Họ đều là mẫu người mà thiên hạ thường gọi là giới thương nhân thành đạt—khuôn mặt phương phi ngấn mỡ, những ngón tay núc ních như xúc xích đeo nhẫn gia huy nặng trịch, cùng chiếc áo gi-lê rộng rãi thênh thang, vòng bụng cỡ chừng mét rưỡi. Họ ngồi đối diện nhau tại bàn ăn trong một nhà hàng thượng hạng, và trong lúc chờ gọi món từ người phục vụ, hai người đã bắt đầu trò chuyện. Dần dà, câu chuyện quay ngược về những ngày hàn vi thuở trước, hồi mỗi người mới chập chững lập nghiệp lúc vừa đặt chân đến New York.
“Nói cho anh hay nhé, Jones,” một người lên tiếng, “tôi chẳng bao giờ quên nổi mấy năm đầu tiên ở cái xứ này. Trời đất quỷ thần ơi, gian nan trầy da tróc vảy! Anh có tin không, thưa anh, khi mới mò tới đây, trong túi tôi vỏn vẹn không quá mười lăm xu, trên người ngoài bộ quần áo đang mặc ra thì chẳng có lấy một mảnh giẻ rách, còn chỗ ngủ duy nhất của tôi—anh nghe chắc chẳng tin đâu, nhưng sự thật rành rành trăm phần trăm đấy—là một cái thùng phi hắc ín rỗng không. Thật đấy thưa anh,” ông ta tiếp tục, ngả người ra sau và nheo mắt lại với vẻ mặt của kẻ từng trải sự đời đến vô cùng, “thật đấy, cái hạng người quen sống trong nhung lụa như anh thì làm sao mà hiểu nổi cái cảnh ngủ bờ ngủ bụi trong thùng phi hắc ín cùng đủ thứ cơ cực đại loại thế nó ra làm sao.”
“Robinson thân mến của tôi ơi,” người kia đáp lại một cách đanh thép, “nếu anh tưởng tôi chưa từng nếm mùi khổ ải kiểu đó thì anh lầm to nhất đời rồi đấy. Này nhé, hồi chân ướt chân ráo bước vào thành phố này, tôi chẳng có lấy một xu dính túi, thưa anh, không một xu! Còn chỗ trọ á, chỗ che mưa che nắng duy nhất của tôi suốt mấy tháng trời ròng rã là cái thùng gỗ đựng đàn dương cầm cũ rích nằm trong một con ngõ sau lưng nhà máy. Nói đến gian khổ thì tôi nếm đủ mùi cay đắng rồi nhé! Cứ thử tóm một gã quen nằm thùng phi hắc ín ấm áp ngon lành rồi tọng hắn vào cái thùng đàn dương cầm chừng một hai đêm xem, rồi anh sẽ thấy ngay—”
“Này anh bạn,” Robinson ngắt lời, giọng có phần bực bội, “nói thế chỉ chứng tỏ anh chẳng biết quái gì về một cái thùng hắc ín. Này nhé, những đêm mùa đông, trong khi anh chui rúc êm ấm trong cái thùng đàn dương cầm sướng như tiên, thì tôi phải nằm thức chong chong run cầm cập, gió lùa từng cơn qua cái lỗ xả phía sau lưng kia kìa.”
“Gió lùa à!” người kia cười khẩy đầy khiêu khích, “Gió lùa cái nỗi gì! Đừng có đem gió lùa ra dọa tôi. Cái thùng tôi ở còn mất toi cả một tấm ván gỗ to tướng, mà lại đúng ngay hướng bắc nữa chứ. Tối tối tôi toàn ngồi đấy mà học, tuyết thổi vào ngập sâu cả thước. Thế nhưng, thưa anh,” ông ta hạ giọng vẻ trầm ngâm hơn, “dẫu biết anh sẽ không tin, tôi cũng chẳng ngại thú nhận rằng những ngày tháng hạnh phúc nhất đời tôi lại chính là chuỗi ngày tá túc trong cái thùng cũ kỹ ấy. Chao ôi, những ngày xưa tươi đẹp biết bao! Toàn những ngày tháng tươi sáng, hồn nhiên, tôi nói thật lòng đấy. Sáng sáng thức dậy ở đó, tôi sướng quá mà hò hét vang trời. Lẽ dĩ nhiên, cái hạng như anh làm sao mà chịu thấu kiểu sống ấy—”
“Lại bảo không chịu thấu à!” Robinson gắt lên giận dữ; “Tôi mà không chịu nổi ư! Có trời chứng giám! Sinh ra là tôi đã hợp với cảnh ấy rồi. Ước gì giờ được nếm lại mùi vị chuỗi ngày xưa cũ ấy một chút. Còn nói về sự hồn nhiên thanh sạch á? Chà, tôi dám cuộc anh chẳng ngây thơ bằng một phần mười tôi thuở ấy; không, một phần năm cũng chẳng bằng, một phần ba lại càng không! Cuộc đời thuở ấy sao mà huy hoàng tráng lệ đến thế! Anh sẽ chửi đây là chuyện xạo ke bịa đặt rồi nhất quyết không tin cho xem—nhưng tôi vẫn nhớ như in những buổi tối rủ hai ba đứa bạn vào quây quần, rồi thắp nến ngồi chơi bài pedro suốt nửa đêm.”
“Có hai ba đứa thôi à!” Jones bật cười ha hả; “Ôi dào, anh bạn thân mến của tôi ơi, cái thùng đàn của tôi có lúc nhét tới nửa tá người ngồi ăn bữa tối đấy, rồi sau đó còn sát phạt nhau ván bài pedro; đúng thế, lại còn chơi trò đuổi hình bắt chữ với phạt vạ, đủ mọi thứ trò trên đời. Những bữa tối ngon lành tuyệt đỉnh làm sao! Nói thật đấy Robinson, mấy gã ở cái thành phố này quen ăn ngon mặc đẹp đến hỏng cả dạ dày như các anh, thì làm sao thấu hiểu nổi cái cảm giác ngon miệng ngấu nghiến khi người ta được ngồi ăn mấy mẩu vỏ khoai tây, hay một mẩu vỏ bánh nướng vụn, hoặc—”
“Nói đến chuyện kham khổ ăn uống,” người kia lại chen ngang, “tôi cam đoan mình rành rẽ hơn ai hết. Đã bao lần bữa sáng của tôi chỉ là chút cháo yến mạch nguội ngắt người ta chuẩn bị quẳng ra cửa sau, hoặc tôi phải mò tới chuồng ngựa xin một ít cám trộn vốn để dành cho lợn. Tôi dám cuộc là tôi đã ăn thứ đồ ăn của lợn nhiều hơn—”
“Đồ ăn của lợn à!” Robinson gầm lên, đấm mạnh nắm tay xuống mặt bàn kêu rầm một tiếng, “Tôi nói cho mà biết, đồ ăn của lợn còn hợp khẩu vị tôi hơn cái thứ—”
Ông ta nghẹn bặt lời với một tiếng ậm ừ kinh ngạc khi người phục vụ bỗng xuất hiện cùng câu hỏi:
“Dạ thưa hai ngài, hai ngài dùng món gì cho bữa tối ạ?”
“Bữa tối à!” Jones nói sau một thoáng im lặng sững sờ, “Bữa tối ư! Ôi dào, cái gì cũng được, không có cũng xong—tôi xưa nay có kén ăn bao giờ đâu—cho tôi chút cháo yến mạch nguội ngắt, nếu bên anh có, hoặc một tảng thịt lợn muối mặn chát—thích mang gì thì mang, với tôi thế nào cũng được.”
Người phục vụ giữ vẻ mặt lạnh tanh rồi quay sang Robinson.
“Cũng mang cho tôi một phần cháo nguội ngắt như thế,” ông ta nói, đưa mắt trừng trừng thách thức Jones; “nếu có cháo ế từ hôm qua thì càng tốt, thêm vài mẩu vỏ khoai tây với một ly sữa gạn kem nữa.”
Một khoảng lặng trôi qua. Jones ngả người dựa vào lưng ghế, dán mắt trừng trừng nhìn Robinson. Trong vài khoảnh khắc, hai người đàn ông nhìn xoáy vào mắt nhau với ánh nhìn gay gắt, nảy lửa. Đoạn, Robinson từ từ xoay người trên ghế rồi vẫy tay gọi người phục vụ, lúc này đang lẩm bẩm nhắc lại món ăn trên môi và toan bước đi.
“Này, phục vụ,” ông ta cau mày đầy vẻ hậm hực, “chắc tôi phải đổi món một chút. Thay vì món cháo nguội ngắt đó thì cho tôi dùng... ừm, phải rồi... một đĩa gà gô nướng nóng hổi nhé. Tiện thể mang cho tôi một hai con hàu sống nửa vỏ, một chén súp lót dạ (súp rùa giả, súp bò trong consommé, thứ nào cũng được), rồi có lẽ đem thêm một lát cá nhỏ, một mẩu phô mai Stilton, cùng một quả nho hay hạt óc chó gì đó.”
Người phục vụ quay sang nhìn Jones.
“Cho tôi một phần y hệt thế,” ông ta điềm nhiên đáp, rồi bồi thêm: “và tiện thể mang thêm một chai sâm-panh loại lớn nữa nhé.”
Và ngày nay, mỗi khi Jones và Robinson có dịp hội ngộ, ký ức về cái thùng phi hắc ín cùng chiếc thùng đựng đàn dương cầm năm xưa đã bị chôn vùi mất hút, chẳng khác nào một trại nuôi người mù bị vùi lấp sâu dưới một trận lở đất kinh hoàng.