Trời ngày một lạnh hơn, những người đi săn sói tạm thời rút về sư bộ, Trần Trận rốt cuộc cũng thở phào một hơi.

Sáng hôm ấy, Trần Trận đổi ca với Dương Khắc, cùng cụ Tất Lợi Cách vào núi đặt bẫy rái cá đất. Sau yên ngựa của cụ buộc một bao tải, bên trong đựng mấy chục bộ bẫy. Cấu tạo của bẫy rái cá đất rất đơn giản, một cọc gỗ dài hơn nửa thước, bên trên buộc một sợi dây thép xoắn từ tám sợi thép nhỏ, lại dùng dây thép làm một vòng thòng lọng. Khi đặt bẫy, đóng cọc gỗ bên cạnh hang rái cá đất, đặt thòng lọng ngay trước cửa hang. Nhưng vòng thòng lọng không được dính sát mặt đất, phải cách mặt đất hai ngón tay, như vậy khi rái cá đất chui ra khỏi hang mới có thể thắt trúng cổ hoặc hông sau của nó. Trần Trận từng đặt bẫy rái cá đất nhưng thu hoạch rất ít, mà toàn là rái cá nhỏ. Lần này anh cũng muốn học chút tuyệt chiêu từ cụ già.

Hai con ngựa phóng nhanh về hướng đông bắc. Cỏ thu đã vàng mất một nửa, nhưng nửa dưới vẫn còn bẹ cỏ lá cỏ xanh rờn cao hơn một thước. Rái cá đất thời gian này ra khỏi hang liên tục, tranh thủ thời gian để tích thêm lớp mỡ cuối cùng. Chúng phải ngủ đông suốt bảy tháng, nếu không có đủ mỡ thì không thể sống nổi đến đầu xuân năm sau, thế nên đây cũng là lúc rái cá đất béo nhất. Trần Trận hỏi: "Bẫy lần trước cháu dùng là mượn của ba mà, sao cháu lại toàn không bẫy được rái cá lớn?"

Cụ già cười hơ hơ bảo: "Ta đã dạy con bí quyết đặt bẫy đâu. Kỹ thuật của thợ săn thảo nguyên Ngạch Lôn không bao giờ truyền cho người ngoài, chỉ sợ họ đánh bắt kiệt cạn muông thú. Con à, ba con già rồi, đem bí quyết đặt bẫy này truyền lại cho con vậy. Bẫy của người ngoài đặt đều là bẫy chết, rái cá lớn tinh ranh lắm, nó sẽ thắt chặt người lại rồi chui ra khỏi thòng lọng. Bẫy ba đặt có độ đàn hồi, chỉ cần chạm nhẹ một cái là vòng thòng lọng thắt chặt lại, không thắt cổ thì thắt hông sau, không tài nào chạy thoát được nữa. Khi đặt bẫy, phải thắt vòng thòng lọng nhỏ lại một chút rồi mới mở rộng ra, vừa thả tay ra là bẫy tự bật về đúng không?"

Trần Trận hỏi: "Thế làm sao để cố định ạ?"

Cụ già nói: "Trên dây thép uốn một gờ nhỏ nổi lên, rồi kéo đầu thòng lọng ra sau gờ đó, móc nhẹ vào. Nhẹ quá không được, gió thổi một cái thòng lọng co lại là công cốc; nặng quá cũng không xong, thòng lọng không co lại được thì cũng chẳng bẫy được rái cá. Phải không nới không chặt thì bẫy sống mới cố định được. Rái cá đất chui ra một nửa kiểu gì cũng đụng phải dây thép, vừa đụng vào là thòng lọng tuột nấc thắt chặt ngay, dùng cách này, đặt mười bẫy bẫy được sáu bảy con rái cá lớn."

Trần Trận vỗ trán thốt lên: "Tuyệt quá! Quá tuyệt luôn! Thảo nào bẫy cháu đặt không bẫy được rái cá, hóa ra bẫy của cháu là bẫy chết, rái cá thích ra vào thế nào cũng được."

Cụ già nói: "Lát nữa ta làm cho con xem, không dễ làm đâu, còn phải xem cỡ hang lớn nhỏ, cỡ dấu chân rái cá lớn nhỏ nữa. Khi làm còn một số bí quyết quan trọng hơn, ta vừa làm vừa dạy con, làm xong con nhìn một cái là hiểu ngay. Có điều những bí quyết này một mình con biết là được rồi, đừng nói cho người ngoài."

Trần Trận nói: "Cháu hứa ạ."

Cụ già lại dặn: "Con à, con còn phải nhớ lấy một điều, săn rái cá đất chỉ được săn con đực lớn và con mái không mang con, nếu lỡ bẫy trúng con mái đang nuôi con hay con nhỏ thì đều phải thả ra. Người Mông Cổ ta săn rái cá đất mấy trăm năm nay, đến giờ vẫn có thịt rái cá ăn, có da rái cá bán, có mỡ rái cá dùng, chính là vì người Mông Cổ trên thảo nguyên không ai dám phá bỏ quy củ của tổ tiên. Rái cá đất phá hỏng thảo nguyên, nhưng cũng mang lại cho người Mông Cổ bao nhiêu cái lợi, rái cá đất còn từng cứu mạng Thành Cát Tư Hãn đấy. Hồi Thành Cát Tư Hãn còn nhỏ, bị kẻ thù ép vào núi sâu, cả nhà không bò không cừu, chỉ sống dựa vào việc săn rái cá đất. Ngày trước, người mục dân nghèo trên thảo nguyên cũng dựa vào săn rái cá để qua mùa đông, rái cá đất đã cứu sống bao nhiêu người Mông Cổ nghèo khổ, người Hán các con sao mà biết được."

Hai con ngựa phóng nhanh giữa vùng cỏ thu hoa dại rậm rạp. Móng ngựa đá tung vô số bướm đêm màu hồng, màu cam, màu trắng và màu xanh bích; còn có cào cào cùng châu chấu màu xanh lá, màu vàng và đủ loại hoa văn. Ba bốn con yến tím bay quanh hai người, vừa lượn múa vừa cót két cất tiếng hót, lúc lướt qua hông ngựa, lúc lao vút lên không trung, thưởng thức bữa tiệc côn trùng rộn ràng mà người và ngựa ban cho. Hai con ngựa phóng nhanh mấy chục dặm, những con chim yến này cũng bay kèm suốt mấy chục dặm. Khi chim yến ăn no bay đi, lại có những con yến mới gia nhập vào hàng ngũ ca múa đồng hành này.

Cụ Tất Lợi Cách dùng roi ngựa chỉ vào mấy ngọn núi lớn phía trước rồi nói: "Đây chính là núi Rái Cá Lớn của thảo nguyên Ngạch Lôn. Rái cá ở đây nhiều, con nào con nấy to xác, mỡ dày, lông da lại tốt, là ngọn núi báu của đại đội chúng ta đấy. Phía nam và phía bắc còn có hai ngọn núi Rái Cá Nhỏ, rái cá cũng không ít. Ít ngày nữa các nhà đều sẽ đến đây, rái cá năm nay dễ bắt lắm."

Trần Trận hỏi: "Tại sao ạ?"

Ánh mắt cụ già ảm đạm hẳn đi, cất một tiếng thở dài thượt: "Sói ít rồi, rái cá mới dễ mắc bẫy. Sói mùa thu dựa vào ăn rái cá béo để tích mỡ, sói không có mỡ cũng chẳng qua nổi mùa đông. Sói bắt rái cá cũng chỉ chuyên bắt con to không bắt con nhỏ, nên sói năm nào cũng có rái cá ăn. Trên thảo nguyên, chỉ có mục dân Mông Cổ và sói Mông Cổ là hiểu được quy củ thảo nguyên do Tengri định ra."

Chạy một hồi, cả hai con ngựa đều tự động chậm bước lại, thỉnh thoảng cúi đầu ngoạm một ngụm cỏ xanh thật to. Trần Trận phát hiện cỏ xanh trong miệng ngựa xanh hơn nhiều so với cỏ trên đồng, mọng nước và cọng nào cọng nấy mập mạp, toàn là loại cỏ mục hảo hạng nhất trên đồng cỏ, trên ngọn cỏ còn mang theo bông cỏ hạt cỏ căng mọng.

Anh cúi đầu nhìn kỹ hơn thì thấy bên dưới thảm cỏ, đâu đâu cũng có những đống cỏ xanh vun lại, mỗi đống to như tổ chim sáo. Anh biết đây là lương thực tích trữ qua mùa đông của chuột thảo nguyên, đang vun trước cửa hang để phơi, phơi khô rồi sẽ tha từng cọng vào hang. Lúc này cỏ thu trên đồng cỏ đã ngả vàng mất một nửa, nhưng cỏ do chuột thảo nguyên tha về lại toàn một màu xanh rờn. Những đống cỏ này đều do lũ chuột cắn đứt từ mấy ngày trước, khi cỏ xanh vừa sắp ngả vàng. Cho nên, ngựa nhìn thấy loại cỏ xanh hảo hạng thơm phức thế này làm sao chịu đi nhanh cho được.

Cụ già gìm dây sương ngựa, đi tới nơi có đống cỏ dày đặc nhất rồi bảo: "Nghỉ tay chút đi, để ngựa đòi lại ít cỏ tốt từ chỗ lũ chuột. Không ngờ bầy sói vừa đi khỏi là lũ chuột đã quậy tung trời, đống cỏ năm nay nhiều gấp mấy lần mùa thu năm ngoái đấy."

Hai người xuống ngựa, tháo hàm thiếc để ngựa tha hồ đánh một bữa cỏ xanh thỏa thích. Hai con ngựa sướng rần người dùng mồm gạt lớp cỏ khô trên bề mặt đống cỏ ra, chỉ nhặt loại cỏ xanh chưa phơi khô bên trong mà ăn, chẳng khác nào được ăn cơm suất đặc biệt, ăn đến mức nước cỏ xanh chảy tràn khóe miệng, liên tục thở khịt khịt, ăn hết đống này đến đống khác, một mùi cỏ xanh nồng nã xộc thẳng vào mũi.

Cụ già đá văng một đống cỏ, bên cạnh lộ ra một miệng hang chuột to bằng miệng tách trà, bên trong có một con chuột to đang thò đầu thụt cổ, thấy có người đụng vào lương thực cứu mạng qua đông của nó, nó tức quá kêu lên một tiếng chói tai "chít", lập tức lao ra khỏi hang, cắn một phát vào mũi ủng cưỡi ngựa của cụ già rồi lại chui tọt vào hang. Một lúc sau, phía sau hai người vang lên tiếng ngựa rùng mình rung mạnh yên, ngoảnh lại nhìn thì thấy một con chuột to dài chừng một thướcKính nhiên chui ra khỏi hang, cắn mạnh một phát vào mũi con ngựa đang cúi đầu ăn cỏ. Mũi ngựa chảy cả máu, xung quanh người và ngựa vang lên một dải tiếng chuột kêu ken két.

Cụ già tức giận chửi đổng: "Cái sự đời này đúng là đảo lộn rồi, chuột mà cũng dám cắn ngựa! Cứ đánh sói thế này nữa thì có ngày chuột ăn thịt người mất!" Trần Trận vội chạy mấy bước đến dắt ngựa lại, buộc dây sương vào chân trước của ngựa. Con ngựa cúi đầu ăn cỏ lại lần nữa thì đã khôn ra, nó dùng móng đạp sập miệng hang chuột trước, hoặc dứt khoát dùng cái móng to bẹp giậm đè lên miệng hang rồi mới ra sức ăn cỏ.

Cụ già đá lật hết đống cỏ này đến đống cỏ khác, than: "Cách bảy tám bước lại có một đống cỏ xanh, lũ chuột đã nhặt sạch, tha sạch loại cỏ tốt nhất trên đồng cỏ rồi, đến cả cừu giống Tân Cương ở trạm phối giống cũng chẳng được ăn đồ ăn tốt thế này đâu. Lũ chuột còn lợi hại hơn cả máy cắt cỏ, máy cắt cỏ chỉ cắt chung cỏ tốt cỏ xấu, còn lũ chuột chỉ chuyên nhặt cỏ tốt mà cắt. Mùa đông này trong tổ chuột tích nhiều cỏ thì chuột chết rét chết đói sẽ ít đi; sang xuân năm sau sữa chuột mái sẽ nhiều, đẻ con lại càng đông, vừa ăn cắp cỏ vừa bới cát ra ngoài hang, năm sau lũ chuột có mà loạn đè chết người. Con xem kìa, sói trên thảo nguyên vừa ít đi là lũ chuột chẳng cần lén lén lút lút làm nữa, con nào con nấy biến thành tên cướp hết cả rồi..."

Trần Trận nhìn vô số đống cỏ nhấp nhô ở gần lẫn xa mà cảm thấy đau đớn và sợ hãi. Mỗi độ thu về, thảo nguyên Ngạch Lôn đều phải diễn ra một trận đại chiến giữa người, gia súc và chuột. Chuột thảo nguyên dù gian hãm đến đâu cũng có điểm yếu chết người của nó, khi chúng đào hang sâu tích lương nhiều chuẩn bị qua đông vào mùa thu, chúng buộc phải chất cỏ phơi cỏ trước, vì cỏ ướt mà tha vào hang chắc chắn sẽ mục nát không thể lưu trữ.

Hành động phơi cỏ tập thể lén lén lút lút hằng năm của lũ chuột chẳng khác nào tự để lộ mục tiêu, cung cấp cho người và gia súc cơ hội vàng để diệt chuột. Mục dân chỉ cần phát hiện ra bãi cỏ nào xuất hiện lượng lớn đống cỏ là lập tức báo động. Tiểu tổ sản xuất sẽ lập tức điều động toàn bộ đàn cừu, đàn bò, thậm chí cả đàn ngựa kịp thời kéo đến tranh ăn các đống cỏ. Khi ấy bãi cỏ đã bắt đầu ngả vàng, mà đống cỏ của chuột lại vừa xanh vừa thơm, lại có cả hạt cỏ nhiều chất béo, đàn gia súc vừa đến nơi là tranh nhau ăn ngấu nghiến, không quá vài ngày là có thể cướp sạch các đống cỏ trước khi cỏ chuột phơi khô, khiến cho chuột ở những bãi cỏ bị hại nặng nhất phải chết đói chết rét suốt cả mùa đông. Đây là phương pháp cổ xưa mà hiệu quả của mục dân Mông Cổ để tiêu diệt nạn chuột thảo nguyên.

Thế nhưng, diệt chuột thảo nguyên mùa thu thì người và gia súc vẫn phải phối hợp tác chiến với bầy sói. Bầy sói chịu trách nhiệm săn bắt và đè nén chuột thảo nguyên, mỗi năm khi chuột mùa thu béo nhất cũng là mùa vàng để bầy sói tha hồ ăn thịt chuột. Chuột kéo cỏ tha cỏ di chuyển chậm chạp, rất dễ bị sói tóm gọn. Đống cỏ cũng chỉ rõ cho sói biết chỗ nào lắm chuột to chuột béo nhất, cho nên mùa thu năm nào chuột thảo nguyên cũng tổn thất nặng nề. Điều quan trọng hơn là sói làm cho chuột vào mùa cắt cỏ then chốt không dám hiên ngang chui ra khỏi hang cắt cỏ tích trữ. Hàng ngàn năm qua, sói cùng người và gia súc phối hợp ăn ý, không chỉ chế ngự hiệu quả nạn chuột, mà còn nhờ những đống cỏ do chuột gom lại mà kéo dài thời gian cỏ mục ngả vàng, giúp gia súc ăn thêm được gần mười ngày cỏ xanh và cỏ tốt, coi như tích thêm được mười ngày mỡ thu, đúng là một công đôi việc. Cuộc chiến này nếu thiếu bầy sói tham chiến thì sẽ chẳng thu được hiệu quả lớn đến thế. Vả lại, những bãi cỏ mùa đông xa xôi hơn thì sức người và gia súc không với tới được, chủ yếu vẫn phải trông cậy vào sói diệt chuột. Còn những người miền nông nghiệp mới đến thảo nguyên làm sao hiểu nổi cái diệu lý của cuộc chiến liên quan đến vận mệnh thảo nguyên này.

Hai con ngựa ăn ngấu nghiến chưa đầy nửa tiếng đã no căng cả bụng. Tuy nhiên, đối mặt với phạm vi đống cỏ rộng lớn và quy mô đến thế này thì binh lực của đàn gia súc đại đội rõ ràng là không đủ dùng. Trước tình hình chiến sự chưa từng thấy, cụ già suy nghĩ hồi lâu rồi bảo: "Điều đàn ngựa đến đây? Cũng không được, đây là đồng cỏ của bò cừu, đàn ngựa đến là quy củ cũ đảo lộn hết. Nhiều đống cỏ thế này thì có điều máy gom cỏ đến cũng không gom nổi đâu. Xem chừng thảo nguyên sắp bùng phát nạn chuột thật rồi..."

Trần Trận nghiến răng phẫn nộ: "Là nạn người thì có!"

Hai người trèo lên ngựa, lòng đầy lo âu tiếp tục đi về phía bắc. Những đống cỏ dọc đường cứ đứt đoạn rồi lại xuất hiện, lúc dày lúc thưa, trải dài về phía đường quốc lộ biên phòng.

Khi hai người chạy đến nơi không xa núi Rái Cá Nhỏ thì đột nhiên từ trong núi truyền ra tiếng "pắc pắc", nghe vừa không giống tiếng súng trường, vừa không giống tiếng pháo nổ, tiếng động vang lên xong là im bặt. Cụ già thở dài một tiếng thật dài rồi nói: "Ban chỉ huy đoàn tìm Đạo Nhĩ Cơ làm tham mưu đánh sói đúng là tìm đúng người rồi. Đâu có sói là đâu có nó. Đến cả địa bàn cuối cùng của sói mà nó cũng không tha."

Hai người thúc ngựa chạy biến, trong thung lũng có một chiếc xe Jeep quân sự chạy ngược chiều ra. Hai người ghì ngựa lại, chiếc Jeep dừng ngay trước mặt họ, trên xe là hai tay súng bắn tỉa đặc cấp cùng Đạo Nhĩ Cơ. Tham mưu Từ đích thân lái xe, Đạo Nhĩ Cơ ngồi ở ghế sau, dưới chân gã là một bao tải lớn đẫm máu me, nắp cốp sau xe đã bị dồn căng đến mức không đậy lại được nữa. Ánh mắt cụ già lập tức bị khẩu súng nòng dài trong tay tham mưu Ba thu hút. Trần Trận nhìn qua là biết ngay, đó là khẩu súng trường thể thao cỡ nòng nhỏ, cụ già chưa từng thấy loại súng kỳ lạ này bao giờ nên cứ chằm chằm nhìn mãi.

Hai vị tham mưu vừa thấy cụ già liền vội vàng chào hỏi: "Táp sài nô, táp sài nô (Cụ khỏe, cụ khỏe ạ)". Tham mưu Ba nói: "Cụ cũng đi săn rái cá ạ? Đừng đi nữa, để cháu biếu cụ hai con nhé."

Cụ già giương mắt hỏi: "Cớ sao lại không đi?"

Tham mưu Ba nói: "Rái cá ngoài hang bị chúng cháu bắn sạch rồi, rái cá trong hang cũng không dám thò đầu ra nữa đâu."

Cụ già hỏi: "Thứ trong tay cậu là thứ hàng gì thế? Sao cái nòng nó dài ngoằng ra thế kia?"

Tham mưu Ba nói: "Đây là súng chim chuyên dùng bắn vịt trời, đạn chỉ to bằng đầu đũa thôi, bắn rái cá đất sướng lắm. Lỗ đạn nhỏ, không làm hỏng da, cụ xem này..."

Cụ già nhận lấy súng, cẩn thận ngắm nghía, còn nhìn ngó cả viên đạn.

Để cụ già thấy được cái hay của loại súng này, tham mưu Ba bước xuống xe, cầm lấy súng, ngó quanh một hồi rồi thấy trên sườn núi cách đó hơn 20 mét có một con chuột to đang đứng cạnh đống cỏ ngoài cửa hang kêu chít chít. Tham mưu Ba nhắm qua một cái, "pắc" một tiếng súng, đã bắn văng đầu con chuột ra ngoài. Thân chuột gục xuống ngoài hang, cụ già run bắn cả người.

Tham mưu Từ cười nói: "Sói chạy sạch sang Ngoại Mông Cổ rồi. Hôm nay Đạo Nhĩ Cơ dẫn bọn tôi lượn suốt nửa ngày mà chẳng thấy bóng dáng một con sói nào. May mà mang theo cây súng chim này nên bắn được không ít rái cá. Rái cá ở đây đần thật, người đi đến cách cửa hang chừng mười bước chân mà nó cũng không chui vào hang, cứ đứng đó chờ ăn đạn thôi."

Đạo Nhĩ Cơ dùng giọng điệu khoe khoang nói: "Hai vị xạ thủ cách 50 mét vẫn bắn trúng đầu rái cá như chơi, bọn tôi đi dọc đường thấy con nào bắn con nấy, nhanh hơn đặt bẫy nhiều."

Tham mưu Ba nói: "Lát nữa đi qua nhà cụ, cháu để lại cho cụ hai con rái cá lớn, cụ cứ về nhà nghỉ ngơi đi ạ."

Cụ già vẫn chưa hoàn hồn trước uy lực của loại vũ khí kiểu mới này thì chiếc xe Jeep đã nhả một làn khói vọt đi mất dạng. Cụ Tất Lợi Cách nét mặt ngơ ngẩn, có lẽ vẫn còn đang hồi tưởng lại cây súng nòng dài nhẹ nhàng tiện lợi kia. Chỉ trong vòng một tháng ngắn ngủi, bao nhiêu con người mới, vũ khí mới, sự vật mới đáng sợ ùa vào thảo nguyên, cụ già đã hoàn toàn mông quạnh. Khói bụi của chiếc xe Jeep tan đi, cụ già quay người lại không nói một lời, nới lỏng tay cầm sương ngựa, mặc cho con ngựa tự do rảo bước đi về nhà.

Trần Trận chầm chậm đi sóng đôi bên cạnh cụ già, anh nghĩ, người ta đều bảo vị vua cuối cùng của một triều đại là đau khổ nhất, thế nhưng, người mục dân du mục thế hệ cuối cùng lại càng đau khổ hơn. Sự tàn lụi của một thảo nguyên nguyên thủy muôn năm còn khó chấp nhận hơn nhiều so với sự sụp đổ của một triều đại hàng trăm hàng ngàn năm. Huyết khí toàn thân cụ già như thể đột ngột bị viên đạn đầu đũa nhỏ bé kia xuyên thủng, thân hình lập tức còng xuống thu nhỏ mất một nửa, những giọt nước mắt đục ngầu theo nếp nhăn già nua hốc hác chảy sang hai bên, nhỏ xuống những vạt hoa cúc dại màu xanh trắng bao la.

Trần Trận không biết làm cách nào mới có thể giúp cụ già, xua tan nỗi đau thương trong lòng cụ. Lặng lẽ đi một lúc, anh ấp úng nói: "Ba ơi, cỏ thu năm nay tốt thật đấy... thảo nguyên Ngạch Lôn đẹp quá... sang năm biết đâu..."

Cụ già ngơ ngác nói: "Sang năm? Sang năm còn chưa biết sẽ mọc ra thêm cái chuyện quái đản gì nữa đây... Ngày trước, đến cả người già mù mắt cũng nhìn thấy cảnh đẹp của thảo nguyên... Giờ thì thảo nguyên không còn đẹp nữa rồi, giá mà ta biến thành người mù thì tốt biết mấy, sẽ không phải nhìn thấy thảo nguyên bị giày vò thành cái dạng này nữa..."

Cụ già lảo đảo ngồi trên lưng ngựa, mặc cho con ngựa lớn bước đi nặng trĩu về phía trước. Cụ nhắm mắt lại, trong cổ họng phát ra tiếng lẩm bẩm ồm ồm già nua, phảng phất mùi cỏ xanh và mùi cúc già, rơi vào tai Trần Trận thì lời ca ấy lại vô cùng tinh khôi u nhã như một bài đồng dao:

Sơn ca hót rồi, mùa xuân đến rồi.

Rái cá kêu rồi, hoa lan nở rồi.

Sếu xám kêu rồi, mưa rơi xuống rồi.

Sói con hú rồi, trăng đã lên rồi.

---❊ ❖ ❊---

Cụ già lẩm nhẩm hát hết lần này đến lần khác, điệu hát đồng dao ngày càng trầm xuống, lời ca cũng ngày càng mờ nhạt đi. Nó giống như một dòng sông nhỏ từ phương xa chảy tới, uốn lượn nghìn khúc qua thảo nguyên rộng lớn, sắp sửa biến mất vào vùng đồng cỏ mênh mông. Trần Trận nghĩ, có lẽ lũ trẻ Khuyển Nhung, Hung Nô, Tiên Ti, Đột Quyết, Khiết Đan, rồi cả lũ trẻ Mông Cổ thời Thành Cát Tư Hãn đều từng hát bài đồng dao này? Nhưng mà, liệu lũ trẻ trên thảo nguyên sau này có còn nghe hiểu được bài hát này nữa không? Lúc đó có thể chúng sẽ hỏi: Chim sơn ca là gì? Rái cá là gì? Sếu xám? Sói rừng? Chim hồng nhạn? Hoa lan là gì? Hoa cúc là gì?

Trên cánh đồng héo vàng và xa xăm tít tắp, mấy con chim sơn ca từ trong bụi cỏ bay vút lên theo chiều thẳng đứng, đập cánh dừng lại giữa không trung, vẫn cất tiếng hót líu lo trong trẻo...