờ sáng.

Hans và bác tôi, bám chặt vào vách tường, cố nhấm nháp vài mẩu bánh quy. Những tiếng rên rỉ kéo dài thốt ra từ đôi môi khô khốc nứt nẻ của tôi.

Chẳng bao lâu sau, bác tôi tiến lại gần và ôm lấy tôi vào lòng.

"Tội nghiệp con!" bác nói, với giọng đầy vẻ xót xa chân thành.

Tôi vô cùng cảm động trước những lời ấy, bởi tôi vốn chẳng quen thấy vị Giáo sư dễ nổi giận nay lại trở nên mềm lòng. Tôi siết chặt đôi bàn tay đang run rẩy của bác trong tay mình. Bác để mặc tôi cầm lấy và nhìn tôi. Đôi mắt bác ngấn lệ.

Rồi tôi thấy bác lấy chiếc bình đựng nước vẫn đeo bên hông xuống. Đến lúc này thì tôi thực sự kinh ngạc khi bác đưa nó lên môi tôi.

"Uống đi!" bác nói.

Có phải tôi vừa nghe nhầm không? Phải chăng bác tôi đã mất trí rồi? Tôi đờ đẫn nhìn bác, cảm thấy đầu óc mình như không tài nào hiểu nổi.

"Uống đi!" bác lại giục.

Nói rồi, bác dốc ngược chiếc bình, trút từng giọt cuối cùng vào tận miệng tôi.

Ôi! Cảm giác khoan khoái khôn cùng! Một ngụm nước nhỏ nhoi đã làm dịu đi vòm miệng đang cháy bỏng của tôi. Chỉ là một ngụm duy nhất thôi nhưng cũng đủ để kéo sự sống đang lụi tàn của tôi trở về.

Tôi chắp tay cảm ơn bác.

"Đúng vậy," bác nói, "một ngụm nước; nhưng đó là ngụm cuối cùng rồi đấy — con nghe rõ chưa! — là ngụm cuối cùng. Bác đã giữ nó như một báu vật ở đáy bình. Đã hai mươi lần, không, phải tới cả trăm lần, bác đã phải đấu tranh với sự thôi thúc khủng khiếp muốn uống sạch nó. Thế nhưng không, Axel, bác vẫn giữ lại vì con."

Tôi thốt lên: "Bác kính yêu của con ơi," trong khi những giọt nước mắt nóng hổi lăn dài trên má.

"Đúng vậy, đứa cháu tội nghiệp của bác, bác biết rằng ngay khi con đặt chân đến ngã ba này, con sẽ ngã quỵ trong trạng thái thoi thóp, nên bác đã giữ lại giọt nước cuối cùng để hồi sức cho con."

"Cảm ơn bác, cảm ơn bác," tôi nói. Dù cơn khát mới chỉ được xoa dịu phần nào, nhưng chút sức lực đã quay trở lại với tôi. Cơ cổ vốn dĩ đang co thắt nãy giờ nay đã giãn ra; vết sưng tấy trên môi cũng đỡ hơn phần nào; và giờ đây tôi đã có thể cất lời.

"Chúng ta hãy xem xét lại," tôi nói, "giờ đây chúng ta chỉ còn một việc phải làm. Ta không còn giọt nước nào; chúng ta buộc phải quay về."

Khi tôi nói, bác tôi tránh nhìn thẳng vào tôi; bác cúi gằm mặt xuống, ánh mắt lảng tránh ánh mắt tôi.

"Chúng ta phải quay về thôi," tôi lớn tiếng khẩn khoản; "chúng ta phải quay bước trở lại con đường dẫn tới Snæfell. Cầu xin Chúa ban cho chúng ta sức mạnh để leo ngược lên miệng núi lửa một lần nữa!"

"Quay về ư!" bác tôi lẩm bẩm, tựa như đang đáp lại chính mình hơn là trả lời tôi.

"Vâng, quay về ngay lập tức, không được chần chừ dù chỉ một phút."

Một khoảng lặng kéo dài bao trùm.

Giọng đầy mỉa mai, vị Giáo sư đáp: "Thế ra, Axel, chỉ với vài giọt nước đó mà con vẫn chẳng tìm lại được chút dũng khí hay năng lượng nào sao?"

"Dũng khí ư?"

"Bác thấy con vẫn yếu bóng vía chẳng khác gì trước đây, và miệng thì vẫn chỉ toàn nói những lời tuyệt vọng!"

Tôi đang phải đối mặt với loại người gì thế này, và trong tâm trí không sợ hãi của bác lúc này đang ấp ủ những mưu tính gì?

"Sao cơ! Bác không chịu quay về ư?"

"Lẽ nào ta lại từ bỏ cuộc thám hiểm này ngay khi cơ hội thành công đang rạng mười mươi trước mắt! Không bao giờ!"

"Vậy là chúng ta cứ thế chấp nhận đầu hàng số phận để rồi bỏ mạng hay sao?"

"Không, Axel, không; con hãy quay về. Hans sẽ đi cùng con. Hãy để mặc bác ở lại một mình!"

"Để mặc bác ở lại đây ư!"

"Hãy bỏ mặc bác, bác bảo thế cơ mà. Bác đã dấn thân vào cuộc thám hiểm này. Bác sẽ thực hiện nó đến cùng, và bác sẽ không quay về đâu. Đi đi, Axel, đi mau!"

Bác tôi đang ở trạng thái vô cùng kích động. Giọng bác, dẫu vừa mới đây thôi hãy còn dịu dàng và đầy ân cần, thì nay đã trở nên đanh thép và đầy vẻ đe dọa. Bác đang dùng những quyết định u ám để chống lại những điều không tưởng. Một mặt, tôi không thể bỏ mặc bác lại chốn vực sâu không đáy này, nhưng mặt khác, bản năng sinh tồn lại giục giã tôi hãy mau chóng bỏ chạy.

Người dẫn đường vẫn đứng quan sát cảnh tượng ấy với vẻ dửng dưng lạnh lùng quen thuộc. Thế nhưng anh ta hiểu rõ tường tận mọi chuyện đang diễn ra giữa hai chú cháu. Chỉ riêng những cử chỉ cũng đủ để cho thấy mỗi người chúng tôi đều khăng khăng theo một ngã rẽ khác nhau; thế mà Hans dường như chẳng hề bận tâm đến vấn đề vốn quyết định cả sinh mạng của anh ta. Anh ta sẵn sàng lên đường ngay khi có hiệu lệnh, hoặc ở lại nếu đó là ý muốn của người chủ.

Lúc ấy, tôi ao ước biết bao có thể khiến anh ta hiểu được mình. Những lời nói, những lời than ván cùng nỗi buồn của tôi chắc chắn sẽ có sức ảnh hưởng nhất định đối với cõi lòng băng giá đó. Những hiểm nguy mà người dẫn đường không thể thấu hiểu, tôi hoàn toàn có thể chỉ rõ và chứng minh cho anh ta thấy. Cả hai chúng tôi cùng hợp sức có khi lại có thể áp đảo được vị Giáo sư cứng đầu; và nếu cần thiết, thậm chí chúng tôi có thể ép bác phải quay trở lại những đỉnh cao của Snæfell.

Tôi bước lại gần Hans. Tôi đặt bàn tay mình lên tay anh. Anh chẳng hề cử động. Đôi môi mím chặt của tôi đã đủ để tố cáo những nỗi thống khổ mà tôi đang gánh chịu. Chàng trai người Iceland từ từ lắc đầu, rồi bình thản chỉ tay về phía bác tôi và cất tiếng:

"Chủ nhân."

"Chủ nhân cái nỗi gì!" tôi hét lên; "anh điên rồi à! không, bác ấy không phải là chủ nhân định đoạt sinh mạng chúng ta; chúng ta phải trốn chạy, chúng ta phải lôi bác ấy đi theo. Anh có nghe tôi nói không? Anh có hiểu không?"

Tôi đã tóm lấy tay áo Hans. Tôi muốn bắt anh phải đứng dậy. Tôi giằng co với anh. Bác tôi liền chen vào can thiệp.

"Bình tĩnh nào, Axel! con chẳng thể lay chuyển được cái con người cứng nhắc ấy đâu.

Thế nên, hãy lắng nghe đề nghị của bác đây."

Tôi khoanh tay lại, ngẩng cao đầu đối diện thẳng với bác.

"Sự thiếu hụt nước," bác nói, "chính là chướng ngại vật duy nhất ngáng đường chúng ta. Trong đường hầm phía đông cấu thành từ dung nham, đá phiến và than đá này, chúng ta chẳng hề bắt gặp dù chỉ là một giọt hơi ẩm nhỏ nhoi. Có lẽ chúng ta sẽ gặp may mắn hơn nếu đi theo đường hầm phía tây."

Tôi lắc đầu đầy vẻ hoài nghi.

Giọng kiên quyết, vị Giáo sư nói tiếp: "Hãy nghe bác nói cho hết câu. Trong lúc con đang nằm bất động ở đằng kia, bác đã đi khảo sát cấu trúc của đường hầm đó rồi. Nó cắm thẳng xuống phía dưới, và chỉ trong vài giờ nữa thôi là sẽ dẫn chúng ta tới các tầng đá hoa cương. Ở đó, chắc chắn ta sẽ gặp những mạch nước dồi dào. Bản chất của lớp đá đảm bảo với bác điều đó, và trực giác kết hợp cùng logic đang củng cố cho niềm tin của bác. Giờ thì đây là đề nghị của bác. Khi Columbus xin các thủy thủ đoàn cho thêm ba ngày để khám phá ra một thế giới mới, những thủy thủ ấy, dẫu chán nản và bệnh tật là thế, vẫn nhận ra tính đúng đắn của yêu cầu đó, và ông đã tìm ra châu Mỹ. Bác chính là Columbus của thế giới dưới lòng đất này, và bác chỉ xin thêm một ngày nữa thôi. Nếu trong vòng một ngày mà bác không tìm thấy nguồn nước mà chúng ta đang cần, bác thề với con, chúng ta sẽ quay trở lại mặt đất."

Bất chấp cơn bực bội trong lòng, tôi vẫn cảm thấy vô cùng xúc động trước những lời nói ấy, cũng như trước sự kiềm nén khắc nghiệt mà bác đang tự ép buộc chính mình để đưa ra một đề xuất đầy rủi ro đến vậy.

"Thôi được," tôi nói, "tùy bác định đoạt, và xin Chúa hãy ban thưởng cho nghị lực phi thường của bác. Giờ thì chúng ta chỉ còn vài giờ ngắn ngủi để thử thách vận may thôi. Lên đường nào!"