Tôi đang đợi máy bay ở Brussels, chờ chuyến "People's Express". Người thời nay chắc không còn nhớ đến People's Express nữa, nhưng mười năm trước nó từng vang danh lẫy lừng ở Mỹ, vì nó cung cấp những tấm vé máy bay rẻ nhất. Vé các chuyến bay nội địa của hãng còn rẻ hơn cả vé xe khách đường dài; còn các chuyến bay quốc tế thì chắc chắn rẻ hơn cả việc đi tàu chở hàng vượt biển - dù cho bạn có bắt được tàu đi chăng nữa, thì ở trên tàu cũng phải ăn uống. Khoản chi phí đó cũng chẳng nhỏ đâu - tôi đã đi nó đến châu Âu, rồi lại phải đi nó trở về. Đáng tiếc là hãng hàng không này đã phá sản.

Vào giữa hè, châu Âu đâu đâu cũng là những dòng người màu xanh. Ai nấy đều mặc quần bò xanh, đeo ba lô vải xanh, trên ba lô vắt một tấm chiếu nhỏ, đi đến đâu ngủ đến đó, nằm ngang nằm dọc, làm cho phòng chờ tàu, phòng đợi máy bay trông chẳng khác nào nhà xác. Bây giờ, trên đường phố Bắc Kinh cũng có thể thấy những người như vậy: tóc bị nắng làm phai màu, mặt đầy những tàn nhang, trán thì đỏ ửng vì nắng, tay cầm bản đồ du lịch dò đường; chỉ là không tạo thành dòng người như ở kia. Nhưng tôi thì đã du ngoạn khắp châu Âu trong chính dòng người ấy.

Người nghèo cần ăn ở và đi lại giá rẻ, mà sinh viên lại là hạng người nghèo vênh váo nhất: tuy nghèo nhưng tiền đồ xán lạn. Khi đó tôi là một sinh viên, nên đã hăng hái nghiên cứu những cách tiết kiệm tiền trong sách hướng dẫn du lịch dành cho sinh viên: từ trung tâm thành phố New York đi đến sân bay quốc tế Kennedy, có xe buýt chạy thẳng, nhưng cuốn sách đó lại khuyên bạn nên đi tàu điện ngầm tới phía bắc quận Queens, rồi lại bắt xe buýt của quận Queens chạy về phía nam. Tuyến đường này trên bản đồ trông giống như chữ cái Hy Lạp Omega. Cuốn sách giải thích về chữ Omega này như sau: phải tận dụng tối đa phương tiện giao thông công cộng của thành phố, phương tiện này ở bất cứ nơi nào trên thế giới đều rẻ. Sách còn dạy cả mẹo làm đầy bụng: ở New York, có thể bước vào một quán ăn Trung Quốc. Gọi một bát cơm trắng, dùng nước tương trên bàn để ăn; ở Paris, bạn có thể đến trước cửa nhà thờ nào đó, nơi có cháo bố thí cho người nghèo. Ở Brussels, mẹo này là sau năm giờ chiều hãy đến khu ẩm thực nổi tiếng City 2, đưa cho họ một chút tiền, thậm chí không đưa cũng được, là có thể gói hết chỗ khoai tây chiên bán ế còn lại. Loại khoai tây chiên này vừa nguội vừa bở, nhưng cũng đủ lấp đầy bụng. Những chiêu này tôi chưa từng dùng, nhưng nếu có dùng cũng chẳng thấy xấu hổ: tôi là sinh viên mà.

Khi tôi đến Brussels thì đã là chớm thu. Mùa này trên bầu trời Bắc Âu đã là một mảng âm u sương mù, không nên ở lại lâu, cần làm gì thì phải làm nhanh, vì vậy tôi đang đợi máy bay ở sân bay. Đột nhiên bụng dạ cồn cào, cuốn sách du lịch kia lại không có chỉ dẫn về việc tìm nhà vệ sinh giá rẻ ở sân bay Brussels, tôi đành phải vào nhà vệ sinh thu phí. Nơi này vào cửa mất một đô la, tương đương bốn mươi Franc Bỉ, trong ấn tượng của tôi, đây là cái giá đắt nhất thế giới. Bước vào buồng, đóng cửa lại, một dòng chữ trên cửa rất hợp ý tôi: "À, trái tim tôi tan nát rồi...", xem ra là một chàng trai Mỹ bất mãn với đời để lại đây. Lý do anh ta tan nát cõi lòng có hai: một là bị "chém" đẹp một nhát; hai là đánh giá vấn đề của mình quá nghiêm trọng. Còn về phần tôi, tuy vấn đề cũng nghiêm trọng, bắt buộc phải giải quyết ngay lập tức, không thể mang lên máy bay được, nhưng cũng cảm thấy thu một đô la thì thật là quá đáng. Nhưng nhìn kỹ lại, không khỏi toát mồ hôi lạnh: dòng chữ này đã bị người ta phê bình tơi bời - xung quanh chi chít đủ các loại phông chữ viết: "Chẳng có trình độ", "Thiếu giác ngộ", "Tầm quá thấp". Dòng chữ này tuy tầm thấp, nhưng lại khơi gợi sự đồng cảm của tôi, tầm của tôi cũng chẳng cao hơn là bao... Tôi đang đợi máy bay ở Brussels. Đi một chuyến nhà vệ sinh thu phí, không ngờ lại bước vào một "vườn văn hóa". Nếu tôi nói, tôi đã nhìn thấy những cuộc thảo luận về tinh thần nhân văn ở nơi đó, chắc chắn bạn sẽ không tin. Nhưng ở nước ngoài cũng có những vấn đề tầm cỡ: vấn đề chủng tộc, vấn đề môi trường, "Hãy để thế giới tràn ngập tình yêu", còn có "I have a dream today" (Tôi có một giấc mơ hôm nay), bốn bức tường viết đầy chữ, điều này làm tôi toát mồ hôi lạnh, ngồi ngay ngắn - đang ngồi trên bệ xí. Tôi tin rằng, đã có người đề cập đến "quan tâm tối hậu" ở đây. Nhưng nhất định là viết bằng tiếng Đức. Ở đó không ít câu đề chữ bằng tiếng Đức, tôi không đọc hiểu được. Có lẽ còn có người đề cập đến hậu hiện đại, nhưng tôi cũng không hiểu: chắc chắn là viết bằng tiếng Pháp, tôi lại không biết tiếng Pháp. Ở đó còn có mấy dấu hỏi viết ngược, không biết viết cái gì. Chữ Hán thì không có, có lẽ vì cái "vườn" này thu phí quá đắt, đồng bào không chịu vào - tôi là một ngoại lệ. Tôi ở một nhà trọ sinh viên, có cung cấp bữa sáng miễn phí: lát bánh mì và bơ thực vật, tôi phết bơ dày hơn cả lát bánh mì, nên mới chạy đến đây. Những dòng viết bằng tiếng Anh đa phần là những vấn đề tuy rất quan trọng nhưng khá nông cạn. Chẳng hạn, có một vị viết: "Bảo vệ môi trường". Phía sau liền có người phê một câu: "Đã muốn bảo vệ môi trường thì đừng viết bậy". Sau đó nữa, lại có một câu phê bình: "Cả mày cũng đang viết bậy đấy". Tôi rất muốn phê cho hắn một câu: "Còn mày nữa"; nhưng lại sợ người khác đến phê bình mình. Cứ phê bình như thế này, cả thế giới sẽ bị những nét chữ lấp đầy, tất cả môi trường đều sẽ tiêu tùng hết. Còn không ít vị đề nghị, phải cấm vũ khí hạt nhân. Khi đó Chiến tranh Lạnh chưa kết thúc, hai cường quốc hạt nhân đang trong thế đối đầu. Ngộ nhỡ ngày nào đó cướp cò, mọi người đều sẽ xong đời. Tôi tất nhiên phản đối cục diện này. Tôi chỉ nghi ngờ việc ngồi trên bệ xí để phản đối thì rốt cuộc có hiệu lực hay không.