Đi đến đâu tôi cũng gặp những kẻ sở hữu từ một ngàn đến ba mươi ngàn “mét” mỏ bạc chưa khai thác, và chúng đinh ninh rằng cứ mỗi mét đất ấy chẳng mấy chốc sẽ đáng giá từ năm mươi đến một ngàn đô-la — thế nhưng ngặt một nỗi, thường thì chúng lại chẳng có nổi hai mươi lăm đô-la dính túi trên cõi đời này. Gặp ai bạn cũng sẽ nghe họ khoe khoang về cái mỏ mới của mình, kèm theo mấy cục “quặng mẫu” sẵn sàng đem ra biểu diễn; và nếu có cơ hội, thể nào họ cũng lôi xộc bạn vào một góc rồi nài nỉ nhượng lại cho bạn — coi như một đặc ân dành cho bạn chứ chẳng phải cho họ — dăm ba mét đất ở mỏ “Golden Age,” hay “Sarah Jane,” hoặc một bãi quặng vô danh nào khác, để đổi lấy chút tiền cốt sao đủ ăn một bữa “ra trò,” theo cách nói của họ. Và bạn phải thề là không được hé lộ việc họ đã bán cho bạn mức giá rẻ mạt đến sạt nghiệp ấy, bởi vì chỉ vì tình nghĩa hảo hán với bạn nên họ mới chịu hy sinh lớn đến thế. Đoạn, hắn sẽ thọc tay túi quần moi ra một mẩu đá, ngó nghiêng ngó ngửa đầy vẻ bí hiểm như thể sợ bị kẻ đường trượng đánh cướp nếu để lộ của cải rành rành ra đấy, rồi hắn áp cục đá vào lưỡi, giập phắt chiếc kính lúp lên tròng mắt và kêu lên:

— Nhìn mà xem! Ngay trong cái lớp đất đỏ quạch kia kìa! Thấy chưa? Thấy mấy đốm vàng lấp lánh chưa? Cả cái vạch bạc nữa chứ! Quặng này lấy từ mỏ ‘Uncle Abe’ đấy nhé. Cả trăm ngàn tấn lộ thiên thế này cơ mà! Rõ mồn một trước mắt ông đây nhé! Đến khi chúng ta đào sâu xuống và gặp mạch quặng liền khối, thì đây sẽ là thứ giàu có nhất trên quả đất này! Nhìn kết quả phân tích thử nghiệm đi! Tôi không ép ông phải tin tôi — cứ nhìn vào kết quả phân tích ấy!

Thế rồi hắn sẽ lôi ra một mảnh giấy nhàu nát mỡ màng, trên đó ghi rõ rằng mẫu đá đem đi phân tích đã chứa vàng và bạc với tỷ lệ lên tới hàng trăm hoặc hàng ngàn đô-la cho mỗi tấn quặng.

Hồi đó, tôi nào có biết rằng thói quen của bọn chúng là cứ lùng cho bằng được cục đá giàu quặng nhất rồi mới đem đi phân tích! Thường thì cái mẩu đá bé bằng hạt dẻ ấy lại chính là mảnh duy nhất trong cả một tấn quặng có chứa lấy một hạt kim loại — thế mà kết quả phân tích lại bịa ra để đại diện cho giá trị trung bình của cả cái đống rác rưởi mà nó vừa chui ra!

Dựa trên cái hệ thống phân tích quặng kiểu ấy, cả cái thế giới Humboldt đã phát rồ lên. Dựa vào uy tín của mấy cái kết quả phân tích bịp bợm ấy mà mấy tay phóng viên báo chí cứ sùi bọt mép ca tụng những vỉa quặng trị giá bốn đến bảy ngàn đô-la một tấn!

Và quý độc giả còn nhớ mấy trang trước, cái bản tính toán của một tay phóng viên nào đó chứ, trong đó quặng mỏ sẽ được khai thác rồi chở thẳng sang tận nước Anh, trích xuất kim loại, và vàng với bạc sẽ được gửi trả lại tận tay thợ mỏ như một khoản lãi ròng, còn đồng, antimony cùng đủ thứ khác trong quặng thì đủ để chi trả mọi khoản phí tổn phát sinh không? Đầu óc ai nấy cũng đặc quánh những thứ “tính toán” kiểu đó — hay đúng hơn là thứ cuồng loạn phát rồ. Chẳng mấy ai tính đến chuyện lao động vất vả vào trong các toan tính của họ — hay thậm chí là cả chi phí tiền bạc nữa; trừ phi đó là công sức và tiền túi của kẻ khác.

Chúng tôi chẳng bao giờ thèm bén mảng tới cái đường hầm hay cái giếng mỏ của mình nữa. Tại sao ư? Bởi vì chúng tôi cho rằng mình đã nắm được bí quyết thực sự để thành công trong ngành khai thác bạc — đó là không tự mình đào bạc bằng giọt mồ hôi trên trán và đôi bàn tay lao nhọc của mình, mà là đem bán mấy vỉa quặng cho những tên nô lệ đầu tắt mặt tối của công việc lao động để mặc chúng lo việc đào bới!

Trước khi rời Carson, Ngài Thư ký và tôi đã tậu được kha khá “mét” đất từ đám lang thang phiêu bạt ở Esmeralda. Chúng tôi từng ngóng chờ những mẻ vàng thỏi thu về tay ngay tức khắc, ngặt nỗi thay vì thế thì chúng tôi chỉ toàn rước họa vào thân với những khoản “đóng góp” đều như vắt chanh và kéo dài không dứt — nghĩa là những đòi hỏi nộp tiền để phát triển mấy cái mỏ khỉ gió kia. Những khoản tiền sưu cao thuế nặng ấy ngày càng đè nặng đến mức chúng tôi thấy cần phải thân chinh đến tận nơi xem xét sự tình. Thế là tôi lên kế hoạch làm một chuyến hành hương về Carson rồi tiếp đó tiến thẳng đến Esmeralda. Tôi tậu một con ngựa rồi lên đường, đồng hành cùng ông Ballou và một vị quý ông tên là Ollendorff, một người Phổ — không phải cái lão kẻ thù đã gây biết bao đau khổ cho nhân loại bằng mấy cuốn ngữ pháp ngoại quốc khốn khổ của hắn, với những câu hỏi lặp đi lặp lại vô tận chẳng bao giờ xảy ra và cũng chẳng đời nào xảy ra trong bất kỳ cuộc hội thoại nào giữa con người với nhau. Chúng tôi phi ngựa vượt qua trận bão tuyết suốt hai ba ngày trời, rồi cuối cùng cũng đặt chân tới “Honey Lake Smith’s,” một kiểu quán trọ trơ trọi nằm lẻ loi bên bờ sông Carson. Đó là một ngôi nhà gỗ hai tầng nằm chỏng chơ trên một gò đất nhỏ giữa vùng bồn địa hoặc sa mạc mênh mông nơi dòng sông Carson ốm o đang uốn lượn dòng nước sầu muộn của nó. Ngay sát nhà là mấy dãy chuồng ngựa của hãng xe ngựa tuyến Overland, được cất bằng gạch phơi nắng. Xung quanh đó trong vòng vài dặm chẳng có lấy một bóng công trình nào khác. Tầm chập tối, khoảng hai chục chiếc xe bò chở cỏ dạt đến cắm trại quanh nhà và toàn bộ lũ nài xe kéo tất cả vào quán ăn tối — một đám người trông thô lỗ hết chỗ nói. Lại thêm một hai gã đánh xe ngựa Overland ở đó nữa, cùng nửa tá bọn lang thang vô lại; thế là cái quán trọ chật ních người.

Ăn tối xong, chúng tôi đi dạo ra ngoài và ghé thăm một trại người da đỏ nhỏ xíu nằm gần đấy. Mấy người da đỏ đang hì hục làm gì đó có vẻ vội vã lắm, họ đang thu dọn đồ đạc và chuồn lẹ hết mức có thể. Bằng thứ tiếng Anh bập bõm, họ bảo rằng, “Chút nữa thôi, nước ngập lụt đầu!” và qua mấy động tác ra hiệu họ làm chúng tôi hiểu rằng theo họ thì một trận hồng thủy sắp sửa ập đến. Thời tiết lúc đó đang quang tảng hoàn toàn và đây cũng chẳng phải mùa mưa gió gì. Lòng con sông cỏn con ấy chỉ ngập chừng một thước nước — hoặc may ra là hai thước; dòng suối chẳng rộng hơn một con hẻm phía sau làng, và đôi bờ của nó thì suýt soát cao bằng đầu người.

Thế thì lũ lụt từ đâu mà chui ra cơ chứ? Chúng tôi bàn tán một lúc rồi đi đến kết luận rằng đó chỉ là một mánh khóe lừa bịp, và chắc mẩm là lũ da đỏ có lý do chính đáng nào đó để chuồn cho lẹ chứ chẳng đời nào chúng lại sợ lụt lội trong cái thời tiết khô hạn tột cùng này cả.

Đúng bảy giờ tối, chúng tôi leo lên gác hai đi ngủ — vẫn mặc nguyên quần áo như mọi khi, cả ba thằng chung nhau một chiếc giường, bởi vì mọi khoảng trống có thể ngả lưng trên sàn nhà, ghế ngồi, v.v., đều đã bị chiếm sạch, và dù có thế thì chỗ chui rúc cho khách khứa của quán trọ cũng chỉ vừa vặn một cách kiết kị. Một tiếng đồng hồ sau, chúng tôi bị đánh thức bởi một thứ âm thanh hỗn độn náo động trời đất, và vùng dậy khỏi giường, chúng tôi lách người thật khéo léo qua hàng dài những gã nài xe đang ngáy như sấm trên sàn để tiến ra cửa sổ phía trước căn phòng dài. Một cái liếc mắt đã phơi bày trước mắt chúng tôi một cảnh tượng kỳ lạ dưới ánh trăng. Khúc sông Carson ngoằn ngoèo đã dâng nước đầy tràn bờ, và dòng nước của nó đang cuồn cuộn gầm thét dữ dội — quét qua những khúc cua gấp với tốc độ phát cuồng, mang theo trên mặt nước cả một đống hỗn độn gồm củi lụt, cành khô và đủ loại rác rưởi trôi nổi. Một vùng trũng thấp, nơi từng là lòng sông cũ vào những thời điểm khác, giờ đây đã ngập nước, và ở một hai chỗ, dòng nước bắt đầu tràn qua cả bờ chính. Đang có những gã đàn ông chạy nháo nhào ngược xuôi, lùa gia súc và kéo xe cộ áp sát vào nhà, bởi vì khoảnh đất cao hiếm hoi mà ngôi nhà đang ngự trị ấy chỉ kéo dài chừng ba mươi thước ở mặt trước và khoảng một trăm thước ở phía sau. Ngay sát lòng sông cũ vừa nhắc tới ném, có một cái chuồng ngựa bằng gỗ nhỏ xíu, và lũ ngựa của chúng tôi đang được nhốt ở trỏng.

Trong lúc chúng tôi đứng ngó, nước dâng lên nhanh đến mức chỉ trong vài phút ngắn ngủi, một dòng thác lũ đã gầm rú lao qua cái chuồng ngựa nhỏ và mép nước cứ thế lấn lướt bám riết lấy những vách gỗ. Lúc bấy giờ chúng tôi mới chợt ngớ người ra nhận ra rằng trận lụt này không phải chỉ là một cảnh tượng ngoạn mục để xem chơi ngày hội, mà nó mang lại tai họa thật sự — không chỉ cho cái chuồng ngựa gỗ bé nhỏ mà còn cho cả các tòa nhà của hãng Overland nằm sát bên bờ sông chính, bởi vì những con sóng giờ đây đã tràn lên bờ, đang trườn lết quanh những chân móng và xâm chiếm luôn cả cái bãi cỏ khô rộng lớn nằm sát bên cạnh. Chúng tôi cắm cổ chạy bổ xuống nhà và nhập bọn với đám đông đàn ông đang hò hét kích động cùng lũ súc vật hoảng loạn. Chúng tôi lội bì bõm ngập đến đầu gối vào trong cái chuồng ngựa gỗ, tháo cùm cho lũ ngựa rồi lội bì bõm bước ra với mực nước dâng cao gần đến thắt lưng, nước dâng lên nhanh khủng khiếp. Thế là cả đám đông nhao nhao xông vào cái bãi chứa cỏ khô và hì hục xô sập những khối cỏ kiện khổng lồ rồi lăn mấy kiện cỏ đó lên vùng đất cao ngay cạnh ngôi nhà. Giữa lúc ấy, người ta phát hiện ra Owens, một tay đánh xe của hãng Overland, đã mất tích, và một gã liền cắm cổ chạy ra cái chuồng ngựa lớn, lội nước ngập đến tận cổ giày, thì phát hiện ra gã ta vẫn đang ngáy khò khò trên giường, liền lôi đầu gã dậy rồi lại lội nước bì bõm quay ra. Nhưng Owens vẫn ngái ngủ nên lại ngả đầu ngủ tiếp; ngặt nỗi chỉ được một hai phút, vì chẳng mấy chốc gã trở mình trên giường, và bàn tay thõng xuống quẹt ngay vào dòng nước lạnh ngắt! Nước đã dâng cao ngang tầm tấm đệm rồi đấy! Gã lội nước phì phò bước ra, nước ngập suýt ngực, và chỉ một tích tắc sau, những viên gạch phơi nắng đã tan chảy như đường và tòa nhà lớn sụp đổ thành một đống đổ nát rồi bị dòng nước cuốn đi trong chớp mắt.

Đến mười một giờ đêm, chỉ còn lại mỗi phần mái của cái chuồng ngựa gỗ nhỏ xíu là còn ngoi lên khỏi mặt nước, và quán trọ của chúng tôi giờ đây đã trở thành một hòn đảo giữa lòng đại dương bao la. Phóng tầm mắt ra xa tít tắp dưới ánh trăng, chẳng còn bóng dáng sa mạc nào hiện hình nữa, mà trước mắt chỉ là một vùng nước phẳng lặng sáng lóa mênh mông. Bọn da đỏ đã tiên tri như thần, nhưng làm thế nào mà chúng lại nắm được tin tức đó cơ chứ? Chịu chết tôi chẳng tài nào trả lời được câu hỏi ấy. Chúng tôi cứ thế bị giam lỏng suốt tám ngày ròng rã cùng với cái đám người kỳ quặc ấy. Chửi thề, nốc rượu và đánh bài là chuyện cơm bữa diễn ra hàng ngày, và thỉnh thoảng lại có thêm vài trận ẩu đả cho đời thêm phần thi vị. Bụi bặm và lũ rận rệp — thôi tốt nhất là hãy quên béng mấy thứ ấy đi; sự sinh sôi nảy nở của chúng đơn giản là vượt quá sức tưởng tượng — tốt hơn hết là cứ để chúng nằm lại trong bóng tối.

Có hai gã —— mà thôi, chương này dài ngần này là đủ lắm rồi.