Đó là một ngày đầu xuân nắng ấm, gã chăn cừu Trần Trận vừa quan sát tình hình bốn phía quanh đàn cừu, thấy dường như không có động tĩnh gì bất thường liền nằm xuống bãi cỏ, mắt trừng trừng nhìn lên bầu trời xanh. Những chấm đen chao lượn trên không trung chính là đại bàng thảo nguyên hung dữ. Chúng sẽ thừa lúc người ta không đề phòng mà đột ngột lao xuống, dùng đôi vuốt siết chặt lấy cừu non rồi cất cánh bay đi.
Bất ngờ, Trần Trận nghe thấy đàn cừu xôn xao nhẹ một hồi, vội vàng ngồi dậy. Trước mắt không hề có bóng dáng đại bàng thảo nguyên, nhưng lại thấy một con sói lớn màu vàng xám lao vào đàn cừu, ngoạm lấy sau cổ một con cừu non, nghiêng đầu hất một cái, quẳng con cừu non lên lưng mình. Sau đó nó ghé đầu, vác cừu non trên lưng, dọc theo khe núi mà phóng vun vút về hướng núi Đá Đen rồi biến mất dạng.
Cừu non bình thường thích kêu nhất, tiếng kêu vừa vang vừa thanh, tiếng kêu kinh hãi của một con cừu non thường sẽ gây ra phản ứng dây chuyền cho hàng trăm con cừu non và cừu mẹ, tiếng kêu làm động đến cả đất trời thảo nguyên. Nhưng khi mồm sói ngoạm chặt lấy sau cổ cừu non thì gáy của cừu non bị siết chặt đến mức không thể phát ra chút âm thanh nào. Sói mẹ lặng lẽ lẻn đi, đàn cừu trở lại bình tĩnh như ban đầu. Tuyệt đại đa số cừu còn không biết chuyện gì vừa xảy ra, có lẽ ngay cả cừu mẹ cũng không biết mình vừa mất con.
Nếu thị lực và thính lực cũng như tính cảnh giác của Trần Trận không cao, anh cũng sẽ giống như con cừu mẹ ngốc nghếch kia, phải đợi đến chiều khi điểm số lượng cừu non mới phát hiện ra bị mất. Trần Trận kinh ngạc như vừa gặp phải một tên phi đạo có thân thủ tuyệt kỹ, giương mắt nhìn tên trộm giật mất ví tiền ngay dưới mí mắt mình.
Chờ thở phào một hơi, Trần Trận mới cưỡi ngựa đến chỗ sói tập kích cừu non để xem xét, phát hiện trong hố cỏ ở đó có một cái hố đất, cỏ trong hố đất đều bị đè bẹt. Rõ ràng, sói mẹ không phải bò trườn từ xa đến gần đàn cừu. Nếu như vậy thì Trần Trận có lẽ đã phát hiện ra rồi. Con sói mẹ đó thực ra đã âm thầm phục kích trong hố cỏ này từ lâu, đợi đến khi đàn cừu đi tới gần hố cỏ mới đột ngột nhổm dậy lao ra.
Trần Trận nhìn mặt trời, tính toán một chút, con sói này đã phục kích suốt hơn ba tiếng đồng hồ. Vào mùa này, con sói bắt cừu non sống đi chỉ có thể là sói mẹ, đây là giáo trình sống, đạo cụ sống để nó huấn luyện sói con bắt vật sống, cũng là lượng thịt tươi ngon dễ tiêu hóa lý tưởng để mớm cho lũ sói con chưa mở mắt và chưa cai sữa.
Trần Trận ôm một bụng tức giận, nhưng trong lòng anh lại thầm tự thấy may mắn. Mấy ngày nay anh và Dương Khắc thường xuyên thỉnh thoảng lại mất cừu non, hai người vẫn luôn nghi ngờ là do chim ưng hoặc đại bàng thảo nguyên trộm mất. Những kẻ trộm bay này động tác cực nhanh, thừa lúc người ta không đề phòng nhào xuống một cái là có thể tha cừu non lên bầu trời xanh. Nhưng chim ưng bắt cừu non, nhào xuống ở khoảng cách thấp gây uy hiếp rất lớn, sẽ làm cả đàn cừu sợ hãi chạy loạn kêu lớn, người chăn giữ bên đàn cừu không thể nào không phát giác được. Cả hai người vẫn luôn không hiểu nổi ẩn số này. Mãi đến lúc này, Trần Trận tận mắt nhìn thấy kỹ xảo bắt cừu non của sói mẹ, cùng với cái hố cỏ này, mới phá được vụ án. Nếu không, con sói mẹ đó sẽ còn tiếp tục làm bọn họ mất cừu non.
Bất luận người chăn nuôi nhắc nhở, cảnh báo thế nào, Trần Trận vẫn không thể đảm bảo việc chăn cừu không xảy ra sai sót nào. Những con sói thảo nguyên xảo quyệt đó sẽ căn cứ vào thời tiết và địa hình khác nhau, dùng những phương pháp mà không ai ngờ tới để trộm mất cừu non. Sói tuy không có cánh như đại bàng thảo nguyên, nhưng kẻ trộm bay thực sự trên thảo nguyên lại chính là sói. Nó khiến người ta hết lần này đến lần khác há hốc mồm kinh ngạc, cũng khiến bạn phải để tâm nhiều hơn, trưởng thành trí tuệ hơn.
Ban ngày khi chăn cừu, ngoài tiếng gió và tiếng cừu kêu trên thảo nguyên, bên tai Trần Trận không nghe thấy một chút tiếng người nào, không có ai đến nói chuyện với anh. Thông thường, chỉ sau khi nhìn rõ xung quanh không có sói, anh mới có thể móc cuốn sách mang theo người ra, vội vàng đọc vài trang. Phần lớn thời gian, anh chỉ có thể giết thời gian trong những suy tư trầm ngâm và ảo tưởng.
Mùa đông năm 1967, Trần Trận từ Bắc Kinh đến thảo nguyên Ngạch Lôn cắm trại làm thanh niên tri thức, lúc đó, lều Mông Cổ của thanh niên tri thức vẫn chưa được phát xuống, anh được xếp ở trong nhà ông lão Tất Lợi Cách, một người dân chăn nuôi, và được phân công làm gã chăn cừu. Một năm sau, thanh niên tri thức tự dựng lều Mông Cổ của mình, Trần Trận và Dương Khắc, người bạn học cùng lớp, cùng nhau chăn một đàn cừu khoảng hơn một nghìn bảy trăm con. Cộng thêm Cao Kiến Trung làm gã chăn bò, Trương Kế Nguyên làm gã chăn ngựa, cái lều Mông Cổ này tổng cộng có bốn học sinh Bắc Kinh.
Chăn cừu đối với Trần Trận mà nói có một cái lợi: một mình ở trên thảo nguyên mênh mông vô tận, luôn có thể tìm được thời gian im lặng suy ngẫm. Trong đầu anh có biết bao nhiêu dấu hỏi, giống như mây trắng trên trời, từng cụm từng cụm gom lại, xếp chồng lên nhau, rồi lại từng mảng từng mảng trôi đi thật xa, sau đó bị gió thổi tan. Anh và Dương Khắc mang hai rương sách lớn từ Bắc Kinh tới, sách vở béo mầm nhiều nước như cỏ xanh, buổi tối dưới ánh đèn mỡ cừu đọc sách, ban ngày khi chăn cừu có thể học phương pháp nhai lại của cừu để tiêu hóa chúng, nghiền ngẫm từ từ.
Lúc này, anh nhớ lại con sói mẹ ngoạm mất cừu non vừa rồi. Đàn sói con của nó đang giấu ở trong hang sói nào trên sườn núi nào nhỉ? Sói mẹ vì bắt vật sống nuôi sói con mà dám mạo hiểm ngay dưới mí mắt gã chăn cừu. Sói mẹ rất dũng cảm, sói mẹ cũng rất xảo quyệt, biết ẩn nấp, có kiên nhẫn. Một khi thời cơ đến, sẽ xuất kích nhanh như lốc xoáy.
Đến thảo nguyên Ngạch Lôn hơn hai năm, Trần Trận đã nghe người chăn nuôi kể rất nhiều câu chuyện về sói. Đều là những điều trước đây ở Bắc Kinh anh chưa từng nghe thấy bao giờ.
Ví như, sói bắt linh dương có tuyệt chiêu. Ban ngày, một con sói nhắm trúng một con linh dương, trước tiên không động đến nó, đến khi trời tối, linh dương sẽ tìm một nơi khuất gió cỏ dày để nằm ngủ. Lúc này, sói không thể bắt được linh dương. Thân thể linh dương ngủ rồi, nhưng mũi và tai của nó không ngủ, chỉ cần có chút động tĩnh, linh dương nhảy dựng lên chạy ngay, sói cũng không đuổi kịp. Suốt một đêm, sói không ra tay, chỉ nằm dán xuống đất cách đó không xa kiên trì chờ đợi. Đợi một đêm, đến khi trời sáng, linh dương nhịn tiểu suốt một đêm, bàng quang căng phồng, sói chớp đúng thời cơ liền lao lên đuổi xiết. Linh dương chạy thì không thể đi tiểu, chạy không được bao xa bàng quang đã bị vỡ, chân sau rụng rời, không thể chạy nổi nữa. Linh dương chạy nhanh đến đâu cũng có lúc không chạy nhanh được. Những con sói già và sói đầu đàn đều biết chỉ có thể bắt linh dương vào khoảnh khắc ngắn ngủi lúc sáng sớm. Chỉ những con linh dương tinh khôn nhất mới nỡ bỏ lại hơi ấm tích tụ dưới thân thể, đứng dậy đi tiểu nửa bãi vào giữa đêm, như thế mới không sợ sói đuổi theo. Thợ săn ở Ngạch Lôn thường dậy thật sớm để đi cướp linh dương bị sói bắt, mổ bụng linh dương ra, bên trong toàn là nước tiểu.
Lại như, đầu xuân năm nay, những con sói thảo nguyên giỏi tác chiến khí tượng đã thừa lúc một đợt không khí lạnh tràn về kèm trận bão tuyết lớn, dưới sự che chở của "gió lông trắng" trên thảo nguyên, tổ chức thành công một trận tập kích chớp giáng. Chúng đuổi cả một đàn ngựa quân sự khỏe mạnh vào cái đầm lầy lớn của ao muối, đàn ngựa bị tiêu diệt toàn bộ. Sau vụ việc, Trần Trận tận mắt chứng kiến hiện trường xác chết ngổn ngang khắp nơi, sự tàn bạo của sói làm anh sợ hãi, nhưng trí tuệ của sói lại khiến anh chấn động, sự dũng cảm đại trí đại dũng phối hợp ăn ý của đàn sói gần như lập tức làm thay đổi nhận thức vốn có trong đầu anh về "sói xám lớn".
Kịch tính nhất chính là truyền thuyết về "sói bay".
Mấy năm trước, lãnh đạo trang trại chăn nuôi vì muốn giảm bớt sự vất vả gác đêm của người chăn nuôi, cũng như để bảo đảm an toàn cho đàn cừu, đã dựng lên mấy cái chuồng đá lớn đầu tiên trên bãi cỏ đỡ đẻ cho cừu. Một đêm nọ, chó sủi bọt mép sủi bọt bong bóng chực cắn, như thể có sói tới. Nhưng vì có chuồng đá, người chăn nuôi đã không đi kiểm tra. Không ngờ sáng hôm sau mở cửa chuồng ra, trước mắt người chăn nuôi là cả một mảng cừu chết lớn như thế, mặt đất trong chuồng toàn là máu, dày tới hai ngón tay, ngay cả trên tường chuồng cũng bắn đầy máu. Trên cổ mỗi con cừu chết đều có bốn lỗ máu, còn có mấy đống phân sói... Đàn sói nhỏ này đã ăn thịt mười mấy con cừu, còn cắn chết hơn hai trăm con. Sói ăn no uống đủ rồi lại bay ra khỏi chuồng đá, biến mất không dấu vết. Bức tường của chuồng đá đó cao sáu bảy thước, xung quanh lại không có hang hố, con người cũng không trèo qua được, rốt cuộc sói đã vào bằng cách nào?
Người của ban quản lý trang trại đến tiến hành điều tra "phá án", mãi đến khi phát hiện ra vết nanh vuốt máu của sói trên tường ngoài góc đông bắc của chuồng đá mới giải mở được ẩn số: Đàn sói tác chiến tập thể, trong đó có một con sói lớn nhất đứng chếch bên ngoài tường, chân sau đạp đất, chân trước chống tường, dùng thân thể của chính mình làm tấm ván nhảy cho đàn sói. Sau đó, những con sói khác lao tới từ nơi cách đó mấy chục bước, nhảy lên lưng con sói lớn, rồi lại đạp lên vai nó, dồn sức một cái là nhảy tót vào chuồng đá, giống như bay vào vậy. Sói bên trong ăn no rồi sẽ lại dựng ván nhảy, đưa một con sói đã ăn no ra ngoài, làm thang sói cho con sói đang đói để nó cũng vào ăn cho thỏa thích. Vết vuốt máu của sói trên tường ngoài chính là do con sói ăn no từng dẫm qua máu cừu để lại.
Vậy thì, đàn sói đã rút lui an toàn không thiếu một con bằng cách nào? Người chăn nuôi nói, ý thức tập thể của sói thảo nguyên cực kỳ mạnh mẽ, vô cùng đoàn kết, quyết không để anh em và người nhà bị thiệt thòi. Con sói đi sau cùng nhất định là con sói đầu đàn có bản lĩnh nhất và khỏe nhất. Nó nhất quyết tự mình ngoạm cừu chết trong chuồng tới, tựa vào tường, xếp từng con cừu chết chồng lên nhau thành thang cừu, sau đó, hừ hừ, đạp lên thang cừu rồi "bay" đi mất một cách thành công.
Từ đó về sau, Trần Trận không bao giờ dám xem thường sói Mông Cổ nữa. Sói thảo nguyên giống như một đàn tinh quái biết bay, hết lần này đến lần khác xuất hiện trong giấc ngủ của anh. Anh cảm thấy bản thân như mê mẩn trước loài sói, nảy sinh ra biết bao nhiêu hiếu kỳ và thắc mắc — trong cuộc sống hoàn toàn mới ở lều Mông Cổ này, đối mặt với đại thảo nguyên bao la vô tận, lũ sói không còn ngu ngốc như trong sách giáo khoa viết nữa, mà là sống động, kỳ diệu, tràn đầy trí tuệ và sức hút.
Ông lão Mông Cổ Tất Lợi Cách từng nói với anh và Dương Khắc: Các cháu muốn hiểu thảo nguyên thì trước tiên phải hiểu sói.
Thế nhưng, thực sự muốn hiểu được sói thì quá khó khăn. Người ở chỗ sáng, sói ở chỗ tối; tiếng sói hú có thể nghe từ xa nhưng không thể nghe ở gần. Vậy thì làm thế nào mới có thể tiếp cận sói ở khoảng cách ngắn nhất?
Trần Trận nhìn về hướng con sói mẹ biến mất, thẫn thờ suy nghĩ. Một ý nghĩ như ngọn lửa xẹt qua trong lòng anh, toàn thân dòng máu dường như bùm một cái bùng cháy lên.
