Vâng, chiếc la bàn của chúng tôi không còn là một vật chỉ đường nữa; cây kim quay cuồng từ cực này sang cực kia với một thứ xung lực cuồng loạn; nó chạy vòng quanh mặt số, xoay tít sang trái sang phải như thể đang chóng mặt hay say rượu.
Tôi thừa hiểu rằng, theo những học thuyết được thừa nhận rộng rãi nhất, lớp vỏ khoáng chất của địa cầu chưa bao giờ ở trạng thái hoàn toàn tĩnh lặng; những biến đổi do sự phân hủy hóa học của các thành phần cấu tạo nên nó, sự xao động gây ra bởi những dòng chảy ngầm khổng lồ, cùng các dòng điện từ, vẫn không ngừng có xu hướng làm xáo trộn lớp vỏ ấy — ngay cả khi những sinh vật sống trên bề mặt có tưởng lầm rằng bên dưới mọi thứ đều yên bình. Một hiện tượng như vậy lẽ ra đã không khiến tôi quá hoảng sợ, hoặc ít ra thì nó cũng không làm nảy sinh những mối lo âu khủng khiếp đến thế.
Nhưng những sự kiện khác, những hoàn cảnh khác với tính chất kỳ lạ đã dần dần hé lộ cho tôi thấy thực trạng của vấn đề. Những tiếng nổ cứ vang lên liên hồi và không dứt. Tôi chỉ có thể so sánh chúng với tiếng lách cách đinh tai nhức óc của một đoàn xe ngựa dài phóng hết tốc lực trên những phiến đá, hoặc tiếng gầm rú của một trận cuồng phong sấm sét chẳng bao giờ ngớt.
Rồi chiếc la bàn bị rối loạn, mất điều khiển bởi các dòng điện từ, đã củng cố thêm niềm tin đang lớn dần trong tôi. Lớp vỏ khoáng chất của trái đất đang có nguy cơ nổ tung, những nền móng bằng đá granite sắp va đập vào nhau kêu rầm một tiếng, khe nứt mà chúng tôi đang bất lực trôi qua sẽ bị lấp kín, khoảng không trống rỗng sẽ ngập tràn những mảnh đá vụn nát, và lũ phàm nhân tội nghiệp chúng ta rồi sẽ bị chôn vùi cùng tan thành tro bụi trong thảm cảnh kinh hoàng này.
Chú ơi, tôi kêu lên, chúng ta tiêu đời rồi, hoàn toàn tiêu đời rồi!
Cháu đang hoảng sợ cái gì thế? Câu trả lời vang lên điềm tĩnh. Cháu bị làm sao vậy?
Bị làm sao ư? Nhìn những bức tường đang rung chuyển kia kìa! Nhìn những phiến đá đang run rẩy kìa. Chú không cảm thấy sức nóng như thiêu như đốt sao? Chú không thấy nước đang sôi sùng sục và sủi bọt đó à? Chú mù hay sao mà không thấy những làn hơi đặc quánh và hơi nước ngày một dày đặc thêm từng phút? Hãy nhìn chiếc kim la bàn đang cuồng n động đậy này đi. Một trận động đất đang đe dọa chúng ta đấy.
Người chú bất khuất của tôi điềm nhiên lắc đầu.
Cháu nghĩ rằng, ông nói, một trận động đất sắp xảy ra ư?
Vâng.
Ừm, ta nghĩ là cháu nhầm rồi.
Sao cơ! Chú không nhận ra những triệu chứng đó sao?
Của một trận động đất á? Không! Ta đang trông đợi một điều tốt đẹp hơn cơ.
Ý chú là gì? Giải thích cho cháu đi chứ?
Đó là một vụ phun trào, Axel ạ.
Phun trào ư? Ý chú muốn khẳng định rằng chúng ta đang lao ngược lên trong ống lò của một ngọn núi lửa hay sao?
Ta tin là vậy, vị Giáo sư kiên cường đáp với vẻ hoàn toàn bình tĩnh; và đó là điều tuyệt vời nhất có thể xảy ra cho chúng ta trong hoàn cảnh này.
Điều tuyệt vời nhất! Có phải chú tôi đã mất trí hoàn toàn rồi không? Ý ông ta là gì chứ? Và nói những câu đùa cợt vào một lúc thế này thì có ích gì cơ chứ?
Cái gì! Tôi hét lên. Chúng ta đang bị cuốn lên trong một vụ phun trào ư? Định mệnh đã ném chúng ta vào đây, giữa dòng dung nham cháy bỏng, những khối đá nóng chảy, nước sôi, và đủ mọi thứ vật chất núi lửa; chúng ta sắp bị hất tung lên, bị tống ra ngoài, bị tung bổng lên, bị nôn thốc nôn tháo lên tận tầng không trung, cùng với những mảnh đá vụn, những trận mưa tro tàn và xỉ núi lửa, giữa một cột khói và ngọn lửa cuồn cuộn bốc lên cao; thế mà đó lại là điều tốt đẹp nhất có thể xảy ra cho chúng ta sao!
Đúng vậy, vị Giáo sư đáp, liếc nhìn tôi qua cặp kính, ta không thấy có con đường nào khác để lên tới bề mặt trái đất cả.
Tôi nhanh chóng lướt qua hàng ngàn ý nghĩ xẹt qua tâm trí mình. Chú tôi đã đúng, hoàn toàn đúng; và chưa bao giờ ông lại tỏ ra táo bạo và kiên định với quan điểm của mình đến thế như lúc này, khi ông đang điềm tĩnh ngắm nghía những khả năng bị bắn vút lên từ một miệng núi lửa!
Trong khi đó, chúng tôi cứ thế lao vút lên; đêm qua đi trong tiếng chuyển động không ngừng; tiếng gầm rú và om sòm xung quanh ngày càng trở nên dữ dội hơn; tôi ngạt thở và ù tai; tôi nghĩ giờ phút cuối cùng của mình đang đến gần; thế mà sức mạnh của trí tưởng tượng thật lớn lao đến nỗi ngay cả trong giờ khắc tối cao này, tôi vẫn bị bận tâm bởi những suy đoán kỳ lạ và gần như trẻ con. Nhưng tôi là nạn nhân, chứ không phải là kẻ làm chủ những suy nghĩ của chính mình.
Hiển nhiên là chúng tôi đang bị cuốn thốc lên cao trên đỉnh của một con sóng phun trào; bên dưới chiếc bè của chúng tôi là dòng nước sôi sục, và bên dưới lớp nước đó là dòng dung nham đặc quánh hơn đang sục sạo dâng lên thành một khối nóng rực, cùng với những đàn mảnh đá vụn mà khi lên tới miệng núi lửa, chúng sẽ bị tung tóe ra khắp các hướng cao thấp khác nhau. Chúng tôi đang bị giam cầm trong ống hoặc ống khói của một ngọn núi lửa nào đó. Không còn nghi ngờ gì về điều đó nữa.
Nhưng lần này, thay vì ngọn Snæfell đã tắt, chúng tôi lại đang ở bên trong một ngọn núi lửa đang hoạt động mạnh mẽ. Do đó, tôi tự hỏi ngọn núi này có thể nằm ở đâu, và chúng tôi sẽ bị bắn ra ở góc nào trên thế giới.
Tôi chắc chắn rằng đó sẽ là một vùng đất phía bắc nào đó. Trước khi những rối loạn bắt đầu, cây kim la bàn chưa bao giờ lệch khỏi hướng đó. Từ Mũi Saknussemm, chúng tôi đã bị cuốn thẳng về phía bắc qua hàng trăm dặm. Phải chăng chúng tôi lại đang ở dưới lòng Iceland? Phải chăng số phận định đoạt chúng tôi sẽ bị tung ra khỏi ngọn Hecla, hay từ một trong bảy miệng núi lửa sục sôi khác trên hòn đảo đó? Trong bán kính năm trăm dặm về phía vĩ tuyến này về phía tây, tôi chỉ nhớ đến những ngọn núi lửa ít được biết đến ở bờ biển đông bắc nước Mỹ. Về phía đông, chỉ có một ngọn ở vĩ độ 80 độ bắc, đó là ngọn Esk trên đảo Jan Mayen, không xa Spitzbergen lắm! Chắc chắn là không thiếu các miệng núi lửa, và có những miệng đủ rộng để phun ra cả một đạo quân! Nhưng tôi muốn biết cái nào trong số chúng sẽ đóng vai trò là lối thoát cho chúng tôi khỏi thế giới bên trong.
Về gần sáng, chuyển động dâng lên càng trở nên nhanh hơn. Nếu nhiệt độ tăng lên thay vì giảm đi khi chúng tôi tiến lại gần bề mặt quả địa cầu hơn, thì hiệu ứng đó chỉ là do các nguyên nhân cục bộ và mang tính chất núi lửa mà thôi. Cách thức di chuyển của chúng tôi không để lại chút nghi ngờ nào trong tâm trí tôi. Một lực khổng lồ, một lực lên tới hàng trăm áp suất khí quyển, được tạo ra bởi áp suất cực lớn của hơi nước bị nén kín, đang đẩy chúng tôi tiến lên một cách không thể cản nổi. Nhưng nó đã đẩy chúng tôi vào biết bao nhiêu hiểm nguy vô kể!
Chẳng mấy chốc, những ánh sáng đỏ rực bắt đầu len lỏi vào đường hầm thẳng đứng đang phình rộng dần lên khi chúng tôi đi lên. Hai bên trái phải, tôi có thể thấy những rãnh sâu hoắm, giống như những cái hang khổng lồ, từ đó tuôn ra từng luồng khói đặc quánh; những chiếc lưỡi lửa liếm láp các bức tường, khiến chúng kêu lách tách và xèo xèo dưới sức nóng dữ dội.
Kìa, chú ơi, nhìn kìa! Tôi kêu lên.
À, đó chỉ là những ngọn lửa và hơi lưu huỳnh thôi, điều mà người ta phải chuẩn bị tinh thần để chứng kiến trong một vụ phun trào. Chúng hoàn toàn bình thường.
Nhưng nhỡ chúng bao bọc lấy chúng ta thì sao.
Nhưng chúng sẽ không bao bọc lấy chúng ta đâu.
Nhưng chúng ta sẽ bị ngạt thở mất.
Chúng ta sẽ không bị ngạt thở chút nào cả. Đường hầm đang rộng ra, và nếu cần thiết, chúng ta sẽ bỏ chiếc bè lại để bò vào một kẽ đá.
Nhưng còn nước — mực nước đang dâng lên thì sao? Không còn nước nữa đâu, Axel; chỉ có dòng dung nham sền sệt đang nâng chúng ta trên bề mặt của nó lên tận đỉnh miệng núi lửa thôi.
Cột chất lỏng quả thực đã biến mất, nhường chỗ cho những vật chất phun trào dày đặc và vẫn đang sôi sùng sục đủ loại. Nhiệt độ đang trở nên không thể chịu nổi. Một chiếc nhiệt kế để ở bầu không khí này sẽ chỉ 150 độ. Mồ hôi túa ra như suối trên người tôi. Nếu không vì tốc độ di chuyển quá nhanh của chúng tôi thì có lẽ chúng ta đã bị ngạt thở rồi.
Nhưng vị Giáo sư đã từ bỏ ý định bỏ chiếc bè, và thật may là ông đã làm thế. Dù được ghép nối có phần xộc xệch, những tấm ván đó vẫn mang lại cho chúng tôi một điểm tựa vững chắc hơn bất cứ thứ gì khác mà chúng tôi có thể tìm thấy.
Khoảng tám giờ sáng, một sự kiện mới xảy ra. Chuyển động hướng lên dừng lại. Chiếc bè nằm bất động.
Cái gì thế này? Tôi hỏi, bị chấn động bởi cú dừng đột ngột này chẳng khác nào bị một đòn giáng mạnh.
Đó là một trạm dừng, chú tôi đáp.
Vụ phun trào bị chặn lại rồi sao? Tôi hỏi.
Ta hy vọng là không.
Tôi đứng dậy, cố gắng nhìn xung quanh. Có lẽ chính chiếc bè, bị chặn lại trên đường đi bởi một gờ đá nào đó, đang cản trở dòng chảy núi lửa. Nếu đúng là như vậy thì chúng ta sẽ phải giải phóng nó càng sớm càng tốt.
Nhưng sự việc không phải như vậy. Luồng tro tàn, xỉ núi lửa và rác vụn đã ngừng phun lên.
Vụ phun trào dừng lại rồi ư? Tôi hét lên.
À! Chú tôi nói qua kẽ răng nghiến chặt, cháu đang sợ hãi phải không. Nhưng đừng hoảng sợ — khoảng lặng này không thể kéo dài lâu đâu. Nó đã kéo dài được năm phút rồi, và chẳng mấy chốc nữa chúng ta sẽ tiếp tục hành trình đến cửa miệng núi lửa.
Vừa nói, vị Giáo sư vừa tiếp tục xem đồng hồ bấm giờ của mình, và ông lại đoán đúng một lần nữa. Chiếc bè chẳng mấy chốc lại bị thúc đẩy và lao đi với một chuyển động nhanh nhưng bất thường, kéo dài khoảng mười phút, rồi lại dừng lại lần nữa.
Rất tốt, chú tôi nói; thêm mười phút nữa chúng ta sẽ đi tiếp, vì công việc hiện tại của chúng ta là với một ngọn núi lửa hoạt động ngắt quãng. Nó cho chúng ta thời gian thỉnh thoảng thở phào một chút.
Điều này hoàn toàn đúng. Khi mười phút trôi qua, chúng tôi lại bắt đầu di chuyển với tốc độ được tái tạo và gia tăng. Chúng tôi buộc phải bám chặt lấy các tấm ván của chiếc bè để không bị hất văng ra ngoài. Rồi cơn giận dữ ấy lại qua đi.
Từ đó đến nay, tôi đã ngẫm nghĩ về hiện tượng kỳ lạ này mà không thể nào giải thích nổi. Dù sao thì rõ ràng là chúng tôi không nằm trong ống chính của ngọn núi lửa, mà nằm trong một đường hầm bên cạnh, nơi cảm nhận được những nhịp phản ứng lặp đi lặp lại.
Tôi không thể nói quá trình này được lặp lại bao nhiêu lần. Tất cả những gì tôi biết là, ở mỗi cú hích mới, chúng tôi lại bị hất văng về phía trước với một lực lớn hơn rất nhiều, và chúng tôi có cảm giác mình chẳng khác gì những viên đạn pháo đơn thuần. Trong những khoảng dừng ngắn ngủi, chúng tôi ngạt thở vì sức nóng; trong khi chúng tôi đang bị lao về phía trước, bầu không khí nóng bỏng suýt chút nữa đã cắt đứt hơi thở của tôi. Đã có lúc tôi nghĩ sẽ thật tuyệt vời biết bao khi thấy mình đột nhiên được đưa đến vùng Bắc Cực, với cái lạnh âm 30 độ dưới điểm đóng băng. Bộ não quá nóng của tôi vẽ ra những viễn cảnh về những đồng tuyết trắng mát lạnh, nơi tôi có thể lăn lộn và xoa dịu cái nóng sốt sắng của mình. Dần dần, bộ não của tôi, bị suy kiệt bởi bao nhiêu chấn động liên tục lặp đi lặp lại, dường như sắp suy sụp hoàn toàn. Nếu không có cánh tay vạm vỡ của Hans thì chắc đã có lúc đầu tôi bị va nát vào vòm đá granite của cái ngục tối nóng bỏng này rồi.
Do đó, tôi không có ký ức chính xác nào về những gì đã diễn ra trong những giờ tiếp theo. Tôi chỉ còn đọng lại một ấn tượng mơ hồ về những vụ nổ liên miên, những tiếng nổ đinh tai nhức óc, sự rung lắc dữ dội của những khối đá xung quanh, và chuyển động xoay tròn mà chiếc bè của chúng tôi đã từng bị cuốn theo một cách bất lực. Nó tròng trành trên dòng dung nham, giữa một trận mưa tro tàn dày đặc. Những ngọn lửa khò khè phóng ra những chiếc lưỡi lửa đốt cháy chúng tôi; có những luồng gió giông dữ dội và cuồng nộ thổi lên từ bên dưới, giống như tiếng gió thổi từ những lò luyện sắt khổng lồ cùng một lúc; và tôi thoáng nhìn thấy bóng dáng của Hans được chiếu sáng bởi ngọn lửa; và tất cả cảm giác còn lại trong tôi lúc đó chỉ đúng là cảm giác mà tôi tưởng tượng về một kẻ phạm tội bất hạnh bị kết án xử bắn sống bằng cách nhét vào miệng một khẩu đại bác, ngay trước khi cò súng được bóp, và những=% chi thể bay tung tóe cùng những mảnh da thịt rách bươm làm ngập đầy bầu không khí đang run rẩy và văng vãi khắp mặt đất đẫm máu.
