[Paris] ngày 9 tháng Hai [1795].

Nỗi linh cảm u sầu đã đè nặng lên tâm hồn tôi từ khá lâu, rằng đôi ta đã vĩnh viễn chia lìa; và những lá thư tôi nhận được hôm nay, thông qua ông ——, đã thuyết phục tôi rằng linh cảm đó hoàn toàn có cơ sở. Anh có nhắc đến vài bức thư khác, tôi cho rằng chúng đã thất lạc; vì hầu hết những lá thư tôi nhận được chỉ là vài dòng vội vã, cố ý gây tổn thương cho sự dịu dàng vốn đã trỗi dậy ngay khi tôi nhìn thấy những dòng địa chỉ bên ngoài.

Tuy nhiên, tôi không có ý định than vãn; thế nhưng biết bao cảm xúc đang đấu tranh để thốt ra, làm lay động một trái tim gần như vỡ vụn vì đau đớn, khiến tôi cảm thấy thật khó mà viết cho được mạch lạc.

Anh rời đi khi tôi đang không khỏe, dù anh chẳng hề để tâm đến điều đó; và chuyến hành trình mệt mỏi nhất mà tôi từng trải qua càng khiến tình trạng đó kéo dài. Tuy nhiên, tôi đã hồi phục sức khỏe; nhưng một trận cảm lạnh không được chăm sóc kỹ, cùng sự bất an không dứt trong suốt hai tháng qua, đã khiến tôi suy kiệt đến mức chưa từng thấy bao giờ. Những người không biết rằng sâu mọt đang gặm nhấm tận tâm can, đã cảnh báo tôi về việc cho con bú quá lâu.—Xin Chúa phù hộ đứa trẻ tội nghiệp này, và ban cho con hạnh phúc hơn mẹ nó!

Nhưng tôi đang lạc đề: quả thực đầu óc tôi quay cuồng khi nghĩ rằng tất cả niềm tin mà tôi đặt vào tình cảm của người khác lại đi đến kết cục này.—Tôi đã không ngờ anh lại giáng cho tôi đòn đau này. Tôi đã làm tròn bổn phận của mình với anh và với con; và nếu tôi không được đền đáp bằng bất cứ tình cảm nào, thì tôi cũng có được niềm an ủi buồn bã rằng mình xứng đáng với một số phận tốt đẹp hơn. Linh hồn tôi mệt mỏi—tôi đau lòng khôn xiết; và nếu không vì đứa trẻ bé bỏng này, hẳn tôi đã chẳng còn bận tâm gì đến cuộc đời vốn đã chẳng còn chút sức quyến rũ nào nữa.

Anh thấy đấy, tôi thật ngốc nghếch khi cứ buông lời than vãn, trong khi tôi chỉ đơn giản muốn nói với anh rằng, tôi coi việc anh yêu cầu tôi đến gặp anh chỉ là do danh dự mà thôi.—Thực tình, tôi khó lòng hiểu nổi anh.—Anh yêu cầu tôi đến, rồi lại nói với tôi rằng anh vẫn chưa từ bỏ mọi ý định quay lại nơi này.

Khi tôi quyết định sống cùng anh, tôi chỉ bị dẫn dắt bởi tình yêu.—Tôi sẵn sàng chia sẻ cảnh nghèo khó với anh, nhưng tôi kinh hãi quay lưng trước biển cả phiền muộn mà anh đang lao vào.—Tôi có những nguyên tắc hành động nhất định: tôi biết mình tìm kiếm điều gì để xây dựng hạnh phúc.—Đó không phải là tiền bạc.—Với anh, tôi chỉ mong đủ để có được sự thoải mái trong cuộc sống—còn bây giờ, ít hơn thế cũng được.—Tôi vẫn có thể nỗ lực để có được những nhu yếu phẩm cho con gái tôi, và hiện tại con bé không cần nhiều hơn thế.—Tôi có hai ba kế hoạch trong đầu để kiếm kế sinh nhai; vì đừng tưởng rằng, khi bị anh bỏ rơi, tôi sẽ chịu mang ơn anh về mặt tiền bạc!—Không; thà tôi đi làm công việc tôi tớ còn hơn.—Tôi cần sự ủng hộ từ tình cảm của anh—thứ đó đã mất, mọi sự coi như kết thúc!—Tôi đã không nghĩ rằng, khi tôi phàn nàn về sự tham lam đáng khinh của —— trong việc tích góp tiền bạc, rằng ông ta lại lôi kéo anh vào những kế hoạch đó.

Tôi không thể viết thêm nữa.—Tôi gửi kèm một mảnh của lá thư viết ngay sau khi anh rời đi, và một lá thư khác mà sự dịu dàng đã khiến tôi giữ lại khi viết xong.—Anh sẽ thấy ở đó những tâm tư của một thời khắc bình tĩnh hơn, dù không kiên định hơn.—Đừng xúc phạm tôi bằng cách nói rằng, "việc chúng ta ở bên nhau là quan trọng hơn mọi cân nhắc khác!" Nếu đúng là vậy, anh đã không mải mê chạy theo một ảo vọng, đánh đổi bằng sự bình yên trong tâm hồn tôi.

Có lẽ đây là lá thư cuối cùng anh nhận được từ tôi.

Mary.