Những Lầm Lạc Văn Chương

Lượt đọc: 354 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Saloonio

❊ ❊ ❊

MỘT KHẢO CỨU VỀ PHÊ BÌNH SHAKESPEARE

Người ta hay bảo rằng mấy cậu trai trẻ mới rời ghế giảng đường đại học thường quả quyết đến mức ngông nghênh về những điều mình biết. Thế nhưng, từ chính vốn sống của bản thân, tôi lại thấy rằng nếu bạn bắt gặp một quý ông luống tuổi sống an nhàn, kẻ đã ngót nghét hai mươi năm chẳng thèm bén mảng đến một trường đại học nào, ngày ngày được cung phụng sơn hào hải vị ê chề, vòng eo chạm mức năm mươi inch và sắc mặt đỏ gay như quả nam việt quất dưới ánh nến, thì bạn sẽ thấy ở con người ấy một mức độ chắc chắn tuyệt đối đến mức biến mọi hiểu biết tưởng tượng của ông ta thành chân lý, đủ sức khiến bất cứ thanh niên nào cũng phải chào thua. Tôi đặc biệt thấm thía điều này qua trường hợp của bạn tôi, Đại tá Hogshead. Ông là một quý ông béo tốt, nóng như lửa, phất lên nhờ nghề buôn bán gia súc tận vùng Wyoming, và lúc về già bỗng mắc chứng hoang tưởng kinh niên rằng các vở kịch của Shakespeare là chủ đề duy nhất mà ông có đủ thẩm quyền đích thân luận bàn nhất trên đời.

Một buổi tối nọ, ông tình cờ gặp tôi đang ngồi sưởi bên lò sưởi trong phòng khách câu lạc bộ, tay lật giở những trang của vở kịch Người lái buôn thành Venice. Thế là ông bắt đầu cao đàm khoát luận về cuốn sách.

"Người lái buôn thành Venice đấy à? Đúng là một vở kịch tuyệt đỉnh trần đời, anh bạn ạ! Thiên tài là ở chỗ đó! Kỳ diệu lắm, thưa ông bạn, kỳ diệu lắm thay! Thử nhìn vào dàn nhân vật trong vở đó xem, đào đâu ra những hình tượng như thế nữa? Này nhé, Antonio này, Sherlock này, rồi cả Saloonio nữa chứ—"

"Saloonio nào cơ, thưa Đại tá?" Tôi nhẹ nhàng ngắt lời. "Chẳng hay ngài có nhầm lẫn gì chăng? Trong vở kịch chỉ có chàng Bassanio và chàng Salanio thôi, chứ tôi nhớ làm gì có ai tên là Saloonio nhỉ?"

Ánh mắt Đại tá Hogshead thoáng mờ đi trong nỗi hoài nghi trong chốc lát, nhưng ông vốn chẳng phải hạng người chịu nhận mình sai:

"Xì, vớ vẩn nào, anh bạn trẻ!" Ông cau mày bảo. "Đọc sách đọc vở chớ có cưỡi ngựa xem hoa thế chứ. Làm gì có chuyện không có Saloonio? Rõ ràng là có Saloonio mười mươi ra đấy!"

"Nhưng tôi cam đoan với Đại tá," tôi cãi lại, "tôi vừa mới đọc nghiền ngẫm vở kịch xong đây, và tôi biết chắc chắn chẳng có nhân vật nào như vậy cả—"

"Tầm bậy, anh bạn, tầm bậy hết sức!" Đại tá gắt. "Rõ ràng gã xuất hiện xuyên suốt vở kịch kia mà. Đừng hòng qua mặt tôi, anh bạn trẻ ạ, vở ấy tôi đọc nát nước rồi. Thậm chí tôi còn xem diễn trên sân khấu rồi cơ, hồi còn ở tuốt tận Wyoming, lúc anh còn chưa cất tiếng khóc chào đời, do những tay diễn xuất cự phách thủ vai hẳn hoi. Bảo không có Saloonio à, nực cười thật! Thế thử hỏi ai là người luôn sát cánh làm bạn với Antonio và nhất quyết không bỏ rơi chàng khi Bassoonio trở mặt quay lưng? Ai đã giải cứu Clarissa thoát khỏi nanh vuốt của Sherlock, rồi trộm tráp thịt từ tay Hoàng tử xứ Aragon? Ai đã thét vào mặt Hoàng tử xứ Morocco rằng: 'Cút ngay, cút ngay đi, đồ chân nến chết tiệt'? Rồi ai đã mua chuộc bồi thẩm đoàn trong phiên tòa và giật dây cả quan tổng trấn doge hả? Không có Saloonio ư! Có Chúa chứng giám! Theo tôi, gã mới chính là nhân vật then chốt nhất của cả vở kịch—"

"Thưa Đại tá Hogshead," tôi quả quyết đáp, "chẳng hề có Saloonio nào hết, và chính ngài cũng thừa biết điều đó."

Thế nhưng ông già đã trót bị cuốn phăng vào bất cứ mẩu ký ức lờ mờ nào đã khai sinh ra cái tên Saloonio ấy; nhân vật này dường như ngày càng hiện lên rực rỡ, sống động trong tâm trí Đại tá, và ông tiếp tục thao thao bất tuyệt với vẻ hào hứng dâng trào:

"Để tôi nói cho anh nghe Saloonio là ai: gã là một điển hình. Shakespeare muốn thông qua gã để khắc họa hình mẫu của một quý ông Ý hoàn hảo. Gã là một ý niệm, chính là như thế đấy, gã là một biểu tượng, một thực thể cốt lõi—"

Trong lúc đó, tôi đã lật tìm trong các trang kịch. "Ngài nhìn đây này," tôi nói, "đây là danh sách các nhân vật kịch. Tuyệt nhiên chẳng có Saloonio nào cả."

Ấy thế mà điều đó chẳng làm Đại tá nao núng dù chỉ một li. "Thì dĩ nhiên là không có rồi," ông đáp. "Anh tưởng anh sẽ tìm thấy Saloonio ở đó thật sao? Toàn bộ nghệ thuật đỉnh cao nằm ở chỗ đó đấy! Shakespeare chính là ở chỗ đó! Toàn bộ tinh hoa của vở kịch là ở đó! Tác giả cố tình gạt phắt gã ra khỏi danh sách nhân vật — cốt để cho gã đất diễn, cho gã thỏa sức tung hoành, biến gã thành một biểu tượng điển hình hơn bao giờ hết. Ôi dào, nghệ thuật sân khấu nó tinh vi, thâm sâu lắm anh bạn ơi!" Đại tá tiếp lời, giọng chùng xuống thành một vẻ ngẫm nghĩ trầm ngâm; "phải mất khối thời gian người ta mới thấu suốt được tâm can của Shakespeare và hiểu được rốt cuộc cụ đang mưu tính điều gì trong từng đường đi nước bước."

Tôi bắt đầu nhận ra rằng tranh cãi thêm với ông già này cũng chỉ hoài công vô ích. Tôi đành để mặc ông với suy nghĩ rằng thời gian trôi qua sẽ làm dịu đi những quan điểm cứng nhắc của ông về Saloonio. Ngờ đâu tôi đã đánh giá quá thấp cái thói cố chấp bám riết lấy một điều gì đó của người già. Đại tá Hogshead gần như bị Saloonio mê hoặc hoàn toàn. Kể từ dạo đó, Saloonio trở thành chủ đề bất tận trong mọi câu chuyện của ông. Ông không bao giờ biết chán khi đàm luận về tính cách của Saloonio, về nghệ thuật tạo hình nhân vật tài tình của nhà viết kịch, về mối liên hệ giữa Saloonio với đời sống hiện đại, thái độ của Saloonio đối với phụ nữ, ý nghĩa đạo đức của Saloonio, rồi đặt Saloonio lên bàn cân so sánh với Hamlet, rồi lại so Hamlet với Saloonio — cứ thế triền miên không dứt. Và ông càng đào sâu nghiên cứu về Saloonio bao nhiêu, thì lại càng khám phá ra nhiều điều ở nhân vật này bấy nhiêu.

Saloonio dường như là một đề tài vô tận. Cứ mỗi lần đào xới lại thấy ở gã những khía cạnh mới, những tầng nghĩa mới. Đại tá thậm chí còn đọc lại toàn bộ tác phẩm, và khi chẳng tìm thấy một chữ nào nhắc đến tên Saloonio, ông bèn thề sống thề chết rằng những cuốn sách in này không giống với những bản sách ngày xưa ông từng đọc ở Wyoming; rằng toàn bộ vai diễn ấy đã bị người ta thẳng tay cắt gọt sạch bách nhằm uốn nắn cuốn sách cho vừa mắt lũ trường công chết tiệt, bởi lẽ lời ăn tiếng nói của Saloonio — ít nhất là theo như lời Đại tá trích dẫn — rõ ràng có phần hơi suồng sã, phóng túng. Thế rồi Đại tá đâm ra ghi chú đầy bên lề cuốn sách của mình bằng những dòng chỉ dẫn sân khấu như: "Saloonio bước ra," hoặc "Tiếng tù và nổi lên; Saloonio khoác tay Hoàng tử xứ Morocco bước ra." Đến khi chẳng còn lý do hợp lý nào để lôi Saloonio lên sân khấu được nữa, Đại tá lại khăng khăng rằng gã đang nấp sau tấm rèm thêu, hay đang bận dự tiệc bên trong cùng quan tổng trấn doge.

Nhưng rốt cuộc ông cũng được toại nguyện. Sau khi nhận thấy trong khắp vùng này chẳng có lấy một ai biết cách dựng một vở kịch của Shakespeare cho ra hồn, ông bèn lặn lội làm một chuyến lên New York để xem Ngài Henry Irving và cô Terry thủ diễn vở kịch ấy. Suốt cả buổi diễn, Đại tá ngồi chăm chú theo dõi, gương mặt rạng ngời vẻ mãn nguyện khôn xiết, và khi bức màn nhung hạ xuống khép lại màn trình diễn lộng lẫy tuyệt vời của Irving, ông bật dậy khỏi chỗ ngồi, vừa vỗ tay reo hò ầm ĩ vừa quay sang đám bạn bè mà gào lên: "Đấy! Chính là hắn đấy! Mọi người có thấy cái gã cứ lượn ra lượn vào sân khấu suốt, cái người dường như lèo lái cả vở kịch ấy, dù chẳng ai hiểu nổi gã lẩm bẩm cái quái gì không? Đấy, chính là hắn đấy! Saloonio của tôi đấy!"

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

1 Trong Tổng Số 2 tác phẩm của Stephen Leacock

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.