Vào lúc tám giờ sáng, chúng tôi đặt chân đến những tàn tích và phế tích của cái từng là một đồn quân sự quan trọng mang tên “Camp Floyd”, cách Thành phố Salt Lake chừng bốn mươi lăm đến năm mươi dặm. Đến bốn giờ chiều, chúng tôi đã nhân đôi quãng đường ấy và cách Salt Lake chín mươi hoặc một trăm dặm. Và giờ đây, chúng tôi bước vào một loại sa mạc mà sự ghê rợn đặc quánh của nó khiến cho những nỗi kinh hoàng loãng và nhạt của Sahara phải hổ thẹn — đó là một sa mạc “kiềm”. Suốt sáu mươi tám dặm đường, chỉ có duy nhất một trạm dừng chân cắt ngang chặng đường ấy. Tôi không dám chắc đó có thực sự là một trạm nghỉ không; quả thực, đối với tôi, nó chẳng qua chỉ là một điểm tiếp nước nằm giữa khoảng không mênh mông dài sáu mươi tám dặm ấy. Nếu trí nhớ không đánh lừa tôi, chẳng có lấy một cái giếng hay mạch nước nào ở nơi này, mà nước phải được chở bằng xe la và xe bò từ tận bên kia sa mạc tới. Ở đó có một trạm xe ngựa. Nó cách điểm khởi đầu của sa mạc bốn mươi lăm dặm, và cách điểm kết thúc của chặng đường hai mươi ba dặm.

Chúng tôi cày ải, lê lết và dò dẫm suốt cả đêm dài dằng dặc, và sau mười hai tiếng đồng hồ đầy khốn khổ ấy, chúng tôi đã vượt qua được đoạn đường bốn mươi lăm dặm của sa mạc để đến cái trạm xe ngựa có chứa nguồn nước được chở từ nơi khác đến. Mặt trời vừa ló dạng. Việc băng qua sa mạc trong đêm khi chúng ta đang say ngủ quả thực quá đỗi dễ dàng; và thật thú vị biết bao khi vào buổi sáng hôm sau, ta có thể ngẫm nghĩ rằng chính bản thân ta đã đương đầu với một sa mạc thực thụ, để từ nay về sau có thể hiên ngang bàn chuyện sa mạc trước mặt những kẻ dốt nát. Và cũng thật sảng khoái làm sao khi nghĩ rằng đây không phải là một vùng hoang mạc hẻo lánh nào đó ở chốn thôn quê, mà là một nơi vô cùng nổi tiếng, có thể coi là thủ phủ của các loài sa mạc. Mọi chuyện thật tuyệt vời, thoải mái và thỏa mãn làm sao — nhưng ngặt nỗi, giờ đây chúng tôi lại chuẩn bị vượt qua một sa mạc khác vào giữa ban ngày. Thật là tuyệt — thật mới mẻ — đầy chất thơ lãng mạn — một cuộc phiêu lưu kịch tính — quả thực, cảnh tượng này đáng để sống, đáng để dấn thân trải nghiệm! Chúng tôi nhất định sẽ viết thư về nhà kể hết mọi chuyện.

Thế nhưng niềm đam mê ấy, cái cơn khát cháy cổ khao khát phiêu lưu ấy, đã héo úa dưới ánh nắng tháng Tám oi bức và chẳng kéo nổi qua dù chỉ một tiếng đồng hồ. Chỉ một tiếng đồng hồ ngắn ngủi tội nghiệp — để rồi sau đó chúng ta phải thấy hổ thẹn vì đã từng “tỏ ra hào hứng” đến thế. Chất thơ tất thảy chỉ nằm trong sự tưởng tượng mong chờ — chứ chẳng có lấy một chút nào trong thực tế. Hãy thử tưởng tượng một đại dương mênh mông, phẳng lặng không một gợn sóng bỗng chết đi và biến thành tro bụi; hãy tưởng tượng vùng hoang vu tĩnh mịch ấy mọc lúp xúp những bụi ngải đắng phủ đầy tro; hãy tưởng tượng sự im lìm và cô độc vô tận vốn thuộc về một chốn như thế; hãy tưởng tượng một cỗ xe ngựa đang lầm lũi bò như một con bọ giữa lòng vùng đồng bằng vô tận ấy, nhả lên những cuộn bụi mù mịt hệt như một cỗ xe hơi chạy bằng hơi nước; hãy tưởng tượng cái sự đơn điệu nhức nhối của việc cày ải và lết đi hàng giờ đồng hồ, trong khi bờ bến vẫn cứ xa vời vợi như cũ; hãy tưởng tượng đàn súc vật, đánh xe, xe ngựa và hành khách bám đầy một lớp tro dày đến mức tất cả đều mang chung một màu xám xịt không sắc thái; hãy tưởng tượng những đợt sóng tro đọng lại trên ria mép và lông mày hệt như tuyết tụ trên cành cây bụi. Đó chính là thực tế phũ phàng của nó.

Mặt trời giáng xuống thứ ánh nắng chết chóc, thiêu đốt và tàn nhẫn đến cùng cực; mồ hôi túa ra từ mọi lỗ chân lông trên cơ thể người lẫn vật, nhưng hầu như chẳng có chút nào lọt được lên đến bề mặt — chúng đã bị hút khô từ trước khi kịp ngoi lên; không có lấy một luồng gió thoảng qua; không có lấy một mảnh mây nhân đức nào trên bầu trời rực rỡ; không có một sinh vật sống nào lọt vào tầm mắt dù ta có rà soát khắp bốn phương tám hướng của vùng đồng bằng trống trải với những dặm đường đơn điệu kéo dài ngút ngàn; chẳng có lấy một âm thanh — chẳng một tiếng thở dài — chẳng một lời thì thầm — chẳng một tiếng vo ve, chẳng một tiếng vỗ cánh hay tiếng chim kêu xa xăm — thậm chí chẳng có lấy một tiếng nức nở từ những linh hồn lầm lạc chắc hẳn đang vất vưởng trong bầu không khí chết chóc ấy. Thế nên, tiếng hắt xì thỉnh thoảng vang lên của bầy la đang nghỉ mệt, cùng tiếng nhai phập phờ chiếc hàm thiếc, lại chói tai đến rợn người giữa sự tĩnh lặng lạnh lẽo ấy; chúng chẳng làm tan biến đi vẻ ma mị mà ngược lại càng làm cho bầu không khí thêm phần cô quạnh, khiến con người ta cảm thấy cô độc và bơ vơ hơn bao giờ hết.

Dưới những trận chửi rủa xối xả, những lời dỗ dành và tiếng roi vụt đét đét, bầy la thỉnh thoảng lại tung ra những cú “bứt phá” theo định kỳ, kéo cỗ xe tiến lên được một trăm hoặc có lẽ hai trăm thước, quất tung một đám mây bụi cuồn cuộn bay ngược lại, trùm kín lấy chiếc xe lên tận mép bánh hoặc cao hơn nữa, khiến nó trông hệt như đang nổi bồng bềnh giữa màn sương mù. Rồi sau đó là một khoảng nghỉ ngơi, kèm theo những tiếng hắt xì và tiếng nhai hàm thiếc quen thuộc. Rồi lại thêm một cú “bứt phá” trăm thước nữa và một khoảng nghỉ khác khi kết thúc chặng. Suốt cả ngày dài chúng tôi cứ lặp đi lặp lại điệp khúc ấy, bầy la chẳng có lấy một giọt nước và đội ngũ kéo xe thì không hề được thay thế. Ít ra thì chúng tôi cũng duy trì được mười tiếng đồng hồ, mà theo tôi đó đã được tính là một ngày, và là một ngày thực sự vất vả trên sa mạc kiềm. Nó kéo dài từ bốn giờ sáng cho đến hai giờ chiều. Trời mới oi ả làm sao! Và mới ngột ngạt làm sao! Những bình đựng nước của chúng tôi cạn sạch vào giữa ngày khiến cổ họng ai nấy khô khốc! Mọi thứ thật ng u ngốc, mệt mỏi và tẻ nhạt làm sao! Những giờ phút lê thê mới chậm chạp, ì ạch và khập khiễng trôi đi với một sự đày đọa tàn nhẫn làm sao! Thật bực bội làm sao khi ta nhìn chiếc đồng hồ suốt một hồi lâu không dứt rồi rút ra xem, để rồi nhận ra rằng nó chỉ đang lãng phí thời gian chứ chẳng thèm nhích về phía trước chút nào! Bụi kiềm cứa rách môi chúng tôi, hành hạ đôi mắt chúng tôi, ăn mòn những lớp màng nhầy mỏng manh khiến mũi chúng tôi chảy máu không dứt — và quả thực, mọi chất thơ lãng mạn đã phai nhạt trôi tuột đi và biến mất từ lâu, để lại chuyến hành trình qua sa mạc chẳng còn gì ngoài một thực tế phũ phàng — một thực tế khát khô, oi bức, đầy khao khát và căm ghét!

Hai dặm mười lăm phút cho mười tiếng đồng hồ — đó là tất cả những gì chúng tôi đạt được. Thật khó để ép bộ óc mình thích nghi với một tốc độ lê lết chậm chạp như loài sên ấy, khi mà chúng tôi đã quen với việc di chuyển tám đến mười dặm một giờ. Khi đến được trạm dừng chân ở rìa bên kia sa mạc, lần đầu tiên trong đời chúng tôi cảm thấy thật may mắn vì đã mang theo cuốn từ điển, bởi nếu không có một cuốn từ điển đầy đủ có kèm hình vẽ minh họa, thì chẳng có thứ ngôn ngữ nào trên đời có thể diễn tả hết nỗi vui sướng của chúng tôi lúc bấy giờ. Thế nhưng, dẫu có lục tung cả một thư viện từ điển đi chăng nữa, người ta cũng chẳng thể tìm đâu ra thứ ngôn ngữ đủ sức diễn tả nỗi mệt mỏi rã rời của bầy la sau chuyến kéo xe dài hai mươi ba dặm ấy. Cố gắng để cho độc giả hình dung ra chúng khát nước đến mức nào chẳng khác nào đem “dát vàng lên vàng ròng hay tô điểm cho hoa huệ tây”.

Không hiểu sao, giờ thì câu danh ngôn ấy đã nằm chình ình ở đó rồi, ngẫm lại thấy chẳng hợp hoàn cảnh cho lắm — nhưng thôi mặc kệ, cứ để nguyên vậy đi. Tôi thấy nó rất uyển chuyển và hấp dẫn, thế nên tôi đã hết lần này đến lần khác cố gắng nhét nó vào chỗ nào thích hợp, nhưng rốt cuộc vẫn hoài công vô ích. Những nỗ lực ấy cứ quẩn quanh làm tâm trí tôi xao lãng, bứt rứt, khiến cho mạch văn ở một vài đoạn đứt quãng và rời rạc. Xét trong hoàn cảnh này, tốt hơn hết là cứ để nguyên nó ở đấy như trên, chí ít thì cách này cũng mang lại cho tôi chút thời gian nghỉ ngơi tạm bợ khỏi nỗi đau đầu khổ sở vì cứ phải tìm cách “dẫn dắt” sao cho lọt tai cái câu danh ngôn thực sự chuẩn xác và hay ho này.