Bài viết này được khơi nguồn cảm hứng từ một buổi tranh biện diễn ra cách đây không lâu tại hội văn học ở quê tôi, xoay quanh chủ đề: "Quyết nghị: Xe đạp là loài động vật cao quý hơn loài ngựa." Để có thể đứng về phe phản đối với đầy đủ uy quyền học thuật, tôi đã dành ra mấy tuần liền đắm chìm trọn vẹn vào việc sử dụng ngựa. Và rồi tôi nhận ra rằng, sự khác biệt giữa con ngựa với chiếc xe đạp quả thực lớn hơn rất nhiều so với những gì tôi hằng tưởng tượng.
Loài ngựa thì toàn thân phủ đầy lông; còn xe đạp lại không được phủ kín lông như thế, ngoại trừ cái đời xe năm 89 mà người ta đang dùng ở Idaho.
Khi cưỡi một con ngựa, người thực hiện sẽ nhận thấy rằng hai cái bàn đạp nơi mình đặt chân chẳng thể nào đạp thành một vòng tròn trơn tru được. Dẫu vậy, anh ta sẽ để ý thấy có một chiếc yên xe mà thỉnh thoảng—đặc biệt là những lúc con ngựa chạy nước kiệu—người ta kỳ vọng anh ta phải chịu khó ngồi xuống đó. Nhưng xem chừng, cứ đứng thẳng lên và xỏ chân vào hai bàn đạp mà cưỡi thì lại đơn giản hơn nhiều.
Con ngựa chẳng hề có ghi-đông hay tay lái, nhưng đời xe 1910 thì lại có hai sợi dây thừng gắn ở hai bên mặt để ta giật đầu nó sang hướng khác mỗi khi muốn nó nhìn vào thứ gì đó.
Thả dốc trên lưng một con ngựa tốt là một trải nghiệm tuyệt đỉnh, nhưng điều đó cần phải được kiểm soát cẩn thận. Tôi từng chứng kiến một con ngựa bỗng dưng nổi hứng thả dốc đưa tôi đi khi chỉ còn cách nhà chừng hai dặm; nó lao vun vút xuống phố chính của thị trấn quê tôi với tốc độ kinh hoàng, rồi cuối cùng phóng vụt qua cả một trung đội của Đội Quân Cứu Thế để phi thẳng về chuồng của nó.
Thành thực mà nói, tôi chẳng thể phủ nhận rằng cưỡi ngựa đòi hỏi một lòng dũng cảm phi thường về mặt thể chất. Dẫu vậy, món ấy thì tôi không thiếu. Tôi cứ việc mua nó với giá khoảng bốn mươi xu một bình bỏ túi, rồi nhấp từng ngụm mỗi khi cần kíp.
Tôi nhận thấy rằng khi cưỡi ngựa dọc theo con đường dài ở một thị trấn miền quê, ta chớ nên cho ngựa chạy nước kiệu. Cái kiểu ấy chỉ tổ rước lấy những lời đàm tiếu chẳng mấy thiện cảm của người đời. Tốt hơn hết là cứ để cho ngựa thong thả tản bộ trên suốt cả chặng đường. Để cảnh tượng ấy trông thật tự nhiên, ta có thể xoay nửa người trên yên, một tay đặt lên lưng ngựa, rồi chăm chú dõi mắt nhìn về phía xa xăm chừng hai dặm trên con đường thiên lý. Khi ấy, trông bạn sẽ chẳng khác nào người dẫn đầu xuất sắc trong một đoàn chừng mười bốn kỵ mã.
Kể từ ngày tập cưỡi ngựa, tôi bắt đầu để tâm đến những ngón nghề mà thiên hạ thường thi triển trên lưng ngựa trong sách vở. Vài trò trong số ấy thì tôi còn kham nổi, nhưng phần lớn đều hoàn toàn vượt quá tầm với của tôi. Chẳng hạn, đây là một màn biểu diễn kỵ thuật mà hẳn độc giả nào cũng từng bắt gặp, và tôi chỉ biết ngả mũ thán phục trong nỗi tuyệt vọng khôn cùng:
"Vội vã vẫy tay từ biệt, chàng kỵ sĩ thúc mạnh bàn đạp vào sườn ngựa rồi thoắt cái biến mất hút trong một đám bụi mù."
Chỉ cần luyện tập căn chỉnh thêm một chút, tôi tin rằng mình có thể thúc cựa gà vào sườn bất kỳ con ngựa thuộc kích cỡ nào; thế nhưng tôi chẳng tài nào biến mất hút trong một đám bụi mù được—ít nhất là chẳng có gì bảo đảm rằng khi đám bụi tan đi, tôi vẫn còn giữ được tư thế "đã biến mất" ấy.
Thế nhưng, đây lại là một màn mà chắc chắn tôi có thể làm được:
"Dây cương buông lơi khỏi bàn tay rã rời của Huân tước Everard; gục đầu vào lồng ngực, ngài mặc cho con tuấn mã từng bước chậm rãi cất bước trên đại lộ u buồn. Mải chìm đắm trong dòng suy tưởng, ngài chẳng màng đoái hoài đến từng bước đi của con chiến mã đang chở mình."
Nghĩa là, trông bề ngoài thì ngài như thể không thèm để ý; chứ nếu là tôi trong tình cảnh của Huân tước Everard, thì tôi vẫn phải căng mắt ra mà dán chặt vào con ngựa từng li từng tí một.
Còn đoạn tiếp theo này thì tôi lấy làm hoài nghi lắm:
"Lên ngựa! Lên ngựa mau!" chàng hiệp sĩ thét lớn, rồi thoăn thoắt phóng mình nhảy tót lên yên.
Tôi nghĩ mình cũng có thể làm được màn này, nếu như câu chuyện được viết lại thành:
"Lên ngựa mau!" chàng hiệp sĩ thét lớn, rồi chộp lấy cái thang gấp từ tay người hầu cận trung thành, chàng vội vã trèo tót lên yên.
Để khép lại bài viết này, tôi xin mạn phép chia sẻ rằng trải nghiệm cưỡi ngựa đã soi một luồng sáng hết sức thú vị vào một điểm khá hóc búa trong lịch sử. Sử sách có ghi lại rằng đức vua Henry Đệ Nhị lừng danh "dường như lúc nào cũng ngồi trên lưng ngựa, và ngài có một tính khí bồn chồn, hiếu động đến mức chẳng bao giờ chịu ngồi yên một chỗ, ngay cả trong những bữa ăn." Từ trước đến nay, tôi vẫn chẳng tài nào hiểu nổi dụng ý của vua Henry trong việc ăn uống như thế; nhưng giờ đây thì tôi nghĩ mình đã thấu cảm sâu sắc nỗi niềm của ngài.