Tiếng Chuông Và Những Lời Bàn Tán

Lượt đọc: 180 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Simmons Và Mối Liên Kết Xã Hội

❊ ❊ ❊

Đó là một chân lý xưa cũ, và vì thế mà nó càng thêm phần đúng đắn, rằng chúng ta cần phải có một lý tưởng trong tâm trí để làm thước đo cho mọi thực tại. Nhưng cũng đúng không kém, dẫu ít được lưu tâm hơn, rằng chúng ta cần một thực tại để kiểm chứng các lý tưởng. Do đó, tôi đã chọn bà Buttons, một lao công ở Battersea, làm hòn đá thử vàng cho mọi học thuyết hiện đại về phái nữ. Tên bà không phải là Buttons; bà không hề là một nhân vật đáng khinh hay hoàn toàn buồn cười. Bà có dáng đi còng mạnh mẽ cùng gương mặt vừa thô kệch vừa cuốn hút, hơi giống gương mặt của Huxley—tất nhiên là không có hàng ria mép. Sự dũng cảm mà bà dùng để đối phó với những vận rủi tồi tệ nhất mang một nét gì đó khá rợn ngợp. Tính châm biếm của bà tuôn trào không dứt và đầy sáng tạo; lòng bác ái trong thực tế của bà rất lớn lao; và bà hoàn toàn không hề hay biết về công dụng triết học mà tôi đang gán cho mình từ bà.

Nhưng khi tôi nghe những lời khái quát hóa hiện đại về giới tính của bà vang lên từ mọi phía, tôi đơn giản là thay tên bà vào đó, rồi xem thử câu chuyện sẽ nghe ra sao. Khi một bên, kẻ chỉ biết đến sự ủy mị, nói rằng: “Hãy để người phụ nữ bằng lòng với sự thanh nhã và kiều diễm, trở thành một tác phẩm nghệ thuật xã hội và vật trang hoàng gia đình được bảo bọc,” thì tôi chỉ việc lặp lại điều đó trong “hình thức khác”: “Hãy để bà Buttons bằng lòng với sự thanh nhã và kiều diễm, trở thành một tác phẩm nghệ thuật xã hội được bảo bọc, v.v.” Thật phi thường khi sự thay thế ấy dường như tạo ra một sự khác biệt lớn lao. Và mặt khác, khi một số nhà hoạt động vì quyền bầu cử của phụ nữ phát biểu trong các bài luận thuyết và diễn văn của họ rằng: “Người phụ nữ, vươn mình sống dậy theo tiếng kèn hiệu của Ibsen và Shaw, rũ bỏ những xa hoa rẻ tiền và đòi nắm giữ vương trượng đế quốc cùng ngọn đuốc tư tưởng suy đoán”—để có thể hiểu được một câu như vậy, tôi liền diễn đạt lại nó theo dạng thức đã sửa đổi: “Bà Buttons, vươn mình sống dậy theo tiếng kèn hiệu của Ibsen và Shaw, rũ bỏ những xa hoa rẻ tiền và đòi nắm giữ vương trượng đế quốc cùng ngọn đuốc tư tưởng suy đoán.” Không hiểu sao nghe nó hoàn toàn khác hẳn. Và dẫu vậy, khi bạn nói Người phụ nữ, tôi cho rằng ý bạn là người phụ nữ trung bình; và nếu phần lớn phụ nữ đều có năng lực, óc phê phán và sự lành mạnh về đạo đức giống như bà Buttons, thì đó đã là điều tối đa mà chúng ta có thể mong đợi, và còn vượt xa những gì chúng ta xứng đáng nhận được.

Nhưng bài khảo cứu này không bàn về bà Buttons; bản thân bà vốn đòi hỏi nhiều công trình nghiên cứu hơn thế. Tôi sẽ lấy một trường hợp ít gây ấn tượng hơn để minh hoạ cho nguyên lý của mình, đó là nguyên lý giữ lại một nhân cách thực sự trong tâm trí khi chúng ta bàn về các tuýp người, xu hướng hay lý tưởng khái quát. Lấy ví dụ như vấn đề giáo dục nam sinh. Hầu như ngày nào tôi cũng nhận được các ấn phẩm trình bày về một thứ chương trình giáo dục tiên tiến và gợi mở nào đó: học sinh nam phải được dạy riêng; nam nữ phải học chung; không nên có giải thưởng; không nên có hình phạt; người thầy phải nâng học sinh lên ngang tầm với mình; người thầy phải hạ mình xuống ngang mức của chúng; chúng ta nên khuyến khích tình đồng chí nồng nhiệt nhất giữa các nam sinh, đồng thời cả sự gắn bó tinh thần thân mật nhất với các thầy giáo; việc học phải vui tươi và kỳ nghỉ phải mang tính giáo dục; với tất cả những điều đó, ngày nào tôi cũng cảm thấy ấn tượng và có phần hoang mang. Nhưng dựa trên nguyên lý lớn lao về bà Buttons, tôi vẫn giữ trong tâm trí và áp dụng vào tất cả những lý tưởng ấy một thực tế hãy còn sống động: gương mặt và tính cách của một nam sinh cụ thể mà tôi từng quen biết. Tôi không chọn một kẻ kỳ quặc đơn thuần, như các bạn sắp nghe thấy. Cậu ta là một ngoại lệ, nhưng lại là mặt trái của sự lệch lạc; cậu ta (theo một nghĩa hoàn toàn tỉnh táo và nghiêm ngặt) là một kẻ mang tính tiêu biểu một cách ngoại lệ. Cậu ta là hiện thân và là sự phóng đại của một tinh thần nào đó vốn là tinh thần chung của các nam sinh, nhưng chẳng ở đâu lại trở nên hiển hiện và quái đản đến thế. Và bởi vì cậu ta là một hiện thân, nên theo cách của mình, cậu ta chính là một thảm kịch.

Tôi sẽ gọi cậu ta là Simmons. Cậu ta có dáng người cao, khỏe mạnh, lực lưỡng nhưng hơi còng xuống, và trong dáng đi của cậu ta có cái gì đó lai giữa một điệu bộ nghênh ngang nhẹ nhàng và dáng đi lắc lư của thủy thủ; hai tay cậu ta thường thọc trong túi quần. Tóc cậu ta đen, thẳng và không có gì nổi bật; còn gương mặt cậu ta, nếu ai nhìn thấy nó sau khi đã nhìn dáng người, sẽ là một sự bất ngờ đôi chút. Vì trong khi vóc dáng có thể gọi là to lớn và phô trương, thì gương mặt lại có thể coi là yếu đuối, và chắc chắn là đầy âu lo. Đó là một gương mặt lưỡng lự, dường như chớp mắt đầy hoài nghi dưới ánh ban mai. Cậu ta thậm chí còn có vẻ ngoài của một kẻ vừaứng chịu một cú đấm mà không thể đánh trả. Trong mọi hoạt động, cậu ta chính là hình mẫu nam sinh trung bình; vừa đủ giỏi trong thể thao, vừa đủ kém trong học tập để làm hài lòng tất cả mọi người. Nhưng cậu ta không hề nổi bật trong bất cứ việc gì, bởi vì sự nổi bật đối với cậu ta chẳng khác nào nỗi đau thể xác. Cậu ta không thể chịu đựng nổi, với sự khó chịu đến mức tuyệt vọng, việc bất kỳ một nam sinh nào bị chú ý hoặc bị tách biệt một cách giật gân khỏi hàng dài những nam sinh khác; đối với cậu ta, việc trở nên nổi bật đồng nghĩa với sự ô nhục.

Những ai giải thích về nam sinh theo kiểu cho rằng chúng chỉ là những kẻ khô khan và dã man, không hề lay động bởi bất cứ điều gì ngoài sự nghiêm túc tàn nhẫn về chuyện ăn quà hay chơi cricket, thì đã mắc sai lầm khi quên mất rằng phần lớn cuộc đời nam sinh mang tính công cộng và nghi thức, hướng về một lý tưởng; hoặc, nếu bạn thích, hướng về một sự làm hàng. Lũ trẻ, cũng giống loài chó, có một thứ nghi thức lãng mạn đôi khi không phải là con người thật của chúng. Và nghi thức lãng mạn đó thường là nghi thức ra vẻ không lãng mạn; cái thói làm ra vẻ nam tính và thực dụng hơn nhiều so với bản chất của chúng. Bản thân các nam sinh vốn dĩ rất đa cảm. Điều đa cảm nhất trên đời chính là che giấu cảm xúc của mình; đó là việc làm quá lên đối với chúng. Chủ nghĩa khắc kỷ là hệ quả trực tiếp của chủ nghĩa đa cảm; và các nam sinh vốn đa cảm về mặt cá nhân, nhưng lại khắc kỷ khi đứng tập thể.

Lấy ví dụ, ở trường tôi có rất nhiều nam sinh ngoài tôi ra còn có một niềm vui thầm kín dành cho thơ ca; nhưng có dùng sắt nung đỏ cũng không thể ép phần lớn chúng tôi thừa nhận điều đó trước các thầy giáo, hay đọc thơ với dù chỉ một chút luyến láy nhịp điệu hoặc sự hiểu biết nhỏ nhoi nào. Làm thế sẽ bị coi là thứ chủ nghĩa vị kỷ phản xã hội; chúng tôi gọi đó là “làm màu”. Bản thân tôi nhớ có lần từng chạy đến trường (một việc vô cùng lạ lùng) trong niềm ngây ngất thuần túy nội tâm khi đọc nhẩm những câu thơ của Walter Scott về những lời khiêu khích của Marmion hay sự khoác lác của Roderick Dhu, để rồi sau đó lại đọc lại chính những câu thơ ấy trong lớp với cái vẻ trang nghiêm nhạt nhẽo của một cỗ máy chơi nhạc dạo phố. Tất cả chúng tôi đều muốn trở nên vô hình trong sự đồng điệu của mình; chỉ là một thứ họa tiết của những chiếc cổ áo và áo khoác kiểu Eton.

Nhưng Simmons thậm chí còn đi xa hơn thế. Cậu ta coi đó là một sự sỉ nhục đối với sự bình đẳng huynh đệ nếu bất kỳ bài tập hay kiến thức nào nằm ngoài lối mòn lại bị phát hiện, dù là ngẫu nhiên đi nữa. Nếu một nam sinh học tiếng Đức từ thuở bé; hoặc nếu một nam sinh biết một vài thuật ngữ âm nhạc; hoặc nếu một nam sinh bị buộc phải thú nhận trong sự yếu ớt rằng mình đã đọc “The Mill on the Floss”—thì khi ấy Simmons sẽ đổ mồ hôi hột vì khó chịu. Cậu ta không hề cảm thấy giận cá chém thớt, lại càng không có chút ghen tị nhỏ nhen nào, thứ mà cậu ta cảm thấy chính là một nỗi hổ thẹn cao cả và hào hiệp. Cậu ta căm ghét điều đó hệt như một quý bà căm ghét sự thô tục trong một màn kịch câm; nó khiến cậu ta muốn tìm chỗ trốn. Chính cái cảm giác nhục nhã phi cá nhân chủ nghĩa mà phần lớn chúng ta có khi ai đó bộc lộ sự dốt nát kém duyên, thì Simmons lại có khi ai đó bộc lộ kiến thức chuyên môn. Cậu ta oằn mình và đỏ bừng mặt; cậu ta thường chống nắp bàn lên để che đi vẻ đỏ mặt vì phẩm giá con người của mình, và từ sau tấm chắn đó, cậu ta thì thầm những lời phản đối mang cái giọng khàn đục chất chứa nỗi đau. “Ôi, im đi, tôi bảo... Ôi, tôi bảo, im đi.... Ôi, câm cái miệng lại đi, không được à?” Có lần, khi một cậu bé thừa nhận rằng mình từng nghe nói về thanh kiếm dài Highland, Simmons đã thực sự giấu đầu vào trong ngăn bàn và thả sập nắp bàn xuống trong cơn tuyệt vọng; và khi tôi bị chuyển khỏi nhóm cuối lớp trong khoảnh khắc vì tội biết tên của Hồng y Newman, tôi cứ ngỡ cậu ta sẽ lao đầu khỏi phòng học.

Sự lệch lạc tâm lý của cậu ta ngày một gia tăng; nếu có thể gọi thứ đó là sự lệch lạc khi nó vốn là một sự sùng bái cuồng nhiệt những điều bình thường. Cuối cùng, cậu ta trở nên nhạy cảm đến mức không thể chịu đựng nổi ngay cả việc một câu hỏi nào đó được trả lời đúng mà không cảm thấy đau buồn. Cậu ta cảm thấy có một chút gì đó bất trung, của thứ chủ nghĩa cá nhân phi huynh đệ, ngay cả trong việc biết được đáp án đúng cho một bài toán. Nếu được hỏi về ngày diễn ra trận chiến Hastings, cậu ta coi việc đáp là năm 1067 là cách ứng xử phù hợp với phép tắc xã giao và tinh thần thiện chí chung. Sự phóng đại hiệp nghĩa này đã dẫn đến hiềm khích giữa cậu ta và ban giám hiệu nhà trường, kết thúc bằng một vụ xung đột bạo lực đến bất ngờ đối với một sinh linh vốn dĩ ôn hòa đến thế. Cậu ta đã bỏ trốn khỏi trường, và qua điều tra, người ta phát hiện ra cậu ta cũng đã trốn khỏi nhà.

Tôi chưa từng nghĩ sẽ gặp lại cậu ta; thế nhưng, đó lại là một trong số hai hoặc ba sự trùng hợp kỳ lạ trong đời tôi khi tôi thực sự đã gặp lại cậu ta. Tại một sân vận động hoặc khu giải trí công cộng nào đó, tôi nhìn thấy một nhóm thanh niên trông khá vô định, trong số đó có một kẻ đang mặc bộ quân phục bảnh bao của một binh nhì thuộc trung đoàn Kỵ binh Lancer. Bên trong bộ quân phục ấy chính là vóc dáng cao gót, gương mặt rụt rè và mái tóc đen cứng ngắc của Simmons. Cậu ta đã gia nhập cái nơi duy nhất mà mọi người đều ăn mặc giống hệt nhau—một trung đoàn quân ngũ. Tôi không còn biết gì thêm; có lẽ cậu ta đã tử trận ở Phi Châu. Nhưng khi nước Anh ngập tràn cờ hoa và những chiến thắng giả tạo, khi mọi người đều nói những lời lẽ nam tính vô nghĩa về những đứa con của loài sư tử và những chàng trai dũng cảm trong bộ áo đỏ, tôi thường nghe văng vẳng một tiếng vọng trong những hang cùng ngõ hẻm của ký ức: “Im đi... Ôi, im đi... Ôi, tôi bảo, câm cái miệng lại đi.”

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.