Khi một người cho rằng nền dân chủ là sai lầm bởi vì phần đông mọi người đều ngu ngốc, nhà tri học có thể chọn một số con đường để đi tiếp. Cách rõ ràng nhất là giáng cho anh ta một cú thật kêu và chính xác vào ngay chóp mũi. Nhưng nếu bạn có những mối e ngại (về mặt đạo đức hay thể chất) đối với cách này, bạn có thể chuyển sang dùng Lý trí, thứ mà trong trường hợp này mang sức nặng hoang dại và chắc nịch chẳng khác nào một cú đấm bằng tay. Thật ngốc nghếch khi nói rằng “phần đông mọi người” đều ngu ngốc. Nó giống như việc nói rằng “phần đông mọi người đều cao,” trong khi rõ ràng “cao” chỉ có thể có nghĩa là cao hơn đa số mọi người. Thật vô lý khi kết án đa số nhân loại là nằm dưới mức trung bình của nhân loại.
Giả sử kẻ đó đã bị nện cho một cú vào mũi cùng một trận logic vào đầu, và nếu anh ta vẫn tỏ ra dửng dưng, một con đường thứ ba sẽ mở ra: hãy dắt tay anh ta (khi anh ta cũng đang bán tín bán nghi) đến một đồng cỏ đầy nắng nhưng hãy còn hoang sơ, rồi hỏi anh ta ai là người đã đặt tên cho những loài hoa dại bình dị ngoài kia. Đó là những con người bình thường, theo như bất cứ ai được biết, những người đã đặt cho một loài hoa cái tên Sao Bê-lép-hem và cho một loài hoa khác phổ biến hơn rất nhiều cái tên hùng vĩ là Mắt Ban Ngày. Nếu bạn vẫn bám lấy cái ý nghĩ trịch thượng cho rằng những người bình thường là kẻ khô khan, hãy thử hỏi bất kỳ người bình thường nào về tên địa phương của các loài hoa, những cái tên không chỉ khác nhau giữa các hạt, mà thậm chí còn khác nhau giữa các thung lũng.
Nhưng, thật kỳ lạ làm sao, lập luận này còn có sức nặng hơn thế nhiều. Người ta sẽ bảo rằng thứ thiơ ca này chỉ có ở dân chúng vùng thôn quê, và rằng những nền dân chủ mờ mịt ở các thị trấn hiện đại của chúng ta ít ra đã đánh mất nó. Vì một lý do kỳ lạ nào đó, họ chưa hề đánh mất nó. Tiếng lóng thông thường ở Luân Đôn chứa đầy những câu nói dí dỏm do một cá nhân vô danh nào đó thốt lên. Quả thực, tín điều của những thành phố tàn nhẫn của chúng ta không được lành mạnh và công bằng như tín điều của vùng nông thôn cũ; nhưng người ta cũng khôn khéo chẳng kém trong việc đặt tên cho những tội lỗi của mình chốn đô thành so với việc đặt tên cho những niềm vui giữa chốn hoang dã. Người ta không thể tóm lược Cơ Đốc giáo hay hơn bằng cách gọi một bông hoa nhỏ bé trắng muốt không có gì nổi bật là “Sao Bê-lép-hem.” Nhưng rồi, một lần nữa, người ta cũng không thể tóm lược triết lý suy ra từ chủ nghĩa Đác-uyn hay hơn bằng bức tranh ngôn từ duy nhất “nổi khùng nổi đóa lên.”
Ai là kẻ đầu tiên phát minh ra những mỹ từ mãnh liệt và đầy hoa mỹ ấy? Ai là người đầu tiên nói về một kẻ “mất trí”? Nhận xét hiển nhiên về một kẻ mất trí là đầu óc hắn không còn bình thường nữa; thế nhưng cụm từ kia lại mang tính chính xác một cách kỳ ảo hơn nhiều. Ở mỗi kẻ điên đều tồn tại một cảm giác kỳ lạ rằng thân xác hắn đã tự bước đi và bỏ quên đi phần quan trọng nhất của chính mình.
Nhưng những trường hợp đạt đến sự hoàn mỹ bình dân trong cách dùng cụm từ này lại càng mạnh mẽ hơn khi chúng mang tính thông tục. Lấy ví dụ, biết bao sự mỉa mai và trí tưởng tượng cô đọng làm sao trong ẩn dụ mô tả một kẻ lặng lẽ chuồn đi vào lúc nửa đêm là “bắn phá mặt trăng”? Nó diễn tả trọn vẹn mọi thứ về kẻ trốn chạy: công việc kỳ quặc của hắn, những lời giải thích khó tin, vẻ lén lút như một kẻ săn mồi, ánh mắt hắn cứ đăm đăm nhìn vào chiếc đồng hồ trống không trên bầu trời.
Không; nền dân chủ Anh quốc còn yếu kém ở rất nhiều thứ; đơn cử như, nó yếu kém trong chính trị. Nhưng không còn nghi ngờ gì nữa, nền dân chủ lại vô cùng mạnh mẽ trong văn chương. Rất ít cuốn sách do tầng lớp trí thức sản xuất gần đây lại mang giá trị văn chương tốt đẹp như thành ngữ “làm náo loạn cả thị trấn.”
Thật kỳ lạ làm sao, câu châm ngôn mang đậm chất Cockney này cứ bám lấy ký ức tôi. Bởi vì khi tôi đang đi dạo cách đây không lâu quanh một góc phố gần Victoria, tôi chợt nhận ra lần đầu tiên rằng một cột đèn quen thuộc đã được sơn kín bằng một màu đỏ rực chói lọi, hệt như thể nó đang cố gắng (bất chấp sự bất hợp lý rõ mười mươi về mặt hình thể) giả vờ rằng nó là một thùng thư. Kể từ đó, tôi đã nghe những lời giải thích chính thức về những vật thể đỏ chói và đáng sợ này. Nhưng ý nghĩ đầu tiên của tôi lại cho rằng một quý ông ham chơi lơ lổng nào đó trên đường về nhà lúc bốn giờ sáng đã cố gắng làm náo loạn cả thị trấn và chỉ đi được đến đúng một ngọn đèn đường.
Tôi bắt đầu thêu dệt một câu chuyện cổ tích về người đàn ông ấy; và quả thực, cụm từ này chứa đựng cả một câu chuyện cổ tích lẫn một triết lý; nó thực sự bày tỏ gần như toàn bộ sự thật về những bùng nổ thuần khiết của niềm vui ngoại đạo mà tất cả những người đàn ông khỏe mạnh đều từng ít nhất nhiều lần bị cám dỗ. Nó diễn tả khao khát được thỏa mãn sự ngông cuồng trên một quy mô lớn, vốn là bản chất của tâm trạng đó. Tên thanh niên càn quấy không thỏa mãn với việc sơn cửa nhà gia sư của hắn màu xanh lá: hắn muốn sơn đỏ cả thành phố. Từ ngữ gợi nhắc chúng ta rõ nhất về sự ngu ngốc khổng lồ ấy chính là từ “mafficking.” Những kẻ nô lệ của buổi lễ hoan lạc thần Xa-tư đó không chỉ đang tô đỏ thị trấn; chúng nghĩ rằng chúng đang tô đỏ cả bản đồ — rằng chúng đang tô đỏ cả thế giới. Nhưng quả thực, cuộc ăn chơi trụy lạc mang tính Đế quốc này lại ẩn chứa một điều gì đó tồi tệ hơn là trò đùa nghịch ngợm thuần túy vốn là chủ đề lúc này của tôi; nó mang một yếu tố thực sự của sự tự mãn và tội lỗi. Gã hiếu chiến muốn ngưỡng mộ bản thân còn tồi tệ hơn gã lưu manh chỉ muốn tận hưởng bản thân. Trong một bức tranh minh họa từ thế kỷ thứ chín rất cổ mà tôi từng thấy, mô tả cuộc chiến của các thiên thần nổi loạn trên thiên đàng, Xa-tư được khắc họa là đang phân phát cho các tín đồ của mình những chiếc lông công — biểu tượng của sự kiêu ngạo tội lỗi. Xa-tư cũng đã phân phát những chiếc lông công cho các tín đồ của mình vào Đêm Mafeking...
Nhưng nếu xét đến trường hợp của sự liều lĩnh và ham mê khoái lạc ngoại đạo thông thường, thì như chúng ta đã nói, nó được thể hiện rất rõ qua hình ảnh này. Thứ nhất, bởi vì nó truyền tải khái niệm lấp đầy thế giới bằng một sự lố bịch cá nhân; và thứ hai, bởi vì tư tưởng uyên thâm ẩn chứa trong sự lựa chọn màu sắc. Màu đỏ là thứ vui tươi nhất và đáng sợ nhất trong vũ trụ vật chất; đó là nốt nhạc dữ dội nhất, là ánh sáng cao nhất, là nơi mà các bức tường của thế giới chúng ta mỏng manh nhất và một cái gì đó ở bên kia đang bùng cháy xuyên qua. Nó rực sáng trong dòng máu nuôi dưỡng và trong ngọn lửa tiêu diệt chúng ta, trong những bông hoa hồng lãng mạn của chúng ta và trong chiếc chén đáng sợ của tôn giáo chúng ta. Nó đại diện cho mọi niềm hạnh phúc đam mê, như trong đức tin hay trong mối tình đầu.
Giờ đây, kẻ trác táng chính là kẻ muốn lan tỏa sắc đỏ của niềm vui có ý thức này lên vạn vật; muốn có sự kích thích trong mọi khoảnh khắc; muốn sơn đỏ mọi thứ. Hắn đập vỡ hàng ngàn thùng rượu để nhuộm đỏ các đường phố; và đôi khi (trong cơn điên cuồng cuối cùng của mình), hắn sẽ tàn sát cả súc vật lẫn con người để nhúng những chiếc cọ khổng lồ của mình vào máu của chúng. Bởi vì điều đó đánh dấu sự thiêng liêng của màu đỏ trong tự nhiên, rằng nó ẩn giấu ngay cả khi nó có mặt ở khắp mọi nơi, giống như máu trong cơ thể con người, hiện diện khắp nơi nhưng lại vô hình. Chừng nào máu còn sống thì nó còn bị che giấu; chúng ta chỉ nhìn thấy máu đã chết mà thôi. Nhưng những phần đầu trong hành trình sa ngã của kẻ phóng túng lại rất tự nhiên và thú vị. Làm náo loạn cả thị trấn là một điều tuyệt vời cho đến khi nó được thực hiện. Thật tuyệt vời biết bao khi thấy thánh giá của nhà thờ St. Paul đỏ rực như thánh giá của St. George, và từng dòng sơn đỏ chảy tràn xuống mái vòm hay nhỏ giọt từ Đài tưởng niệm Nelson. Nhưng khi nó đã hoàn thành, khi bạn đã làm náo loạn cả thị trấn, một điều kỳ lạ sẽ xảy ra. Bạn chẳng thể nhìn thấy chút sắc đỏ nào nữa.
Tôi có thể nhìn thấy, tựa như trong một thứ tầm nhìn, người nghệ sĩ thành công đang đứng giữa thành phố đáng sợ ấy, xung quanh được trang hoàng bằng sắc đỏ của sự hổ thẹn. Và rồi, khi mọi thứ đều đỏ rực, hắn sẽ khao khát một bông hoa hồng đỏ trong hàng rào xanh để rồi khao khát trong vô vọng; hắn sẽ mơ về một chiếc lá đỏ mà thậm chí không thể tưởng tượng nổi nó ra sao. Hắn đã mạo phạm màu sắc thần thánh, và hắn không còn có thể nhìn thấy nó nữa, dù nó ở khắp mọi nơi quanh hắn. Tôi nhìn thấy hắn, một bóng đen đơn độc chọi lại địa ngục đỏ rực do chính hắn châm ngòi, nơi các ngọn tháp và tháp pháo đứng sừng sững như những ngọn lửa bất động: hắn cứng đờ trong một nỗi thống khổ tựa như đang cầu nguyện. Rồi lòng thương xót của Thiên đàng tuôn rơi, và tôi thấy một vài bông tuyết bắt đầu chầm chậm rơi xuống.