Tiếng Chuông Và Những Lời Bàn Tán

Lượt đọc: 197 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Ethandune

❊ ❊ ❊

Có lẽ bạn không biết Ethandune nằm ở đâu. Tôi cũng chẳng biết; và chẳng ai biết cả. Đó là điểm khởi đầu cho thứ vui có phần u ám này. Tôi thậm chí không thể nói cho bạn chắc chắn rằng đó là tên của một khu rừng, một thị trấn hay một ngọn đồi. Tôi chỉ có thể nói rằng, dù thế nào đi nữa, nó thuộc loại tên gọi bấp bênh và trôi nổi. Nếu đó là một rừng cây, thì đó là khu rừng di chuyển với hàng triệu bước chân, tựa những cây biết đi từng mang lại điềm tử cho Macbeth. Nếu đó là một thị trấn, thì đó là thị trấn tan biến như một thành phố lều bạt. Nếu đó là một ngọn đồi, thì đó là ngọn đồi bay, giống như ngọn núi được đức tin chắp cánh. Trải dài trên một vùng đất bao la mờ ảo của nước Anh, cái tên đen tối Ethandune ấy lơ lửng như một con đại bàng đang phân vân không biết nên sà xuống vồ mồi ở đâu; và quả thực, đã có không ít loài chim săn mồi bay lượn bên trên Ethandune, dù nó ở bất cứ xó xỉnh nào. Nhưng giờ đây, chính bản thân Ethandune cũng trở nên u ám và trôi dạt chẳng khác nào những đợt mây đen của bầy chim.

Thế mà, nếu thiếu đi cái từ ngữ mà bạn chẳng thể gán cho nó một ý nghĩa, thậm chí khó lòng giữ nổi trong ký ức ấy, thì giờ này bạn đang ngồi trên một chiếc ghế rất khác và ngắm nhìn một tấm khăn trải bàn rất khác. Xét theo thực tế hiện đại, tôi không ca ngợi cái tên này; nếu những nhà phê bình và độc giả thư từ riêng tư mà tôi vô cùng yêu mến lỡ đề địa chỉ gửi cho tôi là “G. K. Chesterton, Poste Restante, Ethandune,” tôi e rằng thư của mình sẽ chẳng bao giờ tới tay. Nếu có hai vị thương gia đang vội vàng hẹn thảo luận chuyện làm ăn tại Ethandune từ 5 giờ đến 5 giờ 15 phút, tôi e rằng họ sẽ già đi ở vùng đất đó như những kẻ lang thang tóc bạc trắng. Nói một cách ngắn gọn, Ethandune vừa ở bất cứ đâu vừa chẳng ở đâu giữa những ngọn đồi miền tây; nó là một ảo ảnh nước Anh. Thế nhưng, nếu không có thứ mơ hồ này, có lẽ bạn sẽ chẳng có tờ Daily News vào ngày thứ Bảy và chắc chắn chẳng có nhà thờ vào ngày Chủ nhật. Tôi không dám nói rằng hai thứ đó là một phúc lộc; nhưng tôi dám chắc chúng là những tập tục, và bạn sẽ chẳng thể có được chúng nếu không nhờ cớ bí ẩn này. Bạn sẽ chẳng có bánh pudding Giáng sinh, và (có lẽ) chẳng có bất kỳ loại bánh pudding nào khác; bạn sẽ chẳng có trứng Phục sinh, có lẽ cũng chẳng có trứng chần, và tôi vô cùng nghi ngờ việc có trứng bác, còn các nhà sử học xuất sắc nhất thì hoàn toàn hoài nghi về món trứng nấu cà ri. Nói ngắn gọn cho rồi (đây là câu chuyện dài nhất trong mọi câu chuyện), bạn sẽ chẳng có chút văn minh nào, chứ đừng nói đến văn minh Thiên Chúa giáo. Và nếu trong một phút giây tò mò dịu ngọt nào đó, bạn muốn biết tại sao mình lại trở thành một công dân bóng bẩy, ngời sáng, toàn diện và hoàn hảo đến thế—điều mà ai cũng thấy rõ ở bạn—thì tôi chẳng thể đưa ra cho bạn một câu trả lời địa lý hay lịch sử nào cụ thể hơn; mà chỉ có thể ngân lên bên tai bạn âm vang của cái tên chưa từng bị khuất phục ấy—Ethandune.

Tôi sẽ cố gắng trình bày một cách thật hợp lý lý do tại sao nó lại quan trọng đến vậy. Song điều đó cũng chẳng dễ dàng gì. Nếu tôi chỉ nêu ra sự thật trần trụi từ những trang sử sách, nhiều người sẽ thấy nó thật tầm thường và xa vời, giống như một cuộc chiến nào đó giữa người Pict và người Scot. Các ý chính có lẽ nên được đặt ra theo cách này. Có một thứ tinh thần nào đó trên thế giới này luôn dập tắt mọi thứ ngay từ trong trứng nước. Sự phá hủy ấy có thể mang vẻ vĩ đại; nhưng vạn vật vẫn bị đập nát. Nó có thể có một sự rực rỡ nhất định; nhưng sự rực rỡ đó lại cằn cỗi: nó xóa sổ mọi vẻ rực rỡ trong tương lai. Ý tôi là (lấy một ví dụ thực tế), nhà thờ York Minster chìm trong biển lửa xét ra có lẽ cũng đẹp chẳng kém gì nhà thờ York Minster được chạm trổ tinh vi. Nhưng những hình chạm trổ sinh ra thêm nhiều hình chạm trổ khác. Còn ngọn lửa chẳng sinh ra gì ngoài một đống tro tàn đen đúa. Khi một hành động mang tính chất ngõ cụt ấy diễn ra, việc nó được thực hiện bằng sách hay gươm giáo, bằng một cây rìu chiến thô kệch hay một quả bom hóa học chẳng có mấy ý nghĩa. Với các tư tưởng cũng vậy. Kẻ bi quan có thể là một nhân vật kiêu hãnh khi hắn nguyền rủa tất cả các vì sao; kẻ lạc khôn có thể là một nhân vật còn kiêu hãnh hơn khi hắn ban phước cho tất cả chúng. Nhưng bài kiểm tra thực sự không nằm ở năng lượng, mà nằm ở hiệu quả. Khi kẻ lạc quan thốt lên rằng, “Mọi thứ đều thú vị,” chúng ta được tự do; chúng ta có thể thấy thú vị nhiều hay ít tùy ý. Nhưng khi kẻ bi quan tuyên bố, “Chẳng có gì thú vị cả,” đó có thể là một nhận xét rất hóm hỉnh: nhưng đó lại là nhận xét hóm hỉnh cuối cùng có thể được thốt ra về đề tài ấy. Hắn đã đốt cháy nhà thờ của mình; hắn đã tận hưởng khoảnh khắc bùng cháy và phần còn lại chỉ là tro tàn. Những kẻ hoài nghi, giống như loài ong, chích một nhát rồi chết. Kẻ bi quan chắc chắn đã sai, bởi vì hắn là kẻ nói lời cuối cùng.

Giờ đây, thứ tinh thần phủ nhận và tàn phá ấy đã từng có một thời kỳ kinh hoàng với ưu thế quân sự vượt trội trong lịch sử. Chúng thực sự đã đốt cháy nhà thờ York Minster, hoặc ít nhất là những nơi chốn tương tự. Nói một cách đại khái, từ thế kỷ thứ bảy đến thế kỷ thứ mười, một thủy triều đen đặc của sự hỗn mang và tàn nhẫn vô tri đã tràn vào những hòn đảo này và các bờ biển phía tây lục địa Âu châu, suýt chút nữa đã cắt đứt chúng khỏi toàn bộ nền văn hóa của người da trắng đến muôn đời. Và đây chính là thử thách tối hậu của con người; rằng các thủ lĩnh muôn hình vạn trạng của thời kỳ mờ mịt đó được tưởng nhớ hay bị lãng quên tùy thuộc vào cách họ đã chống lại cuộc càn quét mang tầm vóc vũ trụ này ra sao. Chẳng ai bận tâm đến những lời nhảm nhí hiện đại về các chủng tộc; ai nấy đều nghĩ về nhân loại và những thành tựu cao quý nhất của loài người. Arthur là một người Celt, và có lẽ chỉ là một nhân vật Celt huyền thoại; nhưng ông là một huyền thoại đứng về phía chính nghĩa. Charlemagne có thể là người Gaul hoặc người Goth, nhưng ông không phải kẻ dã man; ông chiến đấu vì truyền thống chống lại bọn dã man, bọn phá hoại hư vô. Và cũng chính vì lý do này, tựu trung lại là vì lý do duy nhất này, mà chúng ta gọi vị vua đáng thương nhất và xét theo nhiều mặt là ít thành công nhất của xứ Wessex bằng danh hiệu Alfred Đại đế. Alfred đã bị bọn dã man đánh bại hết lần này đến lần khác, và ông cũng đánh bại bọn dã man hết lần này đến lần khác; nhưng những chiến thắng của ông hầu như vô nghĩa chẳng khác nào những thất bại. May mắn thay, ông không tin vào Tinh thần Thời đại hay Xu thế của Vạn vật hay bất kỳ thứ rác rưởi hiện đại nào như thế, và do đó cứ bền bỉ tiến bước. Thế nhưng, trong khi những thất bại và thành công vô quả của ông vẫn còn mang những cái tên được dùng đến tận ngày nay (như Wilton, Basing và Ashdown), thì trận chiến sử thi cuối cùng thực sự đánh gục lũ dã man ấy lại chẳng còn địa danh hay tên gọi hiện đại nào. Ngoại trừ việc nó diễn ra gần Chippenham, nơi người Đan Mạch trao nộp gươm giáo và chịu phép rửa tội, chẳng ai có thể xác định chính xác nơi bạn và tôi được cứu thoát khỏi việc trở thành những kẻ dã man vĩnh viễn.

Nhưng mấy ngày trước, dưới một buổi hoàng hôn hoang dã và ánh trăng mọc, tôi đã đi qua nơi được đồn đại là Ethandune, một vùng cao nguyên hoang vu, ảm đạm, nơi trụi tri, nơi rậm rạp; giống như chốn hoang dã và thiêng liêng trong những câu thơ đầy trí tưởng tượng tuyệt vời viết về người tình ma quỷ và vầng trăng khuyết. Bóng tối, tàn tích đỏ rực của hoàng hôn, vầng trăng vàng vọt và ma quái, những chiếc bóng dài kỳ dị, thực sự đã tạo ra cảm giác về một biến cố kỳ quái vốn là khía cạnh kịch tính của cảnh quan. Những sườn đồi xám xịt trơ trọi dường như lao xuống dốc như những đạo quân bị đánh bại; những đám mây đen lướt qua như những lá cờ rách tơi tả; và mặt trăng trông tựa như một con rồng vàng, giống như Con Rồng Vàng của xứ Wessex.

Khi chúng tôi băng qua một sườn đồi hoang bị xé toạc, tôi chợt nhìn thấy giữa tôi và mặt trăng một khối đen hình thù kỳ dị cao hơn cả một ngôi nhà. Bầu không khí lúc đó đậm đặc đến mức tôi thực sự nghĩ đến một đống xác chết người Đan Mạch, với một tên chinh phục bóng ma nào đó đứng trên đỉnh. May mắn thay, tôi đang vượt qua những vùng đất hoang vu này với một người bạn am hiểu lịch sử hơn tôi; và anh ấy bảo tôi rằng đây là một gò mộ cổ xưa hơn cả thời Alfred, cổ xưa hơn cả người La Mã, và có lẽ còn cổ xưa hơn cả người Briton; chẳng ai biết đó là một bức tường, một chiến lợi phẩm hay một ngôi mộ. Ethandune vẫn là một cái tên trôi dạt; nhưng nó mang lại cho tôi một cảm xúc kỳ lạ khi nghĩ rằng, tay gươm lăm lăm, khi người Đan Mạch cuồn cuộn trôi theo dòng máu của họ đổ về Chippenham, vị đại đế có thể đã ngẩng đầu lên và nhìn vào hình thù áp đảo đó—một hình thù gợi lên điều gì đó mà lại chẳng gợi lên gì cả; ngợi ca nhìn nó như chúng ta đã nhìn, và hiểu nó ít ỏi chẳng khác gì chúng ta.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.