Làm sao tôi có thể tả lại chuỗi cảm xúc kỳ lạ lần lượt rung chuyển lồng ngực Giáo sư Liedenbrock đây? Trước hết là sự sững sờ, tiếp đến là lòng hoài nghi, và cuối cùng là một cơn giận dữ bùng phát dữ dội. Chưa bao giờ tôi thấy con người ấy lại mất tự chủ và bối rối đến thế. Những nhọc nhằn của cuộc vượt biển vừa qua, những hiểm nguy đã trải, tất cả đều phải làm lại từ đầu. Chúng ta đã đi lùi thay vì tiến tới!

Nhưng chú tôi nhanh chóng lấy lại bình tĩnh.

"Aha! Số phận muốn đùa giỡn với ta sao? Các nguyên tố thiên nhiên đang mưu đồ chống lại ta ư? Lửa, không khí và nước sẽ cùng nhau hợp sức tấn công ta sao? Chà, chúng sẽ sớm biết một con người quyết đoán có thể làm được những gì. Ta sẽ không chịu khuất phục. Ta sẽ không lùi dù chỉ một bước chân, rồi người ta sẽ thấy con người hay tự nhiên mới là kẻ nắm phần thắng!"

Đứng hiên ngang trên vách đá, giận dữ và đầy đe dọa, Otto Liedenbrock trông giống như một bức biếm họa vừa kỳ quặc vừa hung dữ về vị anh hùng Ajax uy dũng đang thách thức sấm sét. Nhưng tôi cho rằng mình có bổn phận phải can thiệp và tìm cách kiềm chế thứ chủ nghĩa cuồng tín vô độ này.

"Xin chú hãy nghe con," tôi kiên quyết nói. "Tham vọng nào cũng phải có giới hạn; chúng ta không thể làm những chuyện bất khả thi; cơ thể chúng ta hoàn toàn không thích hợp để thực hiện thêm một chuyến hải trình nào nữa; ai lại điên rồ nghĩ đến chuyện vượt qua năm trăm hải lý trên một đống ván mục nát, với một tấm chăn rách làm buồm, một thanh cậy làm cột buồm, và những cơn gió dữ thốc thẳng vào mặt chứ? Chúng ta không thể điều khiển tay lái; chúng ta sẽ bị bão táp quật ngã, và chúng ta sẽ là những kẻ khờ dại lẫn tâm thần nếu dám thử vượt biển lần thứ hai."

Tôi đã có thể trình bày chuỗi lý lẽ không thể chối cãi ấy suốt mười phút mà không bị ngắt lời; không phải vì Giáo sư thèm đếm xỉa đến những lời lẽ của cháu mình, mà vì ông hoàn toàn điếc đặc trước mọi sự hùng biện của tôi.

"Ra bè!" ông thét lên.

Đó là câu trả lời duy nhất của ông. Tôi có nài nỉ, van xin, nổi giận hay làm bất cứ điều gì để chống lại cũng vô ích; mọi sự phản kháng đều trở nên vô nghĩa trước một ý chí còn cứng rắn hơn cả đá hoa cương.

Hans đang hoàn tất việc sửa chữa chiếc bè. Người ta có cảm giác như sinh vật kỳ lạ này đã đoán trước được ý định của chú tôi. Chỉ với vài khúc gỗ surturbrand nữa, anh đã tái trang bị xong xuôi cho con thuyền của chúng tôi. Một cánh buồm đã được căng lên trên cột buồm mới, và ngọn gió đang nô đùa trong những nếp vải phần phật.

Giáo sư nói vài lời với người dẫn đường, và ngay lập tức anh thu xếp mọi thứ lên boong, chuẩn bị đầy đủ mọi vật dụng cần thiết cho cuộc khởi hành của chúng tôi. Bầu trời quang đãng—và gió Tây Bắc thổi đều đặn.

Tôi biết làm sao đây? Chẳng lẽ lại chống lại cả hai người họ? Thật là bất khả thi! Phải chi Hans đứng về phía tôi! Nhưng không, điều đó đã không xảy ra. Chàng trai người Iceland dường như đã từ bỏ mọi ý chí riêng và thề sẽ quên đi cũng như chối bỏ bản thân mình. Tôi chẳng thể trông mong gì ở một người đầy chủ tớ dường như đã phong kiến hóa bản thân với chủ nhân của mình. Con đường duy nhất của tôi lúc này là tiếp tục tiến bước.

Do đó, với sự nhẫn nại tối đa có thể vơ vét được, tôi chuẩn bị trở lại vị trí quen thuộc trên chiếc bè, thì chú tôi đặt tay lên vai tôi.

"Chúng ta sẽ chưa khởi hành cho đến ngày mai," ông nói.

Tôi cử động người ý muốn thể hiện sự cam chịu.

"Ta không được bỏ sót bất cứ điều gì," ông nói; "và vì định mệnh đã đẩy ta dạt đến phần bờ biển này, ta sẽ không rời đi cho đến khi tự mình khảo sát cho kỹ càng."

Để hiểu được những gì diễn ra tiếp theo, cần phải ghi nhớ rằng, do những hoàn cảnh sẽ được giải thích sau, chúng ta thực sự không ở nơi mà Giáo sư phỏng đoán. Trên thực tế, chúng ta không hề ở trên bờ biển phía bắc.

"Bây giờ chúng ta hãy bắt đầu những cuộc khám phá mới," tôi nói.

Và để Hans ở lại với công việc của mình, chúng tôi cùng nhau bước đi. Khoảng cách từ mép nước đến chân các vách đá khá xa. Phải mất nửa giờ chúng tôi mới tới được bức tường đá. Dưới chân chúng tôi dẫm lên vô số vỏ sò với đủ mọi hình dạng và kích cỡ từng tồn tại trong những thời kỳ đầu tiên của thế giới. Tôi cũng nhìn thấy những chiếc mai khổng lồ đường kính hơn mười lăm feet. Đó từng là lớp áo giáp của loài glyptodon hoặc thú thiết giáp khổng lồ thời Pliocene, mà loài rùa ngày nay chỉ là một phiên bản thu nhỏ. [1] Đất đai ngoài ra còn rải rác những mảnh đá, những tảng đá cuội bị dòng nước mài nhũn và xếp thành từng dải nối tiếp nhau. Do đó, tôi đi đến kết luận rằng có thời điểm biển đã ngập cả vùng đất mà chúng tôi đang đặt chân lên. Trên những khối đá rời rạc, nay đã nằm ngoài tầm với của những đợt thủy triều cao nhất, những con sóng đã để lại dấu vết rõ rệt về sức mạnh khoét mòn của chúng lên cả những phiến đá cứng nhất.

Điều này cho đến một mức độ nào đó có thể giải thích sự tồn tại của một đại dương nằm sâu bốn mươi hải lý dưới bề mặt địa cầu. Nhưng theo quan điểm của tôi, khối chất lỏng này hẳn sẽ ngấm dần sâu hơn nữa vào bên trong lòng đất, và nó chắc chắn có nguồn gốc từ những vùng nước của đại dương phía trên, vốn đã tìm được đường len lỏi xuống đây qua một kẽ nứt nào đó. Tuy nhiên, phải tin rằng kẽ nứt đó nay đã khép lại, và toàn bộ hang động hay hồ chứa khổng lồ này đã được lấp đầy trong một thời gian rất ngắn. Có lẽ thậm chí khối nước này, khi chịu tác động mãnh liệt của nhiệt lượng trung tâm, đã phần nào bị biến thành hơi nước. Điều này sẽ giải thích sự tồn tại của những đám mây lơ lửng trên đầu chúng ta và sự phát sinh của thứ điện năng đã gây ra những trận cuồng phong dữ dội trong lòng đất mẹ.

Lý thuyết này về các hiện tượng chúng tôi vừa chứng kiến dường như thỏa đáng đối với tôi; bởi vì dù các hiện tượng của tự nhiên có vĩ đại và kinh ngạc đến đâu, các định luật vật lý cố định vẫn sẽ hoặc luôn có thể giải thích được chúng.

Do đó, chúng tôi đang bước đi trên lớp đất trầm tích, những bồi tích từ dòng nước của các thời đại trước. Giáo sư đang cẩn thận xem xét từng kẽ nứt nhỏ trên các khối đá. Hễ thấy một cái lỗ nào là ông lại muốn biết độ sâu của nó. Đối với ông, điều này vô cùng quan trọng.

Chúng tôi đã đi dọc bờ biển của biển Liedenbrock được một dặm thì nhận thấy một sự thay đổi đột ngột trong diện mạo của đất đai. Nó có vẻ bị xáo trộn, vặn vẹo và co giật bởi một trận đại hồng thủy nâng trỗi các lớp đất bên dưới. Ở nhiều nơi, những vùng trũng hoặc gồ lên làm chứng cho một thứ sức mạnh khủng khiếp đã gây ra sự xê dịch của các tầng địa chất.

[1] Loài glyptodon và thú thiết giáp thuộc bộ thú có vú; trong khi loài rùa thuộc bộ có mai, là loài bò sát, thuộc hai lớp động vật hoàn toàn khác nhau; do đó loài sau không thể coi là đại diện cho loài trước. (Người dịch)

Chúng tôi di chuyển đầy khó khăn qua những kẽ nứt hoa cương và vực thẳm trộn lẫn với đá silex, các tinh thể thạch anh và các trầm tích phù sa, thì một cánh đồng, không, còn hơn cả một cánh đồng, một đồng bằng rộng lớn bao la toàn xương trắng phau trải ra trước mắt chúng tôi. Nó trông giống như một nghĩa trang khổng lồ, nơi tàn tích của hai mươi thời đại trộn lẫn bụi trần với nhau. Những gò xương khổng lồ chồng chất lên nhau ngút ngàn ở phía xa. Chúng nhấp nhô kéo dài đến tận chân trời, rồi mờ dần trong làn sương mù mỏng manh. Nơi đó, trong phạm vi ba dặm vuông, đã tích tụ toàn bộ chất liệu cho một lịch sử hoàn chỉnh về đời sống động vật qua các thời kỳ, một lịch sử hiếm hoi mới chỉ được phác thảo qua những lớp địa chất quá non trẻ của thế giới loài người đương đại.

Nhưng sự tò mò đầy háo hức đã thúc giục bước chân chúng tôi; với tiếng lạo xạo và răng rắc, đôi giày của chúng tôi đang giẫm lên tàn tích của các loài động vật tiền sử và những hóa thạch thú vị, thứ mà quyền sở hữu luôn là chủ đề tranh giành và cạnh tranh gay gắt giữa các viện bảo tàng ở những thành phố lớn. Một ngàn vị Cuvier cũng chưa bao giờ có thể tái tạo lại nổi những di tích hữu cơ được lưu giữ trong bộ sưu tập tráng lệ và vô song này.

Tôi đứng sững sờ ngạc nhiên. Chú tôi đã giơ cao đôi tay dài hướng về mái vòm vốn là bầu trời của chúng tôi; miệng há hốc, đôi mắt lóe sáng sau cặp kính cận lấp lánh, cái đầu lắc lư chuyển động lên xuống, toàn bộ tư thế của ông biểu lộ sự kinh ngạc đến tột độ. Ở đó, ông đang đứng đối mặt với một bộ sưu tập khổng lồ gồm vô số hóa thạch rải rác của loài leptotheria, mericotheria, lophiodia, anoplotheria, megatheria, mastodons, protopithecæ, pterodactyles, và đủ loại quái vật tuyệt chủng được tập hợp lại đây vì sự thỏa mãn đặc biệt của ông. Hãy tưởng tượng một nhà sưu tập sách cuồng nhiệt bỗng nhiên được đưa vào giữa thư viện Alexandria nổi tiếng từng bị vua Omar thiêu rụi và nay được tái sinh một cách thần kỳ từ đống tro tàn! Chính xác thì chú tôi, Giáo sư Liedenbrock, lúc ấy cũng là một kẻ cuồng tín đến mụ mị như vậy.

Nhưng điều bất ngờ hơn nữa vẫn còn ở phía trước, khi ông lao qua những đám bụi xương mù mịt, đặt tay lên một chiếc hộp sọ trơ trọi, và hét lên bằng giọng nói run rẩy vì quá phấn khích:

"Axel! Axel! một cái đầu người!"

"Một hộp sọ người ư?" tôi kêu lên, chẳng kém phần kinh ngạc.

"Đúng vậy, cháu trai. Aha! M. Milne-Edwards! Ôi M. de Quatrefages, ước gì các ông đang đứng đây ngay cạnh Otto Liedenbrock này!"