Tiếng Chuông Và Những Lời Bàn Tán

Lượt đọc: 173 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Những Kẻ Vị Tương Lai

❊ ❊ ❊

Đó là một buổi chiều vàng ấm áp, rất thích hợp cho tiết tháng Mười, và tôi đang ngậm ngùi quan sát bấy nhiêu chú heo đen nhỏ bị đuổi ra khỏi khu vườn của mình thì người đưa thư trao cho tôi Bản Tuyên ngôn Vị tương lai, với một vẻ vội vã hời hợt mà chắc chắn là để giấu đi sự xúc động của anh ta. Nếu bạn hỏi tôi Chủ nghĩa vị tương lai là gì, tôi không thể trả lời nổi; ngay cả những tín đồ của chủ nghĩa ấy xem ra cũng hãy còn đôi chút hồ nghi; có lẽ họ đang đợi tương lai đến để tìm câu trả lời. Nhưng nếu bạn hỏi bản Tuyên ngôn của nó viết gì, tôi sẽ hăng hái đáp lời; bởi vì tôi có thể kể cho bạn nghe khá nhiều điều về nó. Nó được viết bởi một người Ý tên là Marinetti, đăng trên một tờ tạp chí mang tên Poesia. Nó được đề tựa bằng dòng chữ “Bản Tuyên ngôn Vị tương lai” với kích thước khổng lồ; nó được chia thành các mục đánh số nhỏ; và nó bắt đầu thẳng thừng thế này: “1. Chúng tôi muốn ca ngợi tình yêu hiểm nguy, thói quen ưa chuộng năng lượng và sức mạnh của sự táo bạo. 2. Những yếu tố cốt bản trong thơ ca của chúng tôi sẽ là lòng dũng cảm, sự liều lĩnh và tinh thần nổi loạn. 3. Văn chương từ trước đến nay vẫn ca ngợi sự bất động trầm ngâm, nỗi ngất ngây và giấc ngủ, còn chúng tôi muốn tôn vinh phong trào hiếu chiến, chứng mất ngủ sốt sược, những bước chạy, cú nhảy hiểm nghèo, cái tát và cú đấm.” Mặc dù tôi hoàn toàn sẵn sàng tôn vinh những cú tát trong giới hạn hợp lý, nhưng nó có vẻ không hẳn là một đề tài mới mẻ đến thế cho văn chương như các nhà Vị tương lai tưởng tượng. Dường như với tôi, dẫu có trải qua giấc ngủ phủ kín Cuộc vây hưng Troia, Khúc ca Roland, và sử thi Orlando Furioso, bất chấp sự bất động trầm ngâm vốn đánh dấu “Pantagruel,” “Henry V,” và Khúc ngâm Chevy Chase, vẫn thoắt ẩn thoắt hiện niềmán mộ dành cho lòng dũng cảm, sẵn sàng ca ngợi tình yêu hiểm nguy, và thậm chí cả “sức mạnh của sự táo bạo” nữa, tôi dường như vẫn nhớ – dẫu được đánh vần có khác đi đôi chút – ở một chốn nào đó trong văn chương.

Tuy nhiên, sự khác biệt có vẻ nằm ở chỗ các chiến binh thuở trước thường tham gia các giải đấu, ít ra là nguy hiểm cho chính họ, trong khi những kẻ theo chủ nghĩa vị tương lai lại lao vào ô tô, vốn là thứ chủ yếu gây hoảng sợ cho người khác. Chính kẻ theo chủ nghĩa vị tương lai ngồi trên xe hơi mới thực hiện “phong trào hiếu chiến,” nhưng chính những người đi bộ mới là kẻ phải dấn thân vào “những bước chạy” và “cú nhảy hiểm nghèo.” Mục số 4 viết rằng: “Chúng tôi tuyên bố rằng sự lộng lẫy của thế giới đã được làm giàu bằng một hình thức cái đẹp mới, cái đẹp của tốc độ. Một chiếc ô tô đua được trang trí bằng những ống xả lớn giống như loài rắn với hơi thở đầy thuốc súng... Một chiếc ô tô đua có vẻ lao vun vút trên lớp thuốc súng đang phát nổ còn đẹp hơn cả bức tượng Nợ thần Samothrace.” Điều đó cũng dễ hơn rất nhiều, nếu bạn có tiền. Dẫu vậy, hiển nhiên là bạn chẳng thể nào trở thành một tín đồ Vị tương lai nếu không giàu sụ. Tiếp theo là câu văn sáng sủa và đầy lay động tâm can này: “5. Chúng tôi sẽ ca ngợi người đàn ông đang nắm chặt bánh đà mà chiếc trục lái lý tưởng của nó băng qua trái đất, tự thân lao đi theo vòng quỹ đạo của chính mình.” Quả là một khúc ca vui nhộn làm sao – thật nồng nhiệt, với một nhịp điệu mộc mạc làm sao! Tôi có thể tưởng tượng ra cảnh những kẻ vị tương lai quây quần bên đống lửa trong một quán rượu, cùng cất giọng đồng ca khúc ballad với phần điệp khúc tuyệt vời ấy; cùng hô vang bên những vạc rượu sóng sánh những lời ca đại loại thế này:

Một ý tưởng nảy ra trong đầu tôi vừa mới mẻ lại vừa rực rỡ

Rằng thơ ca có thể được viết về đề tài một cuộc giao tranh;

Chẳng ngợi ca Lancelot, Achilles, Nap hay Corbett,

Nhưng chúng ta sẽ ca ngợi người đàn ông đang nắm chặt bánh đà mà chiếc trục lái lý tưởng của nó băng qua trái đất, tự thân lao đi theo vòng quỹ đạo của chính mình.

Rồi để tránh việc người ta cho rằng Chủ nghĩa vị tương lai lại yếu mềm đến mức dung dưỡng bất kỳ sự kìm kẹp dân chủ nào đối với tính bạo lực và sự phù phiếm của giới thượng lưu xa hoa, sẽ có thêm một khổ thơ đặc biệt để tôn vinh cả những chiếc xe hơi:

Cha ông tôi từng trèo đèo lặn suối trong những chuyến hành hương xa ngút ngàn,

Nhưng tôi cảm thấy tràn trề năng lượng khi ngồi trong một chiếc xe hơi;

Và xăng dầu chính là thứ rượu vang hoàn hảo, tôi liếm láp và hấp thụ nó,

Nên chúng ta sẽ ca ngợi người đàn ông đang nắm chặt bánh đà mà chiếc trục lái lý tưởng của nó băng qua trái đất, tự thân lao đi theo vòng quỹ đạo của chính mình.

Phải, đó sẽ là một khúc ca rộn rã. Ước gì còn đủ chỗ để hát cho trọn bài, hoặc kể chi tiết tất cả các mục khác trong bản Tuyên ngôn. Chỉ cần nói rằng Chủ nghĩa vị tương lai có một sự căm ghét đáng mừng đối với cả chính trị tự do lẫn đạo đức Thiên Chúa giáo; tôi gọi là đáng mừng bởi vì, dẫu cho cây thánh giá và chiếc mũ tự do có cãi vã nhau bất hạnh đến đâu đi nữa, thì chúng vẫn luôn đồng lòng trong mối thù hằn yếu ớt đối với những kẻ hoang tưởng ngớ ngẩn như thế này. Chúng sẽ “ca ngợi chiến tranh – thứ vệ sinh duy nhất của thế giới – chủ nghĩa quân phiệt, chủ nghĩa yêu nước, cử chỉ phá hoại của Chủ nghĩa vô chính phủ, những ý tưởng đẹp đẽ mang lại cái chết, và sự khinh miệt phụ nữ.” Chúng sẽ “tiêu hủy các bảo tàng, thư viện, và chiến đấu chống lại chủ nghĩa đạo đức, chủ nghĩa nữ quyền, cùng mọi sự hèn nhát vị lợi.” Lời tuyên bố kết thúc bằng một đoạn văn kỳ lạ mà tôi hoàn toàn không thể hiểu nổi, toàn nói về điều gì đó sắp xảy ra với ngài Marinetti khi ông tròn bốn mươi tuổi. Theo như tôi có thể hiểu được thì khi ấy ông sẽ bị giết bởi những nhà thơ khác, những kẻ sẽ tràn ngập tình yêu và sự ngưỡng mộ dành cho ông. “Họ sẽ tiến về phía chúng tôi từ chốn xa xôi, từ muôn nơi, nhảy nhót theo nhịp điệu của những vần thơ đầu đời, cào cấu không khí bằng những ngón tay quắp quẹo và hít ngửi nơi ngưỡng cửa Viện Hàn lâm mùi hương tuyệt vời từ khối óc đang mục rữa của chúng tôi.” Chà, thật đáng thỏa mãn khi được nghe kể lại, dẫu có phần tối nghĩa, rằng cái trò đời này rồi cũng sẽ đến ngày chấm dứt, để nhường chỗ cho một thứ trò hề ngớ ngẩn nào đó khác. Và dẫu tôi thường không có thói quen cào cấu không khí bằng những ngón tay quắp quẹo, tôi có thể đoan chắc với ngài Marinetti rằng sự thiếu sót ấy không hề tước đi tư cách của tôi, và rằng tôi hoàn toàn ngửi thấy mùi hương tuyệt vời từ khối óc đang mục rữa của ông ta.

Tôi nghĩ điểm duy nhất còn lại của Chủ nghĩa vị tương lai được gói gọn trong câu này: “Chính tại nước Ý, chúng tôi giáng xuống bản Tuyên ngôn lật đổ và đầy tính kích động này, để hôm nay khai sinh ra Chủ nghĩa vị tương lai, bởi vì chúng tôi sẽ giải phóng nước Ý khỏi vô số viện bảo tàng đang bao phủ đất nước này bằng những nghĩa địa man dợ.” Tôi nghĩ điều đó đã tóm lược khá rõ rồi. Người ta có thể nghĩ rằng cách tốt nhất để giải phóng bản thân khỏi một viện bảo tàng là đừng bước chân vào đó. Các bậc cha chú và ông nội của ngài Marinetti đã giải phóng nước Ý khỏi các nhà tù và phòng tra tấn, những nơi con người bị giam cầm bằng vũ lực. Bản thân họ, dẫu đang vướng vào xiềng xích của “chủ nghĩa đạo đức,” đã tấn công các Chính phủ như những thế lực bất công, những Chính phủ bằng xương bằng thịt, với súng ống thật sự. Sự hèn nhát vị lợi của họ lớn đến mức họ sẵn sàng chết từng trăm người trên lưỡi lê của nước Áo. Tôi hoàn toàn có thể hiểu tại sao ngài Marinetti khi ngồi trong xe hơi lại không muốn nhìn lại quá khứ. Nếu có một điều gì đó có thể khiến ông ta trông thảm hại hơn cả trước kia thì chính là tiếng trống của những người đã khuất và hình bóng Garibaldi đang đi qua. Những bóng ma Cấp tiến cũ kỹ ấy đang bước qua, còn chân thực hơn cả những người sống, để tấn công một thành phố có thành lũy nào đó nơi địa ngục mà tôi chẳng rõ. Và trong lúc đó, kẻ vị tương lai vẫn đứng bên ngoài một viện bảo tàng với thái độ hiếu chiến, và đầy thách thức bảo kẻ gác cửa ở cửa xoay rằng hắn sẽ không bao giờ, không bao giờ bước vào.

Lũ ngốc đôi khi cũng có những công dụng thiết thực nhất định. Không phải là chúng lao vào nơi các thiên thần sợ bước tới, mà đúng hơn là chúng phơi bày ra những gì ác quỷ dự tính làm. Một sự lệch lạc ng u ngốc nào đó sẽ lơ lửng vô danh và lan tỏa khắp toàn xã hội; rồi một tên điên nào đó gán cho nó một cái tên, và kể từ đó nó trở thành vô hại. Với tất cả những gì thực sự xấu xa, khi mối nguy hiểm đã lộ diện thì mối nguy hiểm ấy coi như đã chấm dứt. Giờ đây, người ta có thể hy vọng rằng những kẻ buông tuồng uể oải của tờ Poesia đã đặt một cái tên một lần và mãi mãi cho triết lý của chúng. Đối với triết lý của chúng, việc đặt cho nó một cái tên cũng đồng nghĩa với việc đặt dấu chấm hết cho nó. Thế nhưng triết lý ấy lại lan rộng vô cùng trong thời đại chúng ta; nó khó lòng mà trở nên sắc bén và hoàn thiện nếu thiếu đi trò ng u ngốc hoàn hảo này. Tín điều mà (xin Chúa phù hộ) đây là bông hoa và là kết cục của nó suy cho cùng nằm ở lời khẳng định sau: rằng việc kêu gọi tương lai là một hành động táo bạo và đầy khí phách. Giờ đây, việc kêu gọi tương lai lại là một hành động hoàn toàn yếu đuối và đần độn. Một kẻ dũng cảm phải lên tiếng đòi thứ mình muốn, chứ không phải thứ mình mong đợi nhận được. Một kẻ dũng cảm muốn Chủ nghĩa vô thần trong tương lai thì hãy tự gọi mình là người vô thần; một kẻ dũng cảm muốn Chủ nghĩa xã hội thì hãy làm người xã hội chủ nghĩa; một kẻ dũng cảm muốn Chủ nghĩa Công giáo thì hãy làm người theo đạo Công giáo. Nhưng một kẻ kém cõi chẳng biết mình muốn gì trong tương lai thì lại tự gọi mình là kẻ vị tương lai.

Chúng đã đuổi sạch lũ heo đi rồi. Phải chi chúng đuổi luôn cả đám đạo đức giả đi, và để lại những con heo thì hay biết mấy! Bầu trời bắt đầu chùng xuống trong bóng tối và mọi loài chim ch hoa trái đều không một chút do dự chìm sâu vào thế giới ngầm lành mạnh, nơi vạn vật đang ngủ say và sinh sôi nảy nở. Chỉ có đúng một câu nói của ngài Marinetti về bản thân ông ta là sự thật: “chứng mất ngủ sốt sược.” Toàn bộ vũ trụ đang ào ạt đổ về niềm hạnh phúc của màn đêm. Chỉ có kẻ điên là không đủ dũng khí để chợp mắt mà thôi.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.