Tôi có một người bạn tên là Billy, mắc chứng "cuồng rừng hoang". Về nghề nghiệp thì anh là bác sĩ, nhưng tôi không nghĩ anh đến mức phải ngủ vạ vật ngoài trời làm chi. Trong những chuyện thường nhật, đầu óc anh có vẻ rất đỗi tỉnh táo. Phía trên gọng kính viền vàng, mỗi khi rướn người tới trước để chuyện trò cùng bạn, ánh mắt anh chẳng toát lên điều gì khác ngoài sự niềm nở và nhân hậu. Cũng như bao người trong chúng ta, anh là một người có học thức uyên bác—hoặc chí ít cũng từng như thế trước khi quên sạch mọi sự trên đời.
Tôi biết chắc dòng máu của anh chẳng vướng chút mầm mống tội phạm nào. Ấy thế mà thực tế Billy lại mất trí đến mức vô phương cứu chữa: anh mắc chứng cuồng những cánh rừng thẳm.
Tệ hơn nữa, anh luôn bị ám ảnh bởi cái ham muốn lôi kéo bạn bè cùng dấn thân vào chốn rừng thiêng nước độc với mình.
Bất cứ khi nào gặp nhau, anh cũng bắt đầu lải nhải về chuyện đó.
Cách đây không lâu, tôi chạm mặt anh ở câu lạc bộ.
"Tôi ước gì," anh nói, "anh chịu để tôi dẫn anh đi một chuyến ngược tuốt lên vùng Gatineau."
"Ừ, tôi mà thèm đi mới là lạ đấy," tôi lẩm bẩm trong bụng, nhưng vẫn chiều lòng anh mà hỏi:
"Thế đi bằng cách nào hở Billy, bằng ô tô hay đi tàu hoả?"
"Không, mình chèo thuyền."
"Và cứ ngược dòng suốt cả chặng đường à?"
"Ồ, phải đấy," Billy hào hứng đáp.
"Thế phải chèo ròng rã suốt ngày trong mấy ngày mới tới nơi?"
"Sáu ngày."
"Liệu có rút ngắn thời gian hơn được không?"
"Được chứ," Billy đáp, ngỡ rằng tôi đã bắt đầu thấu cảm cái thú phong lưu ấy, "nếu sáng nào bọn mình cũng xuất phát ngay trước lúc rạng đông rồi cật lực chèo cho tới tận khi trăng lên, thì chỉ mất năm ngày rưỡi thôi."
"Tuyệt cú mèo! Thế có phải vác thuyền lội bộ qua ghềnh thác không?"
"Nhiều lắm chứ."
"Và ở mỗi bận như thế, tôi lại phải cõng hai trăm cân hành lý leo ngược dốc núi trên lưng à?"
"Đúng thế."
"Rồi sẽ có người dẫn đường chứ, một thổ dân da đỏ đích thực trông bẩn thỉu lem luốc ấy?"
"Có chứ."
"Thế tôi có được ngủ cạnh gã không?"
"Ồ, vô tư, nếu anh thích."
"Thế khi leo lên tới đỉnh rồi, thì có cái gì ở trển?"
"À, mình sẽ vượt qua dải phân thuỷ."
"Ồ, vượt qua dải phân thuỷ cơ đấy? Và cái dải phân thuỷ ấy toàn là đá hộc dốc đứng cỡ ba trăm thước phải không? Liệu tôi có phải vác một thùng bột mì ngược dốc không? Rồi nó có lăn lông lốc xuống đè bẹp dí tôi ở sườn bên kia không? Nghe này Billy, chuyến đi này kể cũng tuyệt đấy, nhưng nó xa hoa quá đối với tôi. Nếu anh để người ta chở tôi ngược sông trên một chiếc ca-nô lớn bằng sắt có mái che, khiêng tôi qua các đoạn ghềnh bằng kiệu phu, đưa tôi qua dải phân thuỷ trên lưng voi có bành lọng đàng hoàng, rồi dùng cần cẩu dòng tôi xuống sườn bên kia, thì tôi đi. Chứ không được thế thì đi kiểu này bổ béo, nhàn nhã quá mức chịu đựng của tôi rồi."
Billy nản lòng bỏ đi. Nhưng kể từ dạo ấy, anh vẫn liên tục quay lại tấn công tôi.
Anh gạ gẫm dắt tôi tới tận thượng nguồn sông Batiscan. Tôi thì chỉ thấy hài lòng khi ở dưới hạ lưu.
Anh muốn đôi bên cùng đi tìm tận cội nguồn con sông Attahwapiscat. Tôi thì chả dại.
Anh bảo tôi nên đi chiêm ngưỡng những ngọn thác hùng vĩ ở Kewakasis. Việc quái gì tôi phải làm thế?
Tôi bèn đưa ra một đề nghị ngược lại: chúng tôi sẽ băng qua dãy Adirondacks (bằng tàu hoả) đến New York, từ đó hành quân sang Atlantic City, rồi tiến về Washington, tự lo lấy cái ăn (ngay trên toa ăn của tàu), hạ trại ở đó vài ngày (tại khách sạn Willard sang trọng), sau đó quay về, tôi đi tàu hoả còn Billy đi bộ gánh theo toàn bộ đồ đạc.
Chuyện ấy đến nay vẫn chưa ngã ngũ.
Lẽ dĩ nhiên Billy chỉ là một trong số hàng ngàn người mắc phải chứng cuồng này. Và mùa thu chính là thời điểm cơn điên ấy bùng phát dữ dội nhất.
Ngày nào cũng có những chuyến tàu ngược về phương bắc, chật ních các luật sư, chủ ngân hàng và nhân viên môi giới chứng khoán lũ lượt kéo nhau về rừng rú. Họ ăn vận chẳng khác nào phường cướp biển. Đầu đội mũ mềm vành sụp, mình mặc áo sơ mi dạ, diện quần da đóng dây nịt to bản. Họ thừa sức sắm sửa những bộ cánh sang trọng hơn thế nhiều, nhưng nhất quyết không thèm mặc. Tôi chẳng rõ họ kiếm đâu ra mớ quần áo ấy, chắc là do nhà hoả xa cho thuê cũng nên. Họ kẹp súng giữa hai đầu gối, đeo dao găm bản lớn bên hông, phì phèo thứ thuốc lá tồi tàn nhất trần đời, và trung bình mỗi gã chất tới mười gallon rượu cồn trên toa hành lý.
Trong những khoảng thời gian rỗi rãi giữa những màn bốc phét lừa lọc lẫn nhau, họ đọc những cuốn cẩm nang du lịch săn bắn do các hãng xe lửa phát hành. Cái thứ văn chương ấy được nhào nặn một cách đầy ác ý và ma mãnh cốt để kích động cơn cuồng loạn của họ lên tột đỉnh. Tôi rành mấy cuốn cẩm nang này quá đi chứ, bởi chính tôi là kẻ chắp bút viết ra chúng cơ mà. Chẳng hạn, có lần tôi từng ngồi tưởng tượng rồi bịa ra một địa danh gọi là Hồ Chó nằm ở cuối một tuyến đường nhánh. Nơi này vốn là một khu định cư thất bại, nên hãng đường sắt quyết định biến nó thành khu nghỉ dưỡng săn bắn. Chính tôi là người thực hiện cú lột xác ấy. Tôi thấy mình làm việc này khá cừ: đặt lại tên cho cái hồ và thêm thắt vào đó đủ chủng loại muông thú săn bắn thích hợp. Cuốn sách nhỏ ấy viết như sau:
"Làn nước trong vắt của Hồ Owatawetness (theo truyền thuyết cổ xưa của thổ dân nơi đây, tên hồ có nghĩa là 'Tấm gương soi của Đấng Tối cao') chứa chan mọi giống cá trên đời. Ngay sát mặt nước, gần đến mức người đi câu chỉ cần vươn tay ra là vuốt ve được, từng đàn cá chó, cá chép, cá thu, cá lù đù và cá mòi lăng xăng chen chúc lẫn nhau. Chúng đớp mồi trong nháy mắt rồi hớn hở ngoậm chặt lưỡi câu tự bơi vào bờ. Ở tầng nước tầm trung, lũ cá trích, tôm hùm, cá trích xông khói, cá cơm cùng những loại cá đóng hộp khác thi nhau bơi lội với vẻ đầy mãn nguyện; trong khi sâu hơn nữa dưới đáy nước trong veo, nào cá nhám, cá lợn, cá gỗ và cá kiếm thi nhau lượn vòng bất tận.
Hồ Owatawetness không chỉ là thiên đường của những tay câu. Những cánh rừng thông nguyên sinh bạt ngàn trải dài xuống tận mép nước, nơi từng đàn gấu lũ lượt kéo về—nào gấu nâu, gấu xanh, cho tới gấu mang màu lông gấu—rồi khi bóng chiều buông xuống, cả bầu không gian lại vang rền tiếng rống của nai sừng tấm, tuần lộc, sơn dương, dưa lưới, bò xạ hương, chuột xạ cùng các loài thú ăn cỏ khác của chốn rừng già. Lũ thú bốn tay khổng lồ này thường tản đi vào khoảng mười giờ rưỡi đêm, nhường trọn toàn bộ bờ hồ cho loài bò rừng bizon và trâu rừng độc chiếm từ giờ đó đến mười một giờ bốn mươi lăm phút đêm.
Sau nửa đêm, những thợ săn nào có nhu cầu đều có thể trải nghiệm cảm giác bị lũ báo đốm, báo đen, sư tử núi, cọp và chó rừng rượt đuổi qua các cánh rừng, trên bất kỳ quãng đường nào và với bất cứ tốc độ nào tuỳ ý chọn; độ hung hãn của chúng khét tiếng tới mức sẵn sàng dùng răng xé toạc quần thợ săn chỉ vì nôn nóng muốn cắm ngập nanh vuốt vào da thịt phập phồng của nạn nhân. Hỡi các tay săn thiện nghệ, xin lưu ý! Đừng bỏ lỡ những trải nghiệm hấp dẫn đến nhường này!"
Tôi từng chứng kiến những người đàn ông—những con người điềm đạm, nề nếp, râu ria cạo nhẵn nhụi—ngồi đọc cuốn cẩm nang ấy của tôi dưới sảnh tròn các khách sạn, mắt sáng rực lên vì phấn khích. Tôi đoán cái tiết mục bị báo đốm rượt đuổi là đánh trúng tim đen của họ nhất, bởi tôi để ý thấy khi đọc đến đoạn đó, tay họ cứ bất giác đưa ra sau xoa xoa mông đầy thấu cảm.
Dĩ nhiên, bạn hoàn toàn có thể hình dung thứ văn chương ấy tác động ghê gớm dường nào tới đầu óc của những kẻ vừa rời bàn giấy văn phòng rồi vận ngay lên mình bộ dạng cướp biển.
Họ phát điên lên tức thì, và cơn điên ấy cứ thế kéo dài dai dẳng.
Cứ nhìn họ khi vừa đặt chân vào rừng hoang mà xem.
Hãy để mắt tới cái gã môi giới chứng khoán giàu sụ kia đang trườn bò bằng bụng trong lùm cây rậm rạp, cặp kính cận của gã sáng loáng như hai ngọn đèn xe ngựa. Gã đang làm trò gì thế? Gã đang rình đuổi một con tuần lộc không hề tồn tại. Gã đang "tiếp cận mục tiêu" đấy. Bằng cái bụng phệ của mình. Đương nhiên, tự sâu thẳm tâm can gã thừa biết con tuần lộc chẳng có ở đó và chưa bao giờ có; nhưng vì đọc cuốn sách nhỏ của tôi mà gã phát rồ lên rồi. Gã chẳng thể kiềm chế nổi: gã BUỘC PHẢI rình bắt một cái gì đó mới chịu được. Hãy ngắm cái cảnh gã bò lê bò càng mà xem; nhìn gã chui qua một bụi gai mâm xôi (thật rón rén để con tuần lộc khỏi nghe thấy tiếng gai cào vào da thịt gã), rồi gã lại nhẹ nhàng và chầm chậm bò xuyên qua một tổ ong, cốt sao cho con tuần lộc không giật mình hoảng sợ trong lúc đàn ong đang bâu vào chích gã túi bụi. Kỹ năng đi rừng thượng thừa là đấy chứ đâu! Phải, cứ tha hồ ngắm nghía gã, muốn đánh dấu gã kiểu gì cũng được. Cứ tiến lại sau lưng gã mà vẽ một chữ thập màu xanh lè lên đáy quần lúc gã đang trườn bò xem. Gã chẳng thèm để ý đâu. Gã cứ ngỡ mình là một con chó săn thực thụ kia đấy. Thế nhưng cũng chính người đàn ông này lại cười nhạo thằng con trai mười tuổi của mình khi thấy đứa bé trùm tấm thảm lên vai rồi bò lổm ngổm dưới gầm bàn ăn giả vờ làm gấu.
Giờ hãy nhìn sang những gã khác trong trại kia kìa.
Ai đó đã mách nước cho họ—tôi ngờ chính mình là kẻ đầu tiên khởi xướng cái ý tưởng ấy trong cuốn cẩm nang—rằng phong trần đích thực là phải ngủ trên một đống cành độc cần. Tôi nhớ mình từng bảo họ hãy lắng nghe tiếng gió "thao thiết" (bạn biết tôi muốn dùng chữ gì rồi đấy), tiếng gió gieo rắc và ru hời giữa ngàn thông đại ngàn. Thế là họ nằm chỏng gọng ở đấy, người co quắp gập lại trên chiếc giường kết bằng những mũi gai nhọn hoắt mà đến Thánh Sebastian nằm lên cũng phải bỏ mạng. Họ trừng trừng nhìn lên trời bằng đôi mắt vằn đỏ, thao thức không yên, chực chờ khúc hát ru cất lên. Trong khi xung quanh chẳng thấy lấy một mảy may tiếng gió thở than.
Còn đây lại là một gã khác, quần áo rách rưới với bộ râu sáu ngày chưa cạo, đang dùng một que củi nướng miếng thịt xông khói trên ngọn lửa nhỏ liu riu. Thế gã nghĩ mình là ai cơ chứ? BẾP TRƯỞNG của khách sạn Waldorf Astoria chắc? Đúng thế thật đấy, và hơn thế nữa, gã còn đinh ninh rằng cái mẩu thịt xông khói khốn khổ ấy, được xẻ bằng con dao cắt thuốc lá từ một tảng thịt dầm mưa suốt sáu ngày ròng, là một món ăn hảo hạng. Chưa hết, gã sẽ xơi tái nó ngon lành. Những kẻ còn lại cũng vậy thôi. Cả lũ bọn họ đều hoá điên tập thể cả rồi.
Lại còn một gã nọ, lạy Chúa tôi, kẻ cứ tự huyễn hoặc rằng mình có "hoa tay" làm thợ mộc. Gã đang hì hục đóng mấy cái kệ gỗ lên thân cây. Cho đến khi mấy cái kệ ấy sập xuống, gã vẫn cứ ngỡ mình là một bậc kỳ tài. Thế nhưng cũng chính con người ấy từng chửi bới ầm ĩ với vợ khi bị nàng nhờ đóng hộ cái giá gỗ trong góc bếp sau nhà. "Mẹ kiếp," gã gắt tướng lên, "làm sao mà tôi đóng cái thứ của nợ ấy lên được? Bộ bà tưởng tôi là thợ sửa ống nước chắc?"
Dẫu sao thì, thôi cũng mặc kệ họ.
Miễn là họ thấy sướng thân khi ở trên đó, thì cứ để họ ở lại đấy.
Bản thân tôi cũng chẳng thèm bận tâm làm gì, giá như họ đừng mò về rồi buông lời bốc phét. Họ trở về thành phố trong tình trạng kiệt quệ rã rời vì thiếu ngủ, người ngợm sũng nước và nồng nặc mùi men rượu, da dẻ thâm sì vì ruồi rừng cắn đốt, bị nai sừng tấm giẫm đạp, bị gấu với chồn hôi rượt chạy trối chết qua các bụi rậm—thế mà họ vẫn còn trơ tráo vỗ ngực bảo rằng mình mê tít cái thú ấy.
Đôi khi tôi nghĩ chắc họ thích thật cũng nên.
Suy cho cùng con người ta cũng chỉ là loài động vật mà thôi. Họ thích chui rúc vào rừng sâu, đêm hôm gầm gừ loanh quanh và cảm nhận da thịt mình bị một thứ gì đó cắn xé.
Chỉ có điều, sao họ không đủ trí tưởng tượng để làm đúng ngần ấy trò mà đỡ tốn công tốn sức hơn nhỉ? Cứ việc cởi áo khoác, tháo cổ cồn ngay tại văn phòng rồi bò lổm ngổm dưới sàn nhà mà gầm gừ vào mặt nhau có phải hơn không. Hiệu quả mang lại thì cũng đến thế mà thôi.