Sau khi cha tôi đã bàn bạc chuyện cái quần dài với mẹ tôi,—ông liền tham khảo ý kiến của Albertus Rubenius về vấn đề này; và Albertus Rubenius, trong cuộc tư vấn đó, còn đối xử với cha tôi tệ hơn gấp mười lần (nếu có thể) so với cách cha tôi đã đối xử với mẹ tôi: Bởi vì, vì Rubenius đã viết hẳn một tập sách khổ tư đề tựa De re Vestiaria Veterum,—lẽ ra đó phải là trách nhiệm của Rubenius để soi sáng cho cha tôi đôi chút.—Nhưng trái lại, cha tôi có lẽ còn dễ dàng tìm thấy bảy đức hạnh căn bản ẩn trong một bộ râu dài,—hơn là moi ra được một lời giải đáp từ Rubenius về vấn đề đó.

Về mọi món trang phục cổ khác, Rubenius rất sẵn lòng thông thái với cha tôi;—ông ta đã giải trình đầy đủ và thỏa đáng cho cha tôi về

Chiếc Toga, hay áo choàng rộng.

Chiếc Chlamys.

Chiếc Ephod.

Chiếc Tunica, hay áo khoác.

Chiếc Synthesis.

Chiếc Pænula.

Chiếc Lacema, cùng với phần mũ Cucullus của nó.

Chiếc Paludamentum.

Chiếc Prætexta.

Chiếc Sagum, hay áo bành tô của binh sĩ.

Chiếc Trabea: loại áo mà theo Suetonius, có ba kiểu.—

——Nhưng tất cả những thứ này thì liên quan gì đến cái quần dài? cha tôi hỏi.

Rubenius liền quăng lên quầy đủ loại giày dép từng thịnh hành thời La Mã.—

Có,

Giày hở mũi.

Giày kín mũi.

Giày sục.

Giày gỗ.

Giày đế thấp (soc).

Giày ống (buskin).

Và Giày quân đội có đóng đinh sắt, loại mà Juvenal từng nhắc đến.

Có, Ủng gỗ (clogs).

Giày đế cao (pattins).

Giày lê (pantoufles).

Giày da thô (brogues).

Dép xăng đan, có khóa gài.

Có, Giày nỉ.

Giày vải lanh.

Giày buộc dây.

Giày bện.

Loại calceus incisus.

Và Loại calceus rostratus.

Rubenius chỉ cho cha tôi thấy tất cả chúng vừa vặn ra sao,—chúng được buộc dây như thế nào,—với những chiếc đinh ghim, dây đai, dây da, khóa gài, dải ruy băng, những đường xẻ và các đầu dây.—

——Nhưng tôi muốn được thông tin về cái quần dài cơ, cha tôi nói.

Albertus Rubenius giải thích với cha tôi rằng người La Mã sản xuất các loại vải với nhiều chất liệu khác nhau,—một số loại vải trơn,—một số loại vải kẻ sọc,—số khác thì dệt hoa văn xuyên suốt toàn bộ cấu trúc sợi len, phối cùng tơ lụa và vàng.—Rằng vải lanh mãi đến tận thời kỳ suy tàn của đế chế mới bắt đầu được sử dụng phổ biến, khi người Ai Cập đến định cư giữa họ và mang theo kiểu vải này.

——Rằng những người thuộc tầng lớp quyền quý và giàu sang thường tự phân biệt mình bằng độ tinh xảo và sắc trắng của y phục; họ đặc biệt ưa chuộng màu trắng (chỉ đứng sau màu tím, vốn là đặc quyền của các chức vị lớn) và thường mặc trong những dịp sinh nhật hoặc lễ hội ăn mừng của công chúng.—Rằng các sử gia uy tín nhất thời đó đều ghi nhận họ thường xuyên gửi quần áo đến tiệm tẩy để làm sạch và làm trắng:—nhưng những người dân tầng lớp dưới, để tránh tốn kém khoản này, thường chỉ mặc quần áo màu nâu với chất vải thô hơn một chút,—cho đến tận đầu triều đại Augustus, khi tầng lớp nô lệ cũng ăn vận như chủ nhân của chúng, và hầu như mọi sự phân biệt về trang phục đều mất đi, ngoại trừ chiếc Latus Clavus.

Vậy Latus Clavus là cái gì? cha tôi hỏi.

Rubenius bảo ông rằng vấn đề này vẫn còn là tranh cãi giữa các bậc học giả:—Rằng Egnatius, Sigonius, Bossius Ticinensis, Bayfius Budæus, Salmasius, Lipsius, Lazius, Isaac Casaubon và Joseph Scaliger, tất cả đều có ý kiến khác biệt nhau—và chính ông ta cũng khác biệt với họ: Rằng một số người cho rằng đó là cái khuy—số khác cho rằng là chính chiếc áo—còn số khác nữa lại chỉ cho rằng đó là màu sắc của nó;—Rằng ngài Bayfius vĩ đại trong cuốn Tủ quần áo của Người xưa, chương 12—đã thành thật thừa nhận rằng ông không biết nó là gì,—liệu có phải là một chiếc trâm cài tibula—một cái đinh tán—một chiếc khuy—một cái khoen—một cái khóa—hay là móc và khóa cài.

——Cha tôi mất ngựa nhưng không mất yên.—Chúng là móc và khóa cài, cha tôi nói,—và ông đặt làm chiếc quần dài của tôi với móc và khóa cài đó.