[Paris] ngày 22 tháng 9 [1794].
Em vừa viết hai lá thư, đang chờ được gửi đi bằng những phương tiện khác, và em tin rằng anh sẽ nhận được chúng từ rất lâu trước khi nhận được lá thư này. Vì thế, em chỉ viết đôi dòng này thôi, bởi em biết mình sẽ thất vọng biết bao nếu gặp một người vừa rời xa anh mà họ không mang theo một lá thư—dù chỉ ngắn ngủi—để giải thích lý do vì sao anh không viết dài hơn. Và hẳn anh cũng muốn được nghe lặp đi lặp lại rằng tiểu Hercules của chúng ta đã hoàn toàn bình phục.
Ngoài việc ngắm nhìn em, có ba điều khác khiến con bé vô cùng thích thú—được ngồi xe ngựa, nhìn chiếc áo gi-lê đỏ rực, và nghe nhạc lớn. Hôm qua, tại buổi lễ hội, con bé đã tận hưởng hai điều sau; nhưng để tôn vinh J. J. Rousseau, em dự định sẽ tặng con bé một chiếc khăn thắt lưng, chiếc đầu tiên con bé được thắt quanh mình—và tại sao lại không chứ?—vì em vẫn luôn thầm yêu mến ông ấy.
Chà, anh sẽ bảo rằng những chuyện này thật tầm phào—hay là em nên nói về phèn chua hoặc xà phòng đây? Những công việc hiện tại của anh chẳng có gì là thi vị cả; vì thế, trí tưởng tượng của em lại thích dạo quanh trở về nơi chốt chặn cùng anh, hoặc tưởng tượng cảnh anh đang rảo bước đón em và giỏ nho trên tay. Em nhớ lại biết bao vẻ mặt và lời nói của anh với niềm hạnh phúc, khi em ngồi bên cửa sổ, ngắm nhìn cánh đồng lúa mì dập dềnh trong gió!
Tin em đi, hỡi vị hiền nhân, anh vẫn chưa dành đủ sự tôn trọng cho trí tưởng tượng—em có thể chứng minh cho anh thấy ngay rằng nó chính là khởi nguồn của cảm xúc, là nét khác biệt lớn lao của bản tính chúng ta, là thứ duy nhất gột rửa những đam mê. Loài vật cũng có một phần lý trí, và những giác quan ngang bằng, thậm chí nhạy bén hơn chúng ta; nhưng trong mọi hành động của chúng lại chẳng hề có dấu vết nào của trí tưởng tượng, hay đứa con tinh thần của nó là thị hiếu, cả. Xung động của giác quan, những đam mê nếu anh muốn gọi như thế, cùng những kết luận của lý trí, đã kéo con người lại gần nhau; nhưng trí tưởng tượng mới chính là ngọn lửa thiêng, được đánh cắp từ thiên đường, để thổi hồn vào tạo vật bằng đất sét lạnh lẽo này, khơi dậy tất cả những sự đồng điệu tinh tế dẫn đến trạng thái ngây ngất, khiến con người trở nên hòa đồng bằng cách mở rộng trái tim mình, thay vì để họ rảnh rang tính toán xem xã hội mang lại bao nhiêu tiện nghi.
Nếu anh gọi những quan sát này là lãng mạn—một cụm từ trong ngữ cảnh này tương đương với vô nghĩa—thì em sẽ sẵn sàng phản bác rằng anh đang bị công việc và những thú vui tầm thường của cuộc sống làm cho chai sạn. Vậy nên, hãy mang gương mặt của anh tại chốt chặn quay trở lại với em, nếu không anh sẽ chẳng có lời nào để nói với cô bé chốt chặn của em đâu; và em sẽ rời xa anh, để nâng niu những kỷ niệm sẽ mãi mãi quý giá đối với em; vì em mãi là của anh,
Mary.
