Tiếng Chuông Và Những Lời Bàn Tán

Lượt đọc: 164 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Iii

❊ ❊ ❊

Nhưng đại kế hoạch ấy chưa bao giờ được hoàn tất một cách trọn vẹn. Người ta đã chở bằng những chiếc xe bò lớn phần mái vòm hình mai rùa nặng nề, những chiếc cổ đá khổng lồ, cùng hàng ngàn chi tiết kỳ quái tạo nên tổng thể ấy—nào cú, thằn lằn, cá sấu và chuột túi; những sinh vật dẫu vốn dĩ gớm ghiếc khi đứng riêng lẻ, nhưng lại có thể trở nên tráng lệ nếu được dựng lên theo một tỷ lệ nhất định và cung hiến cho mặt thần. Bởi đây chính là nghệ thuật Gothic, đây là nghệ thuật lãng mạn, đây là nghệ thuật Cơ Đốc giáo; đây chính là bước tiến vượt bậc của Shakespeare so với Sophocles. Và biểu tượng vốn định dùng để đăng quang tất cả những điều ấy—con khỉ treo ngược—thực ra rất mang tính Cơ Đốc; bởi con người chính là con khỉ treo ngược.

Nhưng giới nhà giàu, vốn đã trở nên ngông cuồng trong thời kỳ hòa bình kéo dài, lại cản trở công trình này, và trong một cuộc cãi vã nào đó, một hòn đá đã đập trúng đầu vị linh mục khiến ông mất trí nhớ. Trước mặt ông, chất đống những loài ếch nhái và voi, khỉ và hươu cao cổ, nấm độc và cá mập—tất cả những thứ xấu xí trên cõi đời mà ông đã thu gom để tôn vinh Thiên Chúa. Nhưng ông đã quên mất lý do vì sao mình lại thu gom chúng. Ông không thể nhớ nổi bản thiết kế hay mục đích ban đầu. Ông cứ thế chất đống tất cả chúng một cách hỗn loạn thành một đống cao tới năm mươi thước; và khi ông làm xong, tầng lớp giàu có và thế lực liền vỗ tay tán thưởng nồng nhiệt và kêu lên rằng: "Đây mới là nghệ thuật đích thực! Đây là Chủ nghĩa Hiện thực! Đây mới là vạn vật đúng như bản chất thật của chúng!"

Tôi cho rằng đó chính là cội nguồn duy nhất của Chủ nghĩa Hiện thực. Chủ nghĩa Hiện thực đơn giản chỉ là Chủ nghĩa Lãng mạn đã đánh mất lý trí của mình. Điều này không chỉ theo nghĩa của sự điên loạn mà còn là sự tự sát. Nó đã đánh mất lý trí; đó chính là lý do tồn tại của nó. Người Hy Lạp cổ đại thỉnh cầu những hình tượng tựa thần linh để thờ phụng vị thần của họ. Những tín đồ Cơ Đốc thời Trung cổ thỉnh cầu vạn vật để thờ phụng vị thần của mình, từ những kẻ lùn cho đến chim bồ nông, từ loài khỉ cho đến những kẻ điên. Những nhà hiện thực hiện đại thỉnh cầu hàng triệu sinh vật ấy để thờ phụng vị thần của họ; rồi rốt cuộc lại chẳng có vị thần nào cho chúng thờ phụng cả. Chủ nghĩa ngoại giáo trong nghệ thuật là một vẻ đẹp thuần khiết; đó là buổi bình minh. Chủ nghĩa Cơ Đốc là một vẻ đẹp được tạo nên bằng cách kiểm soát hàng triệu con quái vật xấu xí; và theo niềm tin của tôi, đó chính là đỉnh cao và giữa ngọ. Nghệ thuật và khoa học hiện đại thực chất có nghĩa là sở hữu hàng triệu con quái vật trong tay nhưng lại bất lực không thể kiểm soát chúng; và tôi dám mạn phép gọi đó là sự sụp đổ và suy tàn. Những đoạn đẹp nhất trong các tác phẩm điêu khắc Elgin gồm toàn những ngôi nhà trang nhã tiến về ngôi đền của một trinh nữ. Chủ nghĩa Cơ Đốc, với những máng xối hình quái vật và những hình thù kỳ dị của mình, thực ra đồng nghĩa với một điều thế này: rằng một con lừa cũng có thể đi trước tất cả những còn tuấn mã trên thế gian khi nó thực sự đang tiến bước về đền thờ. Sự lãng mạn có nghĩa là một con lừa thánh thiện đang tiến về đền thờ. Chủ nghĩa Hiện thực có nghĩa là một con lừa lạc lối chẳng đi đến đâu cả.

Những mảnh vụn của thứ báo chí vô bổ hay những ấn tượng thoáng qua được tập hợp lại nơi đây rất giống với những đống đổ nát và những khối đá nứt nẻ từng chất thành đống quanh vị linh mục tôn thờ mặt trời tưởng tượng của tôi. Chúng rất giống với cái đầu đá xám xịt, ngoác miệng mà tôi tìm thấy bị cỏ dại phủ kín. Dẫu vậy, tôi vẫn dám mạn phép cất lên lời kiêu hãnh cao ngạo dẫu chỉ từ những mảnh vụn tầm thường này, rằng tôi là một người theo trường phái trung cổ chứ không phải người hiện đại. Nghĩa là, tôi thực sự có ý niệm về lý do tại sao mình lại thu gom tất cả những thứ vô nghĩa đang tồn tại này. Tôi không đủ sự kiên nhẫn, và có lẽ cũng không đủ trí tuệ mang tính kiến tạo để diễn giải mối liên kết giữa tất cả những trang viết hỗn độn này. Nhưng mối liên kết ấy hoàn toàn có thể được chỉ ra. Dãy quái vật hình thù kỳ dị, xộc xệch mà tôi bày ra trước mắt độc giả lúc này không phải là những bức tượng thần riêng lẻ được tạc một cách hứng thú trong những thung lũng cô độc hay các hòn đảo hoang vu. Những con quái vật này được tạo ra để làm máng xối cho một thánh đường xác định. Tôi phải đắp nên những chiếc máng xối ấy, bởi tôi chẳng thể tạc được thứ gì khác; tôi nhường lại cho người khác những thiên thần, những vòm cổng và những ngọn tháp nhọn. Nhưng tôi hoàn toàn chắc chắn về phong cách kiến trúc ấy, và về sự thánh hiến của ngôi đền.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.