Joe đánh con ngựa già lông xám lững thững tiến bước trên con đường rải đá, lòng miên man suy nghĩ. Họ vừa qua chuyến phà sang Newtown để chở một chuyến hàng Giáng sinh. Đó là một chặng đường kéo xe nặng nhọc cho cả hai, bởi Joe thấy cần thiết không ít lần phải xuống xe để phụ đẩy con 'Liza già vượt qua những đoạn đường gồ ghề nhất; và giờ đây, trên đường về nhà khi bóng chiều chạng vạng buông xuống và chẳng còn mối làm ăn nào đang chờ đợi, anh để mặc nó tự do đi theo ý mình. Chuyến đi chậm chạp nhưng đều đặn, và điều đó làm Joe vừa ý; bởi đầu óc anh ngập tràn những mối bận tâm, và trong số đó chẳng có mấy điều vui vẻ.
Việc kinh doanh tại các cửa hiệu lớn đang ế ẩm, chưa bao giờ tệ hơn thế, và với số lượng hàng hóa ít ỏi ấy thì lại có quá nhiều người tranh giành. Những chủ cửa hàng từng chẳng buồn màng tới từng đồng đô-la, miễn là họ tin tưởng người nhận chở hàng, nay cũng phải đếm từng xu lẻ. Còn những mối việc vặt ngẫu nhiên như thế này, mọi thứ đã chấm dứt cùng kỳ nghỉ lễ, mà thực ra số lượng cũng chẳng đáng là bao.
Sẽ còn ít hơn nữa, khi mùa đông khắc nghiệt đang cận kề, lại thêm con 'Liza phải nuôi nấng và bao nhiêu miệng ăn phải lo toan. Dẫu vậy, anh đã chẳng bận tâm nhiều đến thế nếu người mẹ ở nhà không vì lo lắng và phiền muộn mà sinh bệnh, và tất cả cũng chỉ vì Jim, đứa con trai cả, kẻ đã bỏ đi trong cơn giận dỗi và chẳng bao giờ trở lại. Không biết bao nhiêu đồng tiền anh đã phải trả cho bác sĩ và dược sĩ để chữa trị cho bà, nhưng chẳng ích gì. Ai cũng thấy rõ bà đang sầu muộn đến mức kiệt quệ sức lực.
Joe thở dài nặng nhọc khi nghĩ đến cậu con trai vạm vỡ từng mang lại bao nỗi buồn cho người mẹ. Thật khỏe mạnh và tháo vát khi làm việc trên xe. Con 'Liza già quý nó như anh em ruột và nghe lời nó còn hơn cả chủ. Giá mà bây giờ có nó ở đây, họ có thể đương đầu với mùa đông và thời gian khó khăn này để vượt qua. Nhưng mọi chuyện chẳng bao giờ suôn sẻ kể từ khi nó bỏ đi. Joe thầm nghĩ trong nỗi nhún nhường khi chiếc xe xóc nảy trên con đường gồ ghề, rằng biết đâu anh đã quá khắt khe với thằng bé. Đâu phải lúc nào tuổi trẻ cũng chỉ biết vùi đầu vào việc. Cả làm mà không chơi thì không dành cho chúng. Có lẽ anh đã quên mất rằng chính mình cũng từng có một thời trẻ dại. Nhưng Jim lại là một thiếu niên to lớn, trông gần như một người đàn ông. Nó thừa hưởng tính nồng nhiệt từ mẹ nhiều hơn mấy đứa khác. Hồi còn con gái, bà cũng từng là một người kiêu hãnh. Anh ước gì mình đã không nóng nảy trong vụ tranh cãi về mấy cái thùng ở cửa hàng hồi đó. Dù sao thì mọi chuyện cũng hé lộ rằng đó không phải lỗi của Jim. Nhưng đêm ấy nó đã bỏ đi, và dẫu họ có gắng sức tìm kiếm thế nào đi nữa, họ cũng chẳng hề nhận được tin tức gì về nó từ dạo đó. Và Joe lại thở dài, tiếng thở dài nặng nề hơn trước.
Con 'Liza già giật mình né tránh một vật gì đó trên đường, và Joe siết chặt dây cương hơn. Việc đó hướng suy nghĩ của anh về phía con ngựa. Nó cũng đang già đi, và không còn lanh lẹ như trước. Anh nhận thức được rằng nó đã bắt đầu hụt hơi khi kéo một cỗ xe nặng. Đã gần chục năm nay, nó là vốn liếng và là nguồn mưu sinh nuôi sống cả gia đình. Thỉnh thoảng anh nghĩ rằng nó đang nhớ Jim. Nếu bây giờ nó mà rời bỏ họ, anh sẽ chẳng biết phải xoay sở thế nào, vì trong hoàn cảnh hiện tại, anh không tài nào kiếm đâu ra tiền để mua một con ngựa khác. Tội nghiệp con 'Liza già! Anh dùng roi khẽ vuốt ve bộ lông xám của nó với nỗi niềm hoài niệm về tình bạn lâu năm giữa hai chủ trò. Con ngựa nghếch một tai về phía người chủ và khẽ hý lên, như muốn đoan chắc với anh rằng nó vẫn ổn.
Đột ngột, nó vấp ngã. Joe kịp kéo nó lại, rồi ném dây cương lên lưng ngựa và trèo xuống xem có chuyện gì. Một chiếc móng ngựa cũ, và nằm trong lớp bụi bên cạnh là một đồng xu bạc mới tinh. Anh nhặt cả hai lên và cất chiếc móng ngựa vào xe.
"Người ta bảo nhặt được sắt ngựa và tiền là may mắn," anh thầm nghĩ. "Biết đâu đây là quà Giáng sinh của mình. Đi nào, 'Liza!" Và anh đánh xe quay về phía bến phà.
Ánh chói lọi của hàng ngàn ngọn đèn gas đã xua tan ánh hoàng hôn ở bầu trời phía tây, khi Joe đánh xe trở về qua những con đường trong thành phố. Giữa những dãy nhà thẳng tắp dài dằng dặc ấy đang cuồn cuộn nhịp sống hối hả của dịp lễ sắp đến. Phía trước mỗi tiệm tạp hóa là một "rừng" cây thông Noel thơm ngát đang chờ được gắn vào những chiếc đế xanh nhỏ xinh có hàng rào cổ tích. Bên trong, khách hàng đang ngã giá, trò chuyện và trêu đùa những người nhân công bận rộn. Những kẻ bán hàng rong mời mọc kim tuyến và nến màu chặn họ lại ngay bậc cửa. Cái giá treo dưới mái hiên nhà hàng thịt oằn mình vì sức nặng của ngỗng đã vặt lông, gà tây loại béo lẫn loại gầy, và đủ mọi loại gia cầm. Chủ quán rượu thậm chí còn kết dây thường xuân và tầm gửi quanh khung cửa, treo một nhành ô-rô ở cửa sổ, tựa như một lời hứa hão huyền về sự bình an trên trái đất và thiện chí dành cho những ai bước chân vào đó. Điều ấy chẳng hề cám dỗ nổi Joe. Anh đánh xe lướt qua để đến góc đường, nơi anh rẽ vào một con phố tối tăm và quạnh hiu hơn những nơi khác, hướng về một dải đất trống gồ ghề đá được rào lại bằng bức tường đá cũ. Con 'Liza tự động rẽ vào chiếc cổng thô sơ mà chẳng cần ra lệnh, rồi dừng lại trước ngôi nhà.
Một ngôi nhà gỗ trệt đơn sơ với phần nhà phụ làm bếp cùng một gian chuồng ngựa liền kề, tất cả bị che bóng bởi hai cây hạt dẻ lớn – tàn tích từ những ngày mà nơi đây còn là những lối đi thôn quê trước khi những con phố trải nhựa xuất hiện, và trên đảo Manhattan từng có từng trang trại nối tiếp nhau. Một ánh đèn hắt ra từ ô cửa sổ hướng ra mặt đường. Khi tiếng móng guốc của 'Liza vang lên trên lối đi, một thiếu nữ quàng khăn trên đầu từ chỗ mái che nơi con bé đang canh chừng liền chạy ra và đỡ lấy dây cương từ tay Joe.
Con bé nói, vừa vuốt ve sườn con ngựa đang bốc hơi ấm: "Ba về trễ thế." 'Liza liền ngoảnh cổ cọ đầu vào vai con bé, nghịch ngợm gặm nhẹ phần tua rua chiếc khăn choàng của nó.
"Ừ; chúng ta đi quãng đường xa, lại thêm chặng kéo nặng nhọc. 'Liza mệt rồi. Con cho nó ăn cỏ cho đàng hoàng nhé, để ba vào lo chuồng trại. Mẹ thế nào rồi con?"
Thiếu nữ vừa cúi người qua càng xe để tháo dây cương vừa đáp: "Khỏe hơn hồi nãy rồi ba ạ; có vẻ như mẹ đã phấn chấn lên đôi chút vì đón Giáng sinh." Đoạn, con bé dắt 'Liza ra chuồng ngựa trong lúc người cha lùi xe vào mái hiên.
Căn bếp nhỏ thật ấm cúng và thoải mái, nơi anh hòa vào gia đình sau khi đã "rửa tay rửa mặt". Ngọn lửa cháy rực trong chiếc lò sưởi, trên đó một nồi thịt quay cỡ lớn đang xèo xèo vui tai, bốc lên từng làn khói thơm phức. Lớp cát rải trên sàn gỗ thông trắng được quét thành những đường hình lưỡi mác theo phong cách quê nhà. Cả Joe và vợ anh đều sinh ra ở bên kia đại dương, và họ thích đón đêm Giáng sinh y như cách họ từng đón khi còn là những đứa trẻ. Hai cậu con trai nhỏ cùng một cô con gái nhỏ tuổi hơn đứa đã ra đón anh ở cổng liền ào ra chào đón với những tiếng hò reo vui sướng, kéo thốc anh từ cửa để xem một nhành thông cắm trong chậu cát ở góc phòng. Đó chính là cây thông Noel của chúng, và chúng sẽ thắp sáng nó bằng những ngọn nến đỏ, vàng, xanh mà má đã mua cho ở tiệm tạp hóa – nơi có bức tượng ông già Noel to lớn đứng trên kệ. Chúng nhảy nhót quanh anh như những chú ngựa con, lần lượt bám lấy Joe và cùng nhao nhao la hét, đứa nào cũng chực tranh kể tin vui trước và to tiếng nhất.
Joe bế thốc cả ba đứa lên đùi, và khi chúng đã hò hét đến mức phải dừng lại lấy hơi, anh rút từ dưới áo ra một gói giấy khiến mắt bọn trẻ tròn xoe. Anh chậm rãi tháo lớp giấy gói.
"Các con đoán xem ai đã về nhà cùng ba nào?" anh nói, rồi giơ lên trước mặt lũ trẻ bức tượng ông già Noel bằng thạch cao phủ đầy tuyết trắng. Anh đã mua nó ở tiệm đồ chơi góc phố bằng đồng xu bạc may mắn của mình. "Ba gặp ngông trên đoạn đường ở Long Island, nơi 'Liza và ba đến hôm nay, và ba cho ngài ấy đi nhờ xe về thị trấn. Người ta bảo gặp ông già Noel là điềm may, nhất là khi có sẵn móng ngựa bên mình. Ba đã treo móng của ngài ấy ở ngoài chuồng, trong ô của con 'Liza. Biết đâu vận may của chúng ta sắp xoay chuyển rồi nhỉ, hả mình?" Và anh vòng tay ôm lấy người vợ đang cùng Jennie dọn bữa tối, siết chặt lấy bà một cái thật ấm áp, trong khi lũ trẻ reo hò ôm lấy ông già Noel chạy đi.
Bà là một người phụ nữ nhỏ nhắn ưa nhìn, và bà đang gắng hết sức để tỏ ra vui vẻ. Bà tặng anh một ánh nhìn dũng cảm cùng nụ cười tươi, nhưng trong mắt lại rưng rưng ngấn lệ, và Joe dẫu thấy rõ nhưng vẫn vờ như không biết. Anh dịu dàng vỗ về lưng vợ và vuốt ve những lọn tóc vàng của con bé Jennie, trong khi cố nuốt nghẹn cục nghẹn ở cổ họng xuống cho xuôi bề. Anh chẳng cần bác sĩ nào nói cho mình biết rằng ông già Noel sẽ chẳng thèm ghé qua lần nữa để thấy bà tự tay nấu bữa tối Giáng sinh đâu, trừ khi sức khỏe bà khá lên thật mau chóng.
Có lẽ chính ý nghĩ đó đã khiến anh giữ chặt lấy bàn tay vợ trong lòng mình khi họ cùng ngồi xuống, rồi anh đọc từ cuốn sách thánh đoạn "tin mừng lớn sẽ đến với muôn dân", đồng thời cất lên lời cầu nguyện giản dị của một người đàn ông chất phác, dốt nát nhưng vô cùng thành kính. Anh siết chặt tay bà, tựa như đang cần đến điểm tựa, khi đọc đến lời cầu cho "những người thân yêu của chúng ta đang ở xa quê hương", bởi ánh mắt anh vô thức liếc về chiếc ghế trống bên cạnh người mẹ, và giọng anh cứ run lên bất chấp ý chí. Tại đó, anh bắt gặp ánh mắt vợ mình, nhưng kỳ lạ thay, anh chẳng thấy chút nao núng nào trong đó. Đôi mắt ấy hướng về chỗ ngồi trống của Jim với một niềm tin tưởng mới mẻ khiến anh gần như hoảng hốt. Tựa như sự bình an của mùa Giáng sinh, sứ điệp về niềm vui lớn lao đã thấm sâu vào trái tim bà mang theo sự nghỉ ngơi và hy vọng, để rồi ngay sau đó rung động qua tim anh, mang theo thứ ánh sáng và lời hứa hẹn mới, vang vọng trong những giọng nói hạnh phúc của bầy trẻ.
Thế là họ cùng nhau dùng bữa tối, ca hát và trò chuyện cho đến giờ đi ngủ. Joe bước ra ngoài để lo lắng mọi thứ quanh chuồng 'Liza cho trọn vẹn đêm nay và cho nó ăn thêm một phần cỏ. Khi quay vào, anh dừng lại ở cửa để rũ sạch tuyết bám trên quần áo. Anh thông báo thời tiết đang chuyển biến xấu với một trận bão tuyết thổi từ phía bắc tới. Tuyết đã rơi dày đặc và bắt đầu tạo thành những trận gió lốc xoáy. Anh kiểm tra lại lò sưởi trong bếp rồi cho bọn trẻ đi ngủ. Từ lâu trước khi chiếc đồng hồ trên tháp chuông nhà thờ bên cạnh điểm mười hai tiếng, và cánh cửa mở đón đông đảo giáo dân đến dự thánh lễ nửa đêm, những ngọn đèn trong ngôi nhà nhỏ đã tắt ngấm và mọi người bên trong đều chìm vào giấc ngủ say.
Tiếng thì thầm của dòng người hối hả trở về nhà đã lịm tắt, và tiếng hô vang vọng cuối cùng của câu "Chúc mừng Giáng sinh!" đã bị cuốn bay theo trận cuồng phong nay đã trở nên dữ dội với cái lạnh cắt da cắt thịt, thì một kẻ lang thang cô độc bước xuống con đường. Đó là một thiếu niên vạm vỡ, chân tay cường tráng, và qua cách cậu ta chen lấn qua những ụ tuyết đang dồn đống, có thể thấy không xa lạ gì với việc bươn chải giữa cuộc đời, nhưng rõ ràng đang gặp vận hạn đen đủi. Chiếc áo khoác trắng phau vì tuyết rơi của cậu ta vừa ngắn vừa rách rưới tả tơi, và phảng phất trên gương mặt ấy là nét khắc khổ của sự đói khát và đau khổ phải chịu đựng trong lặng thầm. Cậu ta dừng lại trước cánh cổng hàng rào đá, đăm đăm nhìn lâu vào ngôi nhà nhỏ lấp ló sau hàng cây hạt dẻ. Bên trong chẳng có dấu hiệu sự sống nào, cậu ta bước qua khoảng trống với những bước chân chậm chạp, ngập ngừng. Cậu đứng lại một lúc dưới cửa sổ nhà bếp, nơi khuất gió bão, như thể đang phân vân, rồi bước sang khu chuồng ngựa và khẽ gõ cửa.
"'Liza!" cậu gọi, "'Liza, cô bé già! Là tôi đây—Jim!"
Tiếng hý khẽ đầy mừng rỡ phát ra từ ô chuồng đã nói cho cậu thiếu niên đang run lẩy bẩy biết rằng mình chưa hề bị lãng quên ở chốn này. Con vật trung thành đang rướn người giật dây buộc trong nỗ lực vô vọng để đến gần người bạn của nó. Jim nâng một thanh gỗ dùng để chốt cửa nhờ vào một hệ thống đòn bẩy bên trong mà cậu rành rẽ mẹo mực, rồi bước vào. Con ngựa dạt ra để nhường chỗ cho cậu trong ô chuồng của nó, và áp cái đầu bờm xờm của nó vào má cậu.
"Tội nghiệp 'Liza già!" cậu nói, vừa vỗ về cổ nó vừa vuốt ve bộ lông xám, "tội nghiệp cô bé! Jim có một người bạn đã không quay lưng lại với nó. Ta đến để đón Giáng sinh cùng mày đây, 'Liza! Ăn tối chưa nào, hả? Mày gặp may đấy. Tao thì chưa; tao chẳng được mời mọc gì đâu, 'Liza ạ; nhưng không sao cả. Mày cứ ăn phần của cả hai chúng ta đi. Nào, tới luôn!" Cậu xúc đầy một lon yến mạch từ thùng đựng rồi đổ đầy vào máng ăn của 'Liza.
Cậu vỗ nó một cái trước lúc rời đi: "Cứ ăn cho căng bụng vào nhé, cô bé! Và chúc mày ngủ ngon." Rồi cậu trèo lên cái thang dẫn tới gác xép phía trên, khoét một chỗ trũng trong đám cỏ khô rời rạc, và cuộn mình vào đó để ngủ. Chẳng mấy chốc, nhịp thở đều đặn của cậu trên gác xép đã hòa nhịp cùng tiếng nhai cỏ đều đặn của con ngựa dưới ô chuồng. Hai người bạn vừa đoàn tụ đang chìm trong những giấc mơ Giáng sinh hạnh phúc.
Đêm dần trôi về những giờ khắc rạng sáng ngày Giáng sinh. Cơn cuồng phong vẫn không hề suy giảm. Ngôi nhà nhỏ rung lên bần bật dưới những đợt gió dữ dội, và những tán hạt dẻ điên cuồng vung vẩy các cành cây xơ xác, cầu khẩn phía trên nó, như muốn cảnh báo những con người bên trong về một mối hiểm họa đang rình rập. Nhưng họ vẫn chìm trong giấc ngủ và chẳng hề hay biết. Từ ống khói nhà bếp, sau một đợt gió bão còn dữ dội hơn những lần trước, một tia lửa đỏ bật ra, bị cuốn thốc lên cao và đập mạnh vào mái lợp bằng ván gỗ của chuồng ngựa – nơi đã được quét sạch tuyết. Một tia lửa nữa bay theo, rồi lại một tia khác. Họ trong nhà vẫn ngủ say; những cây hạt dẻ rên rỉ và múa may tay chân trong vô vọng. Cơn bão thổi bùng một trong những tia lửa thành ngọn lửa bén. Nó lấp lóe trong chốc lát rồi lịm tắt. Ít nhất thì trông có vẻ là thế. Nhưng rồi nó lại xuất hiện trở lại, kèm theo một ánh hồng mờ ảo hắt lên cửa sổ áp mái trên cửa ra vào. Dưới ô chuồng của mình, 'Liza chuyển động bứt rứt. Chẳng ai đáp lời, nó lồng lên và chồm hai chân trước, cất tiếng hý vang gọi cứu viện. Tiếng bão gào thét át đi tiếng kêu của nó; người chủ của nó vẫn đang say ngủ, chẳng hề hay biết.
Nhưng có một kẻ đã nghe thấy, và vừa đúng lúc ngặt nghèo. Cánh cửa chuồng ngựa bị đẩy tung một cách bạo lực, và Jim lao vụt ra, mái tóc bén lửa cùng quần áo đang xém cháy và bốc khói nghi ngút. Cậu phủi những tia lửa khỏi người cứ như chúng chỉ là những bông tuyết. Nhanh như cắt, cậu giật phăng sợi dây cương của 'Liza ra khỏi mối buộc, bứt luôn cả chiếc đinh ghim lẫn mọi thứ, ném chiếc áo khoác đang bốc khói che kín mắt con ngựa rồi giật lùi nó ra khỏi chuồng. Cậu với tay vào trong, kéo bộ dây cương ra khỏi cái móc rồi ném nó xa nhất có thể vào đống tuyết, miệng hét vang trời: "Cháy!" Sau đó, cậu nhảy phót lên lưng ngựa, dùng cả gót chân lẫn tay quất nó phi nước đại như điên, cao chạy xa bay lên phía đầu phố trước khi những con người đang ngái ngủ trong ngôi nhà kịp dụi mắt bước ra để chứng kiến cái chuồng ngựa đang bắt lửa và thiêu rụi.
Dọc theo các con phố và đại lộ, những chiếc xe cứu hỏa lao đi với tiếng chuông reo đinh tai nhức óc, để lại những vệt than hồng rực trong các đống tuyết trôi, hướng về ngôi nhà nhỏ giữa cụm cây hạt dẻ. Họ đến nơi vừa đúng lúc để chứng kiến phần mái sụp đổ rầm xuống chuồng ngựa, chôn vùi 'Liza cùng niềm hy vọng cuối cùng của gia đình trong đống đổ nát ngập lửa – theo suy nghĩ của Joe cùng người vợ và các con đang khóc lóc thảm thiết. Cánh cửa chuồng đã bị gió thổi sập lại, và bộ dây cương Jim ném ra ngoài thì đã bị tuyết vùi lấp. Chẳng ai mảy may ngờ rằng con ngựa cái không còn ở trong đó. Ngọn lửa bùng lên qua đống đổ nát, soi sáng ngôi nhà nhỏ và những tán hạt dẻ đang đung đưa. Joe và gia đình đứng dưới mái hiên che khuất, nhìn đăm đăm với vẻ đau buồn. Lần thứ hai trong đêm Giáng sinh đó, những giọt nước mắt lại dâng lên trong đôi mắt người phu xe chân chất. Anh lấy tay áo lau chúng đi.
"Tội nghiệp 'Liza!" anh nói.
Một bàn tay nhẹ nhàng đặt lên cánh tay anh. Anh ngước nhìn lên. Là vợ anh. Gương mặt cô bừng sáng lên một niềm hạnh phúc lớn lao.
Cô nói: "Joe, anh có nhớ những gì mình đã đọc không: 'tin mừng lớn'. Ôi Joe, Jim đã về nhà rồi!"
Cô bước sang một bên, và kìa Jim đang đứng đó, con bé Jennie thì đang quàng lấy cổ anh, còn 'Liza thì vẫn sống và đang cất tiếng hý vui mừng. Cậu thiếu niên nhìn cha mình rồi cúi gằm mặt xuống.
Jennie vừa vỗ về con ngựa xám vừa nói: "Chính Jim đã cứu nó, thưa ba; chính anh ấy là người đi gọi xe cứu hỏa."
Joe bước một bước về phía con trai và chìa tay ra với nó.
"Jim," anh nói, "con là một người đàn ông tốt hơn cha con nhiều. Từ nay trở đi, hai bố con mình sẽ chạy xe chung phần. Nhưng hãy ghi nhớ điều này, Jim nhé: từ nay đừng bao giờ bỏ rơi mẹ nữa."
Và trong cái bắt tay thật chặt ấy, mọi chuyện quá khứ đều được tha thứ và lãng quên. Cha và con đã tìm lại được nhau.
Gã phu xe bỗng quay phắt lại phía con ngựa già, vòng tay ôm lấy cổ nó và thốt lên đầy xúc động: "'Liza! Tất cả là nhờ công của mày. Tao biết đó là điềm may khi tao nhặt được mấy thứ đó mà. Chúc mừng Giáng sinh!" Và anh hôn chụt lên cái mõm đầy lông của nó một, hai, ba cái liền.
