Hôm nọ, tôi đang đi dạo trong một khu vườn rau mà chẳng hiểu sao lại dính liền với khuôn viên nhà mình, và tôi tự hỏi tại sao mình lại thích nơi này. Sau một hồi tự soi xét tâm can tường tận, tôi đi đến kết luận rằng tôi thích vườn rau đơn giản vì nó có những thứ để ăn. Không phải tôi có ý chê vườn rau xấu; thực ra vườn rau thường rất đẹp. Sự hòa quyện giữa sắc xanh lục và sắc tía trên một búp cải khổng lồ nào đó còn tinh tế và vĩ đại hơn nhiều cái sự phô bày màu mè, mang tính kịch nghệ đến lố bịch của màu vàng và màu tím trên một nhành hoa păng-xê. Hiếm có loài hoa nào chỉ dùng để trang trí lại mang vẻ đẹp huyền ảo như củ khoai tây. Một khu vườn rau đẹp chẳng kém gì một vườn cây ăn trái; nhưng tại sao từ “vườn cây ăn trái” lại nghe hay ho chẳng kém từ “vườn hoa,” mà đồng thời lại mang lại cảm giác thỏa mãn hơn? Tôi xin mạn phép đưa ra phát hiện vô cùng sâu kín và tinh tế của mình: đó là vì nó chứa đựng những thứ để ăn.
Cây bắp cải là một khối đặc; người ta có thể tiếp cận nó từ mọi phía cùng một lúc; nó có thể được cảm nhận bằng tất cả các giác quan cùng một lúc. So với nó, bông hướng dương – loài chỉ có thể nhìn thấy được – chẳng qua chỉ là một họa tiết, một thứ được vẽ trên một bức tường phẳng. Giờ đây, chính cảm giác về sự đặc chắc của sự vật ấy chỉ có thể được diễn tả bằng ẩn dụ ăn uống. Để diễn tả thể tích của một củ cải trắng, bạn phải vây quanh toàn bộ nó cùng một lúc. Cách duy nhất để vây quanh toàn bộ một củ cải cùng một lúc chính là ăn củ cải đó. Tôi nghĩ rằng bất kỳ tâm hồn thơ ca nào từng yêu chuộng sự đặc chắc, sự dày dặn của những thân cây, sự vuông vức của những hòn đá, sự chắc nịch của đất sét, hẳn đôi khi đã ước gì chúng là những thứ có thể ăn được. Giá như than bùn nâu có vị ngon lành như hình thức của nó; giá như gỗ thông trắng mà ăn được thì hay biết mấy! Chúng ta thường nói một cách hình tượng về việc đổi đá lấy bánh mì: nhưng trong Bảo tàng Địa chất có một số loại cẩm thạch đỏ thắm, một số phiến đá chẻ mang sắc xanh lam và xanh lục, khiến tôi ước gì răng của mình chắc khỏe hơn.
Có kẻ ngước nhìn bầu trời với lòng thèm thuồng hão huyền tương tự đã tuyên bố rằng mặt trg được làm bằng phô mai xanh. Tôi chưa bao giờ có thể thành tâm chấp nhận toàn bộ học thuyết ấy. Về vấn đề này, tôi là một người theo chủ nghĩa Hiện đại. Rằng mặt trăng được làm bằng phô mai là điều tôi vẫn tin từ thủa nhỏ; và cứ vào mỗi độ hàng tháng, một gã khổng lồ (mà tôi có quen biết) lại ngoạm một miếng tròn to đùng từ đó ra. Đối với tôi, đây là một học thuyết vượt trên lý trí, chứ không hề mâu thuẫn với nó. Nhưng việc thứ phô mai ấy có màu xanh lục lại là điều thực tế bị mâu thuẫn bởi các giác quan và lý trí; thứ nhất, bởi vì nếu mặt trăng được làm bằng phô mai xanh thì nó đã có sự sống cư ngụ; và thứ hai, bởi vì nếu nó được làm bằng phô mai xanh thì bản thân nó phải có màu xanh lục. Người ta đồn rằng trăng xanh là một hiện tượng hiếm gặp; nhưng tôi không nghĩ trăng màu xanh lục lại phổ biến hơn là bao. Thực tế, tôi thấy mặt trăng trông giống mọi loại phô mai khác ngoại trừ phô mai xanh. Tôi từng thấy nó trông y hệt một miếng phô mai kem: một vành trắng ấm áp trên nền trời tím nhạt ấm áp phía trên cánh đồng ngô ở Kent. Tôi từng thấy nó trông rất giống một khối phô mai Hà Lan, nhô lên như một đĩa đồng đỏ xỉn giữa những cột buồm và làn nước tối sẫm tại Honfleur. Tôi từng thấy nó trông giống một khối phô mai Cheddar bình thường hợp lý trên một bầu trời xanh thẳm phổ thông hợp lý; và tôi từng có lần nhìn thấy nó trơ trọi và tiêu điều đến mức, được chiếu rọi một cách kỳ lạ đến mức, trông nó giống hệt một miếng phô mai Gruyere – thứ phô mai núi lửa khủng khiếp mang những lỗ thủng đáng sợ, tựa như thể nó vừa được tuôn ra từ dòng sữa sôi sục kỳ quái của những loài gia súc thần bí và siêu nhiên. Thế nhưng tôi chưa từng thấy miếng phô mai mặt trăng nào có màu xanh lục; và tôi nghiêng về quan điểm cho rằng mặt trăng vẫn chưa đủ độ chín. Mặt trăng, cũng giống như vạn vật, sẽ chín muồi vào ngày tận thế; và trong những ngày cuối cùng ấy, chúng ta sẽ thấy nó mang những sắc màu hoàng hôn núi lửa, và nhảy múa với nguồn sức sống mãnh liệt và kỳ ảo đó.
Nhưng đây chỉ là một lời ngoặc đơn; và có lẽ hơi thiếu đi vẻ thực tế trần trụi. Dù giá trị của những phỏng đoán trên là gì đi nữa, câu nói về mặt trăng và phô mai xanh vẫn là một ví dụ tuyệt vời cho thứ hình ảnh ăn uống trên diện rộng này. Ẩn chứa sự tưởng tượng bao la tương tự là câu nói “giá như tất cả cây cối đều là bánh mì và phô mai,” mà tôi từng viện dẫn ở đâu đó trong mối liên hệ này; và trong cơn ác mộng cao cả thuộc truyền thuyết Bắc Âu, nơi Thor uống gần cạn nước biển sâu thẳm bằng một chiếc sừng. Trong một bài tiểu luận thế này (ban đầu vốn định dùng làm bài tham luận đọc trước Hoàng gia Anh), người ta không thể quá mức khắt khe; và tôi xin thừa nhận rằng lý thuyết của tôi về sự ngả sang màu xanh dần dần của vệ tinh chúng ta nên được xem như một giả thuyết thay thế hơn là một định luật được chứng minh triệt để và được thế giới khoa học công nhận phổ biến. Đó là một giả thuyết đang chiếm thế thượng phong, theo cách gọi của các nhà khoa học dành cho một lý thuyết khi mà cho đến nay hãy còn chưa có bằng chứng nào hậu thuẫn cho nó.
Tuy nhiên, độc giả không cần phải lo lắng rằng tôi bỗng nhiên phát điên, rồi sẽ lao đi ngoạm những miếng lớn từ thân cây; hay làm thay đổi một cách nghiêm trọng (bằng những cú cắn hình bán nguyệt to lớn) đường viền kiều diễm của những dãy núi. Cảm xúc muốn diễn tả một sự đặc chắc tươi mới bằng hình tượng ăn uống thực chất là một điều vô cùng cổ xưa. Trái ngược hoàn toàn với việc trở thành một nghịch lý của sự ngang bướng, nó lại là một trong những điều tầm thường lâu đời nhất của tôn giáo. Nếu bất kỳ ai đang lang thang ngoài kia muốn có một mẹo hay bài trắc nghiệm tốt để tách biệt thứ chủ nghĩa duy tâm sai lầm khỏi chủ nghĩa duy tâm đúng đắn, tôi sẽ trao ngay cho anh ta một mẹo. Đó là dấu hiệu của tôn giáo giả hiệu khi nó luôn cố gắng diễn tả những sự thật cụ thể thành những điều trừu tượng; nó gọi tình dục là ái lực; nó gọi rượu là cồn; nó gọi nạn đói khát tột cùng là vấn đề kinh tế. Bài trắc nghiệm của tôn giáo chân chính là năng lượng của nó hướng hoàn toàn theo chiều ngược lại; nó luôn cố gắng khiến con người cảm nhận chân lý như những sự thật hiển hiện; luôn cố gắng biến những điều trừu tượng trở nên rành mạch và đặc chắc như những sự vật cụ thể; luôn cố gắng khiến con người không chỉ thừa nhận chân lý, mà còn phải nhìn, ngửi, sờ, nghe và nuốt lấy chân lý ấy. Tất cả các kinh văn tâm linh vĩ đại đều ngập tràn lời mời gọi không phải để kiểm chứng, mà để nếm trải; không phải để tra xét, mà để ăn. Những lời văn của chúng ngập tràn nước hằng sống và bánh mì thiên đàng, ma-na huyền nhiệm và thứ rượu vang uy nghiêm. Thói đời, và giới thượng lưu lịch sự của thế giới, vẫn luôn khinh miệt bản năng ăn uống này; nhưng tôn giáo chưa từng khinh miệt nó. Khi chúng ta ngắm nhìn một vách đá phấn trắng, vững chãi và mập mạp ở Dover, tôi không hề gợi ý rằng chúng ta nên thèm muốn ăn nó; điều đó sẽ rất bất thường. Ý tôi thực sự là chúng ta nên thấy nó ngon miệng; thấy nó ngon để cho một ai đó khác ăn. Bởi vì, quả thực, đang có ai đó khác ăn nó đấy thôi; lớp cỏ mọc trên đỉnh vách đá đang ngấu nghiến nó một cách âm thầm, nhưng chắc chắn là với một sự thèm thuồng náo nhiệt.