Đầu mùa xuân năm thứ hai sau khi đàn sói Ơ-lôn biến mất, binh đoàn hạ lệnh giảm bớt số lượng chó chăn cừu trên thảo nguyên nhằm tiết kiệm nguồn thịt bò, thịt cừu quý giá để cung cấp cho các đoàn nông nghiệp đang thiếu dầu mỡ. Những đối tượng đầu tiên chịu kiếp nạn này là lũ chó con: một lứa chó con mới sinh trên thảo nguyên hầu như đều bị ném lên Tengri. Khắp thảo nguyên Ơ-lôn đâu đâu cũng nghe thấy tiếng hủ hỉ, thê lương của chó mẹ, còn có thể thấy chó mẹ bới lên những con chó con bị chủ âm thầm chôn đi, rồi tha xác chó con chạy vòng quanh như phát điên. Những người phụ nữ thảo nguyên khóc lóc thảm thiết, còn đàn ông thì lặng lẽ ứa nước mắt. Chó lớn và chó săn trên thảo nguyên cũng gầy rộc đi từng ngày.

Nửa năm sau, Nhị Lang rời xa bao Mông Cổ, lại đang thẫn thờ suy ngẫm trong khóm cỏ thì bị các chiến sĩ binh đoàn trên một chiếc xe tải bắn chết và tha đi. Trần Trận, Dương Khắc, Trương Kế Nguyên và Cao Kiến Trung giận dữ xông đến đoàn bộ và hai liên bộ, nhưng rốt cuộc vẫn không tìm được hung thủ. Tất cả những người Hán mới đến đã kết thành mặt trận thống nhất trong việc ăn thịt chó, họ giấu hung thủ kỹ như một anh hùng đang bị ngoại tộc truy bắt.

Bốn năm sau, vào một buổi sáng sớm gió bão tuyết cuồng cuộn, một ông lão và một người đàn ông trung niên cưỡi ngựa đánh một chiếc xe bò chạy về phía đường quốc lộ biên phòng, trên xe bò chở thi thể của ông lão Tất Lợi Cách. Ba bãi thiên táng của đại đội đã có hai bãi bị bỏ trống không dùng, một số người dân mục súc sau khi chết đã chuyển sang thổ táng theo kiểu người Hán. Chỉ có ông lão Tất Lợi Cách là kiên quyết muốn đến nơi có lẽ vẫn còn sói. Di huấn của ông là nhờ hai người em họ xa đưa ông đến vùng không người ở phía bắc đường quốc lộ biên phòng.

Theo lời em trai ông lão kể lại, đêm đó, ở phía bắc đường quốc lộ biên phòng, tiếng sói hú suốt một đêm không ngừng, hú mãi cho đến tận sáng.

Trần Trận, Dương Khắc và Trương Kế Nguyên đều cho rằng, A ba Tất Lợi Cách là một ông lão đau khổ, nhưng cũng là một người may mắn. Bởi vì ông là người già Mông Cổ cuối cùng của thảo nguyên Ơ-lôn được hồn về với Tengri thông qua hình thức thiên táng thảo nguyên. Từ đó về sau, đàn sói thảo nguyên không bao giờ trở lại thảo nguyên Ơ-lôn nữa.

Không lâu sau, Trần Trận, Dương Khắc và Cao Kiến Trung lần lượt được điều động lên liên bộ. Dương Khắc làm giáo viên tiểu học, Cao Kiến Trung đến đội cơ khí lái máy kéo, Trần Trận làm thủ kho, chỉ có Trương Kế Nguyên là vẫn được người dân mục súc giữ lại đàn ngựa làm chăn ngựa.

Y Lặc và các con của nó đều được để lại cho gia đình Ba Đồ và Ga Tư Mại. Hoàng Hoàng trung thành đi theo Trần Trận lên liên bộ. Nhưng chỉ cần xe bò và đàn chó của Ga Tư Mại đến liên bộ, Hoàng Hoàng lại cùng vợ con chơi đùa một trận thỏa thích, và mỗi lần xe đi, nó lại đi theo xe trở về đội chăn nuôi, cản thế nào cũng không được. Mỗi lần như vậy nó đều ở lại thảo nguyên nhiều ngày rồi mới tự mình chạy ngược trở lại bên cạnh Trần Trận. Thế nhưng mỗi lần trở về, Hoàng Hoàng lại luôn ủ rũ không vui. Trần Trận từng lo lắng Hoàng Hoàng gặp chuyện giữa đường, nhưng thấy nó dù nhóm chăn nuôi có chuyển đi xa đến đâu, thậm chí hơn một trăm dặm, vẫn có thể bình an trở về, nên đành lơ đễnh. Anh cũng không lỡ tước đoạt tự do thăm người thân và thăm thảo nguyên của Hoàng Hoàng. Tuy nhiên, một năm sau, Hoàng Hoàng vẫn bị đi "mất". Người thảo nguyên đều biết, chó thảo nguyên không bao giờ lạc đường, cũng không rơi vào miệng sói. Sói Ơ-lôn đã biến mất, cho dù đàn sói vẫn còn thì trên thảo nguyên cũng chưa từng có tiền lệ đàn sói chặn đường giết chó đơn độc. Kẻ chặn đường hại chết Hoàng Hoàng giữa đường chỉ có thể là người, những người không phải là người thảo nguyên...

Trần Trận và Dương Khắc lại trở về với vòng quay chủ yếu là người Hán, sống cuộc sống định cư thuần Hán. Xung quanh đa số là quân nhân chuyển ngành từ nội địa đến cùng gia quyến của họ, cũng như các chiến sĩ binh đoàn đến từ Thiên Tân và Đường Sơn. Tuy nhiên, về mặt tình cảm, hai người lại không thể thực sự trở lại cuộc sống kiểu Hán được nữa. Hai người ngoài giờ làm việc và tự học, thường leo lên đỉnh ngọn núi nhỏ gần liên bộ, đăm đắm nhìn về phía Tengri ở Tây Bắc. Trần Trận thường tìm kiếm gương mặt và bóng dáng của sói con cùng A ba Tất Lợi Cách trong những đám mây sừng sững, sáng rực đến chói mắt...

Năm 1975, Binh đoàn Sản xuất và Xây dựng Nội Mông Cổ chính thức bị giải thể. Nhưng nhà cửa, máy móc, xe tải, máy kéo, cùng phần lớn cán bộ công nhân viên và quan niệm, phương thức sinh hoạt của họ vẫn ở lại thảo nguyên. Lưu vực sông Mã Cú Tử nước cỏ trù phú từ lâu đã bị khai hoang thành những bãi cát rộng lớn, thảo nguyên Ơ-lôn thoái hóa qua từng năm. Nếu nghe nói bao Mông Cổ nào bị sói cắn chết một con cừu, chắc chắn sẽ được mọi người bàn tán xôn xao suốt mấy ngày. Thế nhưng chuyện nghe thấy chân ngựa sụt hố chuột, làm người và ngựa bị ngã thương lại ngày càng nhiều hơn.

Mấy năm sau, trước khi trở về Bắc Kinh thi cao học, Trần Trận mượn một con ngựa đến chào tạm biệt gia đình Ba Đồ và Ga Tư Mại, sau đó đặc biệt đi thăm hang cổ trăm năm nơi sói con sinh ra. Hang cổ vẫn sâu thẳm và chắc chắn như xưa, nơi cách cửa hang nửa thước đã chăng màng nhện, có hai con châu chấu xanh mảnh khảnh đang giãy giụa trên màng. Trần Trận vạch cỏ ra, ghé đầu nhìn vào trong hang, từ trong hang tỏa ra một mùi đất tanh xộc lên, mùi sói nồng nặc hăng hắc ngày trước đã sớm tan biến. Trước hang cổ, thềm đất vốn là nơi bảy con sói con đùa giỡn và sưởi nắng nay đã mọc đầy những bụi cỏ cao... Trần Trận ngồi bên hang rất lâu, rất lâu. Bên cạnh không có sói con, không có chó săn, thậm chí ngay cả một con chó con cũng không còn nữa.

Vào mùa hè kỷ niệm 30 năm thanh niên trí thức Bắc Kinh đến thảo nguyên Ơ-lôn cắm trại, Trần Trận và Dương Khắc lái một chiếc "Cherokee" màu xanh lam rời khỏi kinh thành, chạy về hướng thảo nguyên Ơ-lôn. Trần Trận sau khi tốt nghiệp Viện Nghiên cứu Sinh thuộc Viện Khoa học Xã hội, luôn làm việc tại viện nghiên cứu của một trường đại học, phụ trách nghiên cứu về tình hình đất nước và cải cách thể chế. Dương Khắc sau khi nhận bằng Cử nhân Luật lại lấy tiếp bằng Thạc sĩ và chứng chỉ luật sư, lúc này đã là người sáng lập một văn phòng luật sư có uy tín tại Bắc Kinh. Hai người bạn già đã qua tuổi ngũ tuần này luôn đau đáu nhớ về thảo nguyên, nhưng lại e sợ khi trở lại thảo nguyên. Thế nhưng cái mốc 30 năm, cái tuổi "nhi lập" của "trải nghiệm cuộc đời" này đã khiến hai người hạ quyết tâm trở lại thảo nguyên Ơ-lôn. Họ sẽ đi thăm người thân, bạn bè trên thảo nguyên, thăm "Thảo nguyên Ô Châu Mục Thấm" mà họ không lỡ nhìn lại, thăm hang cổ năm xưa của sói con dưới chân núi Đá Đen.

---❊ ❖ ❊---

Dưới chân núi, rừng sậy rậm rạp ngày trước từ lâu đã biến mất. Chiếc xe Jeep băng qua bãi sậy khô cằn thấp bé thưa thớt, vàng xanh lẫn lộn, bò lên dốc dốc dưới chân núi Đá Đen.

Dương Khắc hỏi: Cậu còn nhớ hang sói của sói con không?

Trần Trận quả quyết nói: Học trò sao có thể quên cổng nhà thầy giáo được chứ? Tớ sẽ dừng lại ở chân dốc gần hang cổ nhất, đoạn đường phía trên phải đi bộ, nhất định phải đi bộ.

Chiếc xe Jeep chậm rãi tiến về phía trước, càng lúc càng đến gần nơi sinh ra của sói con, trái tim Trần Trận đột nhiên thắt lại. Anh chợt cảm thấy bản thân dường như giống như một cựu tội phạm chiến tranh, đang đi đến một ngôi mộ để tạ tội. Nơi chôn cất trong ngôi mộ đó chính là bảy con sói thảo nguyên Mông Cổ đã bị anh tước đoạt tính mạng: năm con sói con còn chưa mở mắt và cai sữa, một con vừa mới học chạy, còn một con sói con nữa lại bị anh dùng kìm sắt bẻ gãy răng sói, dùng dây xích tước đoạt tự do của cả cuộc đời ngắn ngủi, rồi còn chính tay đánh chết nó. Trần Trận, người mang bản tính tự do và ngày càng tôn sùng tự do, lại làm ra một việc độc tài ác tà nhất. Anh dường như không thể đối mặt với những tội ác đẫm máu thời trẻ của chính mình. Có đôi khi anh thậm chí ghét bỏ sự nghiên cứu của bản thân, chính sự hiếu kỳ và thói quen nghiên cứu của anh đã đập tan niềm vui và tự do của bảy con sói con đó.

Hơn 20 năm qua, trong sâu thẳm tâm hồn anh thường xuyên chịu sự dằn dằn và dằn vò sâu sắc của món nợ máu này. Anh cũng ngày càng hiểu được những người thảo nguyên từng giết sói, tại sao sau khi kết thúc cuộc đời đều tự nguyện dâng nộp thân xác mình lại cho đàn sói. Đó không chỉ là để linh hồn bay lên trời, cũng không chỉ là để "ăn thịt trả thịt", mà có lẽ trong đó còn ẩn chứa sự sám hối sâu sắc về việc trả nợ, cùng tình yêu tha thiết dành cho sói thảo nguyên...

Sau khi rời khỏi thảo nguyên, chú sói con đáng kính đáng phục, đáng yêu đáng thương ấy thường xuyên xuất hiện trong giấc mơ và suy nghĩ của anh. Thế nhưng, sói con chưa từng cắn anh, chưa từng trả thù anh, thậm chí ngay cả ý nghĩ muốn cắn anh cũng không hề có. Sói con luôn vui vẻ chạy đến trước mặt anh, ôm lấy bắp chân anh, cọ vào đầu gối anh, hơn nữa còn thường xuyên liếm tay anh, liếm cằm anh. Có một lần, Trần Trận trong giấc mơ, đang nằm trên cỏ đột nhiên giật mình tỉnh dậy, sói con đang nằm ngay bên đầu anh. Anh theo bản năng dùng tay che lấy cổ họng mình, nhưng sói con thấy anh tỉnh lại thì lại lăn lộn ngay tại chỗ, phơi cái bụng ngửa lên trời để anh gãi ngứa cho nó...

Trong vô số giấc mơ suốt mấy chục năm qua, sói con luôn lấy đức báo oán, luôn giống như một đứa trẻ đáng yêu của anh, chạy đến âu yếm với anh... Điều khiến anh cảm thấy khó hiểu là, sói con không những không oán hại anh, không nhăn mũi nhe răng hay gầm gừ đe dọa anh, mà còn liên tục thể hiện tình bạn và tình yêu của loài sói với anh. Tình yêu trong mắt sói là thứ mãi mãi không bao giờ tìm thấy trong loài người, tình yêu của sói con vừa cổ xưa hoang dại, lại vừa dịu dàng ngây thơ...

Dương Khắc nhìn thấy triền núi hoang vu đầy đá vụn cỏ dại này, hình như cũng nhớ lại hành vi tàn nhẫn diệt cả nhà năm hai mươi bảy, hai mươi tám năm trước. Trong mắt anh lộ ra sự áy náy và tự trách sâu sắc.

Chiếc xe Jeep dừng lại trên triền núi, Trần Trận chỉ vào khoảng đất bằng phẳng phía trước không xa và nói: Đó chính là hang trú ẩn tạm thời của lũ sói con, chính tớ đã đào chúng ra, thủ phạm chính đúng là tớ. Khi tớ rời Ơ-lôn thì nó đã sập bằng phẳng rồi, bây giờ không còn chút dấu vết nào nữa. Chúng ta đi từ đây đến hang cổ đi. Hai người bước xuống xe, Trần Trận đeo túi xách lên lưng, dẫn Dương Khắc chậm rãi đi vòng qua ngọn đồi đó.

Đi lên triền núi, gò đất hoang âm u kín đáo từng mọc đầy cỏ gai, bụi gai và cỏ cao trước kia, giờ đây đã biến thành một triền núi trọc, dưới dốc cũng không còn bức tường xanh bảo vệ của bãi sậy rậm rạp nữa. Đi tiếp vài chục mét, hang cổ trăm năm sừng sững hiện ra trước tầm mắt hai người. Hang cổ hình như to hơn trước, nhìn từ xa giống như một căn nhà hang bỏ hoang trên cao nguyên đất vàng Bắc Thiềm. Trần Trận nín thở bước nhanh tới, đi đến trước hang mới phát hiện hang cổ không hề to ra, chỉ là do hang cổ mất đi sự che chắn của cỏ cao nên mới nhìn to hơn trước. Nạn hạn hán nhiều năm liền khiến hình dáng hang cơ bản giữ nguyên như cũ, chỉ có đáy cửa hang rơi xuống không ít đá vụn đất vụn. Trần Trận đi đến bên hang, quỳ gối xuống, định thần lại rồi cúi người nhìn vào trong cửa hang, lối đi trong hang đã bị cỏ lăn, bụi gai lấp mất hơn một nửa. Anh rút đèn pin từ trong túi xách ra chiếu vào trong, khúc ngoặt của lối đi trong hang hầu như đã bị đất đá, cát vàng và cỏ dại lấp kín. Trần Trận hụt hẫng ngồi xuống thềm đất trước hang, ngơ ngẩn nhìn hang cổ.

Dương Khắc cũng dùng đèn pin soi kỹ lối đi trong hang rồi nói: Đúng rồi! Chính là cái hang này! Cậu chính là chui vào từ cái hang này đấy. Dương Khắc lại cúi người, hướng về phía hang cổ cất tiếng gọi: Sói con! Sói con! Đến giờ ăn cơm rồi! Trần Trận và tớ đến thăm cậu này! Dương Khắc giống như đang ở bãi cỏ mới, hướng về phía hang sói do chính sói con đào mà gọi sói con ra ăn cơm vậy. Thế nhưng, sói con sẽ không bao giờ từ trong hang sói lao ra như phát điên nữa...

Trần Trận đứng dậy, phủi bụi trên người rồi lại ngồi xổm xuống, nhổ từng cọng cỏ dại trên thềm đất. Sau đó anh lấy từ trong túi xách ra bảy cây xúc xích Bắc Kinh, trong đó có một cây đặc biệt to lớn, đây là cây dành riêng cho con sói con mà anh từng nuôi. Trần Trận kính cẩn đặt vật tế lên thềm đất, lại lấy từ trong túi xách ra bảy nén hương, cắm lên thềm đất rồi châm lửa. Anh lại rút ra một chai dẹt rượu "Nhị Oa Đầu" Bắc Kinh mà ông lão Tất Lợi Cách yêu thích, rưới tế lên thềm đất hang cổ và vùng đất cát cỏ xung quanh. Sau đó, cả hai cùng giơ hai tay ra, lòng bàn tay hướng lên trời, ngước nhìn Tengri, theo làn khói xanh nghi ngút bốc lên mà truy tìm linh hồn của sói con và A ba Tất Lợi Cách...

Trần Trận rất muốn cất tiếng gọi to, sói con! sói con! A ba! A ba! Con đến thăm mọi người đây... Thế nhưng, anh không dám gọi, anh không xứng gọi. Anh cũng không dám làm phiền linh hồn của họ, chỉ e họ mở mắt ra nhìn thấy "thảo nguyên" vàng vọt, sụp đổ hư hại bên dưới.

Tengri muốn khóc mà không có nước mắt...

Mùa xuân năm 2002, Ba Đồ và Ga Tư Mại gọi điện thoại từ thảo nguyên Ơ-lôn cho Trần Trận nói: Tám mươi phần trăm bãi cỏ của sum (xã) Ơ-lôn Bảo Lực Cách đã bị sa mạc hóa rồi, qua một năm nữa, toàn sum sẽ chuyển từ chăn thả định cư sang nuôi nhốt bò cừu, giống như các anh nuôi nhốt gia súc ở nông thôn vậy, nhà nào cũng phải xây mấy dãy nhà lớn...

Trần Trận nửa ngày không nói nên lời. Mấy ngày sau, ngoài cửa sổ đột nhiên bốc lên rồng cát bụi tung trời, che khuất cả mặt trời. Cả thành phố Bắc Kinh chìm trong lớp bụi cát mịn hăng hăng, hoàng thành Trung Hoa biến thành một thành phố cát vàng mù mịt.

Trần Trận một mình đứng trước cửa sổ, đau đớn đăm đắm nhìn về phương bắc. Đàn sói đã trở thành huyền thoại, thảo nguyên đã trở thành ký ức, văn minh du mục hoàn toàn kết thúc, ngay cả chút dấu vết cuối cùng mà sói thảo nguyên Mông Cổ để lại — cái hang cổ năm xưa của sói con — cũng sẽ bị cát vàng vùi lấp.

1971 đến 1997 phác thảo tại thảo nguyên Đông Ô Châu Mục Thấm, Tích Lâm Quách Lặc — Bắc Kinh.

1997 dự thảo lần đầu tại Bắc Kinh.

2001 dự thảo lần hai tại Bắc Kinh.

2002-3-20 dự thảo lần ba dưới trận bão cát mạnh tại Bắc Kinh.

2003-9-21 "Mật mã Sói" định thảo tại Bắc Kinh.

2005-4-2 "Mật mã Sói" — "Sói Con Sói Con"

Định thảo tại Bắc Kinh.