Biệt danh của nam giới tráng niên là "hán tử", đây là một tình huống khá phổ biến. Người Mã Kiều lại quen gọi đàn ông là "man tử", "man nhân", "man nhân tam gia". Trong đó, nguồn gốc của hai chữ "tam gia" không thể khảo cứu. Thời cổ đại có câu "Sở tuy tam hộ, vong Tần tất Sở", trong đó "tam hộ" hình như không ám chỉ riêng đàn ông.
Rõ ràng là một con người, lại mang dấu hiệu của "tam gia", gánh vác sứ mệnh của "tam gia", đây có phải là truyền thống của người tiên dân đất Sở hay không, cũng không được biết rõ. Tôi từng có một sự tưởng tượng: nếu huyết thống của một người đến từ hai người cha mẹ, mà huyết thống của cha mẹ lại đến từ bốn người ở thế hệ ông bà, huyết thống của ông bà lại đến từ tám người ở thế hệ cụ cố... Cứ theo cấp số nhân này mà tính ngược lên trên, chỉ cần vài chục đời, số lượng khổng lồ của toàn nhân loại đều có thể được bao quát trong phạm vi tiên nhân, đều là tổ chức chung của mỗi người. Ước vọng tốt đẹp "bốn bể đều là anh em" trong phép tính đơn giản này hoàn toàn không phải là lời nói dối, mà lại có cơ sở đáng tin cậy về mặt sinh lý học. Về mặt lý thuyết, mỗi một người đều là hậu duệ của toàn nhân loại, trên người mỗi người đều thu tụ và tổng kết các nhân tố di truyền đã trải qua mấy chục đời của toàn nhân loại. Vậy một con người có còn là một con người không? Có còn chỉ đơn thuần là một con người không? Tôi từng nói trong một bài viết rằng: khái niệm "cá nhân" là không hoàn chỉnh, mỗi cá nhân cũng đồng thời là "quần nhân". Tôi hy vọng chữ "tam" trong "man nhân tam gia" ở Mã Kiều chỉ là từ đồng nghĩa với chữ "nhiều" trong truyền thống. Như vậy, "man nhân tam gia" gần như là biệt danh của "quần nhân", nhấn mạnh bối cảnh quần loại của cá nhân, cũng ngầm ăn khớp với kỳ tưởng của tôi.
Chữ "man" lưu hành ở phương Nam, trong một thời gian rất dài là tên gọi chung cho người phương Nam. Các tài liệu ghi chép liên quan cho thấy, thời Xuân Thu (năm 700 trước Công nguyên) có nước La, tức là La gia man. "Tả truyện" chép: "Năm Hoàn công thứ Ngao nhà Lỗ, quân Sở chia nhau vượt sông Bành, người La muốn đánh chúng." Có thể coi là dấu vết sớm nhất. Người La từng định cư ở phía tây nam huyện Nghi Thành, tỉnh Hồ Bắc ngày nay, giáp ranh với nước Ba ở phía tây nam, sau gọi là thành La Xuyên, được chép trong "Thủy kinh chú" quyển hai mươi tám. La gia man còn gọi là La tử quốc, từng lấy sông Bành làm chiến lũy tự nhiên để chống lại kẻ địch mạnh ở phương bắc. Một khi thấy binh lính Sở vượt sông nam tiến, họ không thể không kháng cự, hơn nữa bất ngờ là cũng từng giành được thắng lợi. Nhưng sự chênh lệch lớn nhỏ giữa nước Sở và nước La quá xa, phe sau rốt cuộc không phải đối thủ. Chúng ta thấy trong "Tả truyện", người La sau đó đã hai lần trốn chạy: lần thứ nhất trốn đến huyện Chi Giang, chính là nơi phát tích của "người Ba" trong lịch sử; lần thứ hai là vào khoảng hai mươi năm sau, thời Sở Văn vương, lại trốn đến vùng bắc Hồ Nam, tức là vùng Nhạc Dương, Bình Giang, Tương Âm ngày nay.
Sông lấy tên người mà đặt, sông La cứ thế mà có được danh hiệu.
Thật khó mà tưởng tượng được cuộc dời chuyển đường dài bồng bế già trẻ năm xưa. Nhìn từ sử liệu, sau khi người La đến đây đã xây dựng lại "thành La", nhưng ngày nay đã không còn chút dấu vết. Tôi hoài nghi trấn Trường Lạc bên sông La chính là thành La năm xưa. Chữ Lạc và chữ La đại khái đồng âm, có thể coi là một manh mối. Đây là một thị trấn tựa núi bên sông, cũng là con đường bắt buộc phải đi qua đối với tôi mỗi khi vào núi gánh tre gỗ hay những thứ tương tự. Nơi đây có con phố lát đá mặn xuyên suốt cả trấn, có hương rượu ngọt và tiếng guốc gỗ vang lên trên những phiến đá mặn, dẫn ra bến tàu náo nhiệt nhưng ẩm ướt, cũng có những ô cửa đóng then cài dường như vĩnh viễn không hé lộ mặt người. Người địa phương nói rằng dưới bến tàu có cột sắt, khi nước rút mới có thể nhìn thấy, trên đó còn có rất nhiều văn cổ mờ ảo. Lúc đó tôi không có hứng thú khảo cổ, chưa từng đến xem lần nào. Lần nào cũng mệt đến hoa mắt chóng mặt, uống một bát rượu ngọt xong là ngã vật ra vệ đường ngủ li bì trong bộ quần áo mặc trên người, chuẩn bị tiếp tục lên đường. Rất nhiều lần tôi bị cái lạnh cắt da cắt thịt của mùa đông giá rét làm cho tỉnh giấc, mở mắt ra chỉ thấy những vì sao thưa thớt đang lung lay sắp rụng trên đỉnh đầu.
Nếu Trường Lạc không phải thành La, thì những nơi có thể tra cứu còn có Lạc Phố, Lạc Sơn, Bão Lạc, Đồng Lạc Động, chúng cũng có một chữ đồng âm với chữ "La", và đều từng có duyên hội ngộ với tôi. Những thôn hoặc trấn này cho đến nay vẫn có thể gợi lên trong ấn tượng của tôi những móng tường và bậc thềm cổ kính, gợi lên sự né tránh và đề phòng xẹt qua trong ánh mắt của nam nữ.
Người La có mối quan hệ thân thiết với người Ba. "Hạ lý ba nhân" là một thành ngữ rất phổ biến ở đây, ý chỉ những khúc ca cổ của họ. Điểm tận cùng của sông La chính là "Ba Lăng", tức Nhạc Dương ngày nay. "Tống sử" quyển bốn trăm chín mươi ba, khi nhắc đến năm Nguyên Hữu thứ ba đời Tống Triết Tông (năm 1088), "La gia man" từng có lúc "cướp bóc", sau đó được thủ lĩnh tiên nhân tộc Thổ gia ra mặt kiềm chế mới được bình yên, có thể thấy tộc Thổ gia và người La hợp tác rất tốt — mà tộc Thổ gia đã được giới sử học công nhận là hậu duệ của người Ba. Một bằng chứng khác có thể chú ý là trong truyền thuyết của người Thổ gia, thường xuyên xuất hiện những câu chuyện liên quan đến "anh em nhà họ La", cho thấy chữ "La" có mối lương duyên không thể tách rời với tiên nhân tộc Thổ gia.
Điều kỳ lạ là, tôi chưa từng tìm thấy ngôi làng hay thị trấn nào mang tên chữ "La" ở hai bờ sông La, cũng rất ít khi nghe nói đến gia đình nào mang họ La — ngoại trừ vị trưởng thôn già họ La ở ngôi làng tôi ở, xuất thân là cố nông, hoàn toàn là một người nhập cư từ nơi khác đến. Tôi không thể không phỏng đoán rằng, một làn sóng bức hại tàn khốc, một cơn mưa máu gió tanh mà ngày nay chúng ta đã không thể biết cũng không thể tưởng tượng nổi, đã khiến chữ "La" trở thành điều kiêng kỵ ở đây, người La đành phải đổi họ tên của mình, che giấu lai lịch của mình, hoặc đi xa đến phương trời khác, giống như những gì một số sử học gia miêu tả, tụ tập thành bầy đàn, ăn gió nằm sương, đi đến những chốn núi cao rừng thẳm của Tương Tây, Quý Châu, Quảng Tây, Vân Nam và Đông Nam Á, rồi không bao giờ trở về nữa. Kể từ đó, sông La có tên mà không có thực, chỉ còn lại danh hiệu không có nội dung, trở thành một cái miệng không còn phát ra âm thanh nữa, chỉ phóng thích ra sự tĩnh mịch vô biên. Cho dù cái miệng này được chúng ta tìm thấy từ trong huyệt mộ, chúng ta cũng không biết nó từng nói những gì.
Trên thực tế, quốc gia của họ đã vĩnh viễn mất đi, không bao giờ có thể khôi phục. Chỉ để lại một số đồ đồng, đã hóa phấn, bóp nhẹ là vỡ vụn. Khi tôi khai hoang ở đó, rất nhiều lần đào được số lượng lớn mũi tên và mũi giáo, chỉ là chúng rất nhỏ, nhỏ hơn nhiều so với những gì nhìn thấy trong sách, cho thấy sự khan hiếm và quý giá của kim loại năm xưa, buộc phải dùng sao cho thật tiết kiệm. Những hiện vật khai quật này bị người dân địa phương nhìn mãi thành quen, không coi là chuyện lớn, đều vứt bỏ ở ven đường bờ ruộng, bọn trẻ con nhốt đầy từng giỏ, mang ra đánh nhau đùa nghịch mà thôi. Sau đó, khi nhìn thấy một số đồ đồng được bảo vệ nghiêm ngặt trong bảo tàng, tôi luôn cảm thấy hơi không phục lắm. Những thứ này thì tính là gì? Lúc tôi ở Mã Kiều, tùy tiện đặt một bước chân, đều bước lên thời kỳ trước nhà Hán, dưới chân không biết đã dẫm nát bao nhiêu trân phẩm văn vật kêu lạo xạo.