Jack đang ngồi ngoài hiên trước nhà với tâm trạng cực kỳ tồi tệ. Bản thân việc đó đã là một điều hiếm thấy đến mức báo hiệu rắc rối; bởi lẽ bình thường, Jack là một triết gia luôn tin rằng, xét tổng thể, đây là một thế giới rất tốt đẹp và hiên nhà của Phó tế Pratt chính là trung tâm của thế giới ấy vào những ngày thường. Vào Chủ nhật, trung tâm đó được chuyển đến nhà thờ làng, và vào những ngày này, Jack thường đón tiếp khách cùng gia đình. Nếu nói ra sự thật, có lẽ người ta sẽ thấy rằng Jack coi các buổi lễ là một loại sự kiện được thiết kế đặc biệt để vinh danh nó vào những khoảng thời gian thích hợp, vì mỗi dịp như vậy, nó luôn nhận được sự cưng chiều đặc biệt. Nó ngồi trong ghế nhà thờ cạnh phó tế trong suốt bài giảng một cách nghiêm trang như tư cách của một chú chó đã đạt đến độ tuổi biết suy xét từ lâu, và vẫy đuôi một cách thân thiện khi vị mục sư đi xuống và vỗ nhẹ vào đầu nó sau lời ban phước. Bên ngoài, nó gặp lũ trẻ trường Chủ nhật trên địa bàn của chúng và theo cách của chúng. Jack, nếu không có dòng máu cao quý, thì cũng có sự khôn ngoan, điều mà xét về mặt ứng dụng thực tế thì cũng tốt chẳng kém gì, dù không phổ biến bằng. Lũ trẻ cho nó kẹo và gọi nó là Jack Sprat. Người ta có thể nghe thấy tiếng sủa vui vẻ của nó rất lâu sau khi buổi lễ kết thúc khi nó đùa giỡn với đám con trai bên con lạch trên đường về nhà. Thậm chí người ta còn nghi ngờ rằng vào một số ngày Sabát nhất định, chúng đã lén lút chạy băng đồng cùng nhau; nhưng bằng sự đồng thuận ngầm, cả làng đã bỏ qua và đổ lỗi cho con chó. Jack được ưu tiên và không đáng bị trách móc. Từ góc nhìn của lũ trẻ, chắc chắn cũng có điều gì đó ủng hộ quan niệm của Jack về ngày Chủ nhật.
Vào các buổi tối trong tuần, thường có các cuộc họp nhà thờ thuộc loại này hay loại khác, và ngôi nhà của Phó tế Pratt luôn là địa điểm tổ chức, chưa kể đến những buổi giao lưu mà Jack luôn tham dự với sự đều đặn tuyệt đối. Chẳng ai trong số họ cảm thấy trọn vẹn nếu thiếu vắng Jack. Quả thực, nhiều vấn đề chính trị quan trọng của nhà thờ chỉ được giải quyết sau khi đã được trình lên và thông qua trước sự chứng kiến của Jack trong các cuộc họp. "Chẳng phải vậy sao, Jack?" là câu chốt hạ yêu thích cho những cuộc tranh luận mà người ta cảm thấy đã thuyết phục được chủ nhân của nó. Và cái chân của Jack khi quờ quạng đã củng cố một hiệp ước thiện chí và nhượng bộ lẫn nhau, giúp nhà thờ làng vượt qua không biết bao nhiêu tình thế khó khăn. Bởi vì trong đó có những cái đầu cứng nhắc và những ý chí bướng bỉnh như ở bất kỳ nhà thờ nào khác; và Phó tế Pratt, dù là một người công chính, cũng luôn nhất quyết muốn làm theo ý mình.
Và giờ đây tất cả đã thay đổi. Jack không thể hiểu nổi chuyện gì đã xảy ra với thị trấn, nhưng chẳng cần ai nói nó cũng biết đó là một chuyện nghiêm trọng. Những người mà nó từng gặp ở cổng, trên đường ra ga tàu vào buổi sáng với thái độ láng giềng thân thiện, nay vội vã lướt qua nó mà chẳng buồn liếc mắt lấy một cái. Và Phó tế Jones, người từng cho nó bánh gừng lấy từ hũ trong tủ bếp như một món hối lộ đặc biệt để được bắt tay, thậm chí đã giơ chân ra định đá nó, thực sự đá nó, khi nó đón lõng ông ở góc phố sáng hôm đó. Cả tuần nay không có lấy một vị khách nào đến nhà, và với không khí Giáng sinh trong thị trấn—Jack biết rất rõ các dấu hiệu; chúng có nghĩa là nho khô và quà bánh, những thứ chỉ xuất hiện khi họ thắp nến trên cây thông trong nhà thờ—điều đó đủ khiến bất kỳ chú chó nào cũng phải bực bội. Tệ hơn cả, cô chủ của nó lại lâm bệnh, rất có thể là do quá lo lắng, như nó nghe bác sĩ nói. Nếu những suy nghĩ của Jack có thể được diễn đạt thành lời khi nó ngồi trên hiên nhà, ủ rũ nhìn ra con đường, thì chắc hẳn chúng sẽ mang hình dáng đại loại như thế này: thật đáng tiếc khi con người lại không có được sự khôn ngoan của loài chó, thay vào đó cứ giữ lấy lòng thù hận để rồi tự làm khổ mình và làm khổ cả những người tốt hơn họ. Và trong làng, chắc hẳn cũng có không ít người thầm đồng tình với nó.
Jack sẽ chẳng khôn ra chút nào nếu được cho biết rằng rắc rối ập đến thị trấn chính là thứ đáng lo ngại nhất trong tất cả các loại rắc rối: một cuộc tranh cãi trong nhà thờ. Nó bắt đầu vì điều gì và làm sao mà thành ra như vậy? Tôi nghi ngờ rằng liệu có bất kỳ người đàn ông hay phụ nữ nào, những người đã ra sức tranh đấu trong các buổi họp vì nguyên tắc và lương tâm, rồi lại nói xấu lẫn nhau sau khi tan họp, có thể giải thích được điều đó hay không. Tôi biết họ đều sẽ giải thích theo cách khác nhau, và vì thế lại càng đổ thêm dầu vào ngọn lửa vốn đã hừng hực. Thực tế, đó chính là điều đã xảy ra vào đêm trước khi Jack chạm trán người bạn đặc biệt của mình, Phó tế Jones, và chính vì phe mà chủ nhân của nó đứng về đã khiến ông ấy dành cho nó cú đá đáng nhớ đó. Phó tế Pratt là vị thủ lĩnh dũng mãnh của phe đối lập.
Đối với tình trạng căng thẳng chung, ngày lễ chỉ càng làm tăng thêm sự bực bội. Nếu Jack có thể hiểu được đạo đức của con người, nó hẳn đã biết rằng thật kỳ lạ là:
"Tha thứ vốn thuộc về người bị hại,
Nhưng kẻ gây ra tội lại chẳng bao giờ tha thứ cho ai,"
và rằng mọi người trong một cuộc tranh cãi nhà thờ vì lòng tự tôn mà đã làm tổn thương lẫn nhau, khiến cho mùa thiện chí, và thậm chí là cả căn bệnh của người đàn bà tốt bụng ấy, vợ của Phó tế Pratt, vốn được thừa nhận là do lo lắng về rắc rối này, đã khiến việc dàn xếp trở nên bất khả thi. Nhưng vì chỉ là một con chó nên nó không hiểu được. Nó chỉ có thể hờn dỗi; và vì điều này khá phù hợp với hoàn cảnh lúc bấy giờ, nó chứng tỏ rằng Jack, như mọi người đều biết, là một chú chó rất thông minh.
Nó vẫn còn phải đưa ra một bằng chứng khác cho điều đó, ngay trong ngày hôm ấy, bằng cách thuyết giảng cho giáo đoàn đang bị chia rẽ bài giảng Giáng sinh của mình, một bài giảng mà cho đến tận ngày nay người ta ở Brownville vẫn còn nhớ mãi; nhưng về điều đó thì cả họ lẫn nó, khi đang ngồi đó trên hiên nhà và ôm ấp những nỗi niềm riêng, đều chưa hề hay biết.
Đó là đêm Giáng sinh. Kể từ khi những người theo đạo Luther định cư ở đó, từ tận thế kỷ trước, đã thành thông lệ trong làng là cử hành đêm Thánh bằng một buổi lễ đặc biệt và một cây thông Giáng sinh; và công tác chuẩn bị đã được tiến hành suốt cả buổi chiều. Có một điều đáng chú ý là những cuộc xung đột trong giáo đoàn không hề cản trở việc tuân thủ các nghi thức thờ phụng đã định; trái lại, chúng dường như còn làm cho các nghi thức ấy thêm phần sắc bén. Chỉ có tinh thần là bị tổn thương. Jack, quan sát con đường từ hiên nhà, thấy những chiếc giỏ và khay có nắp được mang qua, và nó biết bên trong đựng gì. Nó đã chứng kiến cây thông Giáng sinh lớn được chở đi trên chiếc xe trượt tuyết của người bán tạp hóa, và kinh nghiệm cộng với cái mũi thính đã giúp nó biết phần còn lại. Khi những ánh đèn lần lượt bật sáng sau hoàng hôn, nó bồn chồn trước sự tĩnh lặng bất thường trong ngôi nhà mình. Dường như không ai chuẩn bị đi nhà thờ cả. Liệu có thể là họ sẽ không đi; rằng chuyện này sẽ bị đẩy đến cùng cực? Nó quyết định đi xem xét.
Cuộc điều tra của nó rất ngắn gọn, nhưng hoàn toàn có kết luận rõ ràng. Lần thứ hai trong ngày, nó bị hắt hủi, và bởi chính một người bạn. Lần này, chính phó tế là người đã xua đuổi nó khỏi phòng của vợ ông, nơi nó đã tìm đến với bản năng thực sự để dò xét ý định của gia đình. Vị phó tế dường như còn đang trong tâm trạng tồi tệ hơn cả chính Jack. Chiều hôm đó bác sĩ đã bảo ông rằng bà Pratt là một người bệnh rất nặng, và nếu bà muốn qua khỏi, bà phải tránh xa mọi sự lo âu trong một bầu không khí vốn đã tràn ngập sự lo âu đó. Phó tế cảm thấy mình đang gánh vác một trọng trách có thể quá sức với ông. Ông cũng cảm thấy, với sự cay đắng, rằng mình là một người bị đối xử tệ bạc, rằng bao năm lao động trung thành trong vườn nho của Chúa đều trở nên vô nghĩa chỉ vì một thứ tà thuyết khốn kiếp nào đó mà kẻ thù đã dựng lên để phá hoại nó; và tất cả niềm kiêu hãnh bị tổn thương cùng cơn giận dữ kìm nén của ông đã dồn tụ lại thành cú đá mà ông đã tống khứ con Jack tội nghiệp trở về nơi nó đã đến. Rõ ràng là vị phó tế sẽ không đi nhà thờ.
Đơn độc và bị bỏ rơi, Jack trở lại chỗ ngồi quen thuộc trên hiên nhà và trầm tư. Những nếp nhăn trên trán nó nhân lên và hằn sâu hơn khi nó nhìn xuống con đường và thấy gia đình Jones, Smith và Allen đi ngang qua hướng về phía nhà thờ. Khi nhà Merritt cũng đã đi qua dưới ánh đèn đường, nó biết rằng đã gần đến giờ giảng đạo. Họ luôn đến sau lời cầu nguyện dài. Jack đi đi lại lại trên hiên nhà, rên rỉ ở cửa một lần, và không nhận được câu trả lời, nó tự mình đi xuống con đường.
Nhà thờ chật kín người. Trông nó chưa bao giờ đẹp hơn thế. Các phe phái đối địch đã thi đua nhau trang trí nó. Cây vân sam và cây độc cần mọc lên khắp nơi, và những vòng hoa thường xuân phủ đầy các bức tường và bệ thờ. Hương thơm ngào ngạt của nhựa thơm và nến sáp cháy tỏa trong không khí. Mọi người đều ở đó trong bộ quần áo ngày Chủ nhật và vị mục sư già trên bục giảng; nhưng cảm giác ngày Chủ nhật đã không còn. Có điều gì đó không ổn. Duy nhất ghế của Phó tế Pratt là trống không, và giáo đoàn liếc nhìn nó một cách đầy băn khoăn, một số lén lút sau cuốn thánh ca, những người khác thì công khai và đau buồn. Những lời bác sĩ nói hồi chiều đã lan ra. Bản thân ông đã nói với bà Mills rằng khó có khả năng vợ phó tế có thể qua khỏi, và điều đó đè nặng lên lương tâm của mọi người.
Các bài thánh ca mở đầu được hát lên; nhà Merritt, như thường lệ lại đến muộn, đã yên vị vào chỗ ngồi. Vị mục sư cầm lấy cuốn Kinh Thánh để đọc phúc âm Giáng sinh từ chương hai của sách Lu-ca. Ông đã ở đó lâu hơn hầu hết những người có mặt trong nhà thờ tối nay có thể nhớ được, đã già đi cùng với giáo dân, đã yêu thương họ như người chăn chiên phải chịu trách nhiệm trước Chúa về bầy chiên của mình. Nỗi đau và rắc rối của họ cũng là của ông. Nếu không thể ngăn chặn chúng, ông có thể cùng họ gánh chịu. Giọng ông run run một chút khi đọc về tin vui mừng lớn. Có lẽ là do tuổi tác; nhưng nó trở nên vững vàng hơn khi ông tiến dần đến đoạn cuối:—
"Và thình lình, có muôn vàn thiên binh cùng với thiên sứ ngợi khen Đức Chúa Trời rằng: 'Vinh hiển trên trời cao cho Đức Chúa Trời, bình an dưới đất cho người có lòng thiện chí.'"
Vị mục sư già khép cuốn Kinh Thánh lại và nhìn ra giáo đoàn. Ông nhìn hồi lâu và đầy khao khát, rồi hắng giọng hai lần, chỉ để lặp lại, "bình an dưới đất cho người có lòng thiện chí." Mọi người ngồi lùi lại trong ghế, đầy bồn chồn; họ kỳ lạ thay lại tránh ánh mắt của vị mục sư. Ánh mắt ông dừng lại trong cuộc khảo sát chậm rãi đàn chiên của mình trên chiếc ghế trống của Phó tế Pratt. Và ngay lúc đó, một điều kỳ lạ đã xảy ra.
Tại sao điều đó lại có vẻ kỳ lạ, có lẽ đó không phải là phần ít kỳ lạ nhất của câu chuyện. Jack đã từng vào một mình trước đây. Nó biết thủ thuật mở chốt cửa, và thường tự mở mà không cần ai giúp. Nó có thói quen tham dự nhà thờ cùng mọi người; chẳng có lý do gì để họ không mong đợi nó, trừ khi họ tự biết một lý do nào đó. Nhưng bằng cách nào đó, tiếng lạch cạch của chốt cửa vang vọng khắp giáo đoàn như một thông điệp thiện chí từ thiên đàng. Tất cả ánh mắt đều đổ dồn vào ghế của phó tế; và họ chờ đợi.
Jack chậm rãi và nghiêm trang bước lên lối đi và dừng lại ở ghế của chủ mình. Nó đánh hơi chiếc ghế trống một cách không tán thành vài lần—nó chưa bao giờ thấy cảnh đó trước đây—rồi nó trèo lên và ngồi vào, nghiêm túc và chăm chú như thường lệ, mặt hướng về phía bục giảng, gật đầu một cái như thể muốn nói, "Tôi đã ở đây; tiếp tục đi!"
Người ta ghi lại rằng thậm chí không có một tiếng cười khúc khích nào phát ra từ đám trẻ trường Chủ nhật, vốn đang đông đủ cả. Trong sự im lặng bao trùm nhà thờ, người ta chỉ nghe thấy tiếng nức nở nghẹn ngào. Vị mục sư già nhìn người bạn của mình với đôi mắt nhòe lệ. Ông tháo kính ra, lau chùi rồi đeo lại, và cố gắng nói; nhưng những giọt nước mắt lăn dài trên má khiến giọng ông nghẹn lại. Giáo đoàn khóc theo ông.
"Hỡi anh chị em," ông nói khi đã có thể cất tiếng, "vinh hiển trên trời cao cho Đức Chúa Trời, bình an dưới đất cho người có lòng thiện chí! Jack đã giảng một bài giảng hay hơn bất cứ điều gì tôi có thể nói tối nay. Chúng ta hãy cùng nhau cầu nguyện."
Người ta còn ghi lại rằng cuộc tranh cãi đầu tiên và duy nhất trong nhà thờ Brownville đã kết thúc vào đêm Giáng sinh và không bao giờ còn nghe nhắc đến nữa, và đó hoàn toàn là công lao của bài thuyết giảng của Jack.
