Tôi thấy mình vẫn đang ngồi trước cuốn sách mới nhất của ông H. G. Wells, miệng lẩm bẩm vì kinh ngạc, còn người nhà tôi thì bảo rằng tôi đang ngái ngủ vì mệt mỏi. Tôi vẫn cảm nhận mơ hồ mọi điều trong cuốn sách của ông Wells mà tôi đồng tình; và tôi vẫn cảm nhận sâu sắc điều duy nhất mà tôi bác bỏ. Tôi bác bỏ quan điểm cho rằng sinh học có thể tiêu diệt ý thức về chân lý – thứ vốn dĩ là điều kiện duy nhất khiến người ta khao khát sinh học. Không một chân lý nào tôi tìm ra có thể phủ nhận việc tôi đang tìm kiếm chân lý. Tâm trí tôi không thể tìm thấy bất cứ thứ gì phủ nhận tâm trí mình... Nhưng tất cả những điều này là gì nhỉ? Đây hoàn hảo không phải là chủ đề cho một bài tùy bút nhã nhặn. Hãy đổi đề tài đi; hãy kể một câu chuyện lãng mạn, một ngụ ngôn hay một câu chuyện cổ tích nào đó.
Nào, chúng ta hãy kể chuyện cho nhau nghe đi. Ngày xửa ngày xưa, có một vị vua rất thích nghe kể chuyện, giống như vị vua trong Nghìn lẻ một đêm. Điểm khác biệt duy nhất là, không giống như ông vua đa nghi phương Đông ấy, vị vua này tin sái cổ mọi câu chuyện mà ông nghe được. Hầu như chẳng cần phải nói thêm rằng ông sống ở nước Anh. Gươm mặt của ông không mang nét thâm trầm, bí hiểm của bạo chúa trong ngàn câu chuyện kể; trái lại, đôi mắt ông to và ngây thơ như hai vầng trăng xanh; và khi bộ râu vàng của ông chuyển sang trắng muốt, trông ông có vẻ như đang trẻ lại. Phía trên đầu ông vẫn treo thanh gươm nặng và chiếc tù và, như để nhắc nhở mọi người rằng thuở trẻ ông là một tay thợ săn và chiến binh cao lớn; quả thực, bằng thanh gươm rỉ sét đó, ông từng đánh tan nhiều đạo quân. Nhưng ông lại thuộc tuýp người chẳng bao giờ hiểu được thế giới, ngay cả khi đã chinh phục nó. Bên cạnh sở thích thưởng thức trò tiêu khiển kể chuyện đậm chất Chaucer cổ xưa ấy, ông, giống như nhiều vị vua nước Anh thời xưa, đặc biệt quan tâm đến nghệ thuật bắn cung. Ông tập hợp xung quanh mình những cung thủ cự phách tầm cỡ Ulysses và Robin Hood, và giao phó toàn bộ việc trị vì đất nước cho bốn người trong số họ. Bọn họ chẳng ngại gì việc cai trị vương quốc giúp ông; nhưng thỉnh thoảng họ lại cảm thấy hơi chán ngấy cái nghĩa vụ phải kể chuyện cho ông nghe. Chẳng câu chuyện nào trong số đó là thật cả; thế nhưng nhà vua lại tin hết thảy, và điều đó trở nên vô cùng tẻ nhạt. Họ bịa ra những chuyện hoang đường nhất; nhưng lại chẳng thể nhận được chút công trạng nào vì đã sáng tạo ra chúng. Hoài bão thực sự của họ đành phải nuốt ngược vào trong. Họ được ca tụng là những cung thủ tài ba; nhưng thứ họ khao khát lại là được ca tụng như những nhà thơ. Người ta tin cậy họ với tư cách là những người đàn ông chân chính, nhưng họ thà được ngưỡng mộ như những văn nhân còn hơn.
Cuối cùng, trong một phút giây tuyệt vọng, họ đã lập ra một câu lạc bộ hoặc một tổ chức bí mật với mục đích phát minh ra một câu chuyện nào đó mà đến cả nhà vua cũng không thể nuốt trôi nổi. Họ gọi đó là Hội Cung Dài; qua đó gắn kết bản thân bằng một mối dây kép với quê hương nước Anh – nơi vốn nổi tiếng không ngừng kể từ cuộc chinh phạt của người Norman với truyền thống bắn cung anh dũng và sự nhẹ dạ cả tin kỳ lạ của người dân.
Cuối cùng, bốn vị cung thủ cũng cảm thấy thời cơ của mình đã đến. Nhà vua thường ngự trong một căn phòng có rèm xanh che kín, mở ra bốn cánh cửa và có bốn tháp canh phía trên. Triệu tập các dũng sĩ đến yết kiến vào một buổi tối tháng Tư, ông phái mỗi người đi qua một cánh cửa riêng, dặn họ phải trở về vào sáng hôm sau cùng câu chuyện về chuyến hành trình của mình. Mỗi dũng sĩ đều cúi đầu thật thấp, thắt lưng giáp phục uy nghi như sắp dấn thân vào những cuộc phiêu lưu khủng khiếp, rồi lui ra một góc vườn để vắt óc nghĩ ra một lời nói dối. Họ không muốn nghĩ ra một lời nói dối có thể đánh lừa nhà vua; bất kỳ lời dối trá nào cũng làm được việc đó. Họ muốn nghĩ ra một lời dối dội đến mức vô lý để ông không thể tin nổi, và đó mới là một vấn đề nghiêm trọng.
Vị cung thủ đầu tiên quay trở lại là một kẻ da ngăm, trầm tính, thông minh và cực kỳ khéo léo trong những vấn đề cơ khí nhỏ nhặt. Anh ta hứng thú với khoa học về cung tên hơn là môn thể thao bắn cung. Thêm vào đó, anh ta chỉ chịu bắn vào bia, bởi anh cho rằng việc giết hại thú vật và chim chóc là tàn nhẫn, còn giết người thì lại là tội ác tày trời. Khi rời khỏi chỗ nhà vua, anh ta đã đi thẳng vào rừng và thử nghiệm đủ mọi thí nghiệm tẻ nhạt về độ cong của cành cây cũng như sức va đập của mũi tên; đến khi ngay cả bản thân cũng thấy chán ngấy, anh ta mới quay trở lại ngôi nhà bốn tháp canh và thuật lại cuộc phiêu lưu của mình. “Nào,” nhà vua nói, “anh đã bắn được những gì thế?” “Thưa các mũi tên ạ,” vị cung thủ đáp. “Ta đoán thế,” nhà vua mỉm cười nói; “nhưng ý ta là, ý ta là anh đã bắn hạ được loài dã thú nào?” “Tôi chẳng bắn gì ngoài mũi tên cả,” người cung thủ bướng bỉnh trả lời. “Khi tôi bước ra vùng đồng bằng, tôi nhìn thấy đội quân đen sì của người Tartar xếp thành hình trăng lưỡi liềm – những tên cung thủ khủng khiếp với cây cung làm bằng thép uốn cong và những mũi tên to như lao chiến. Chúng phát hiện ra tôi từ đằng xa, và làn mưa tên của chúng che khuất cả mặt trời, tạo thành một mái nhà lách cách ngay trên đầu tôi. Ngài biết đấy, tôi nghĩ việc giết một con chim, con giun, hay thậm chí một kẻ Tartar là điều sai quấy. Nhưng nhờ sự chính xác và tốc độ của khoa học hoàn hảo, tôi đã dùng chính những mũi tên của mình để chẻ đôi từng mũi tên bay đến tấn công. Tôi đánh trúng từng thân tên đang bay như thể nó là một con chim đang bay. Do đó, tâu bệ hạ, tôi hoàn toàn có thể nói rằng mình chẳng bắn gì ngoài mũi tên cả.” Nhà vua phán: “Ta biết các kỹ sư các anh khéo léo tay chân thế nào rồi.” Vị cung thủ liền đáp: “Ồ,” rồi bước ra ngoài.
Vị cung thủ thứ hai, người có mái tóc xoăn, nước da tái nhợt, mang dáng vẻ thi sĩ và hơi yểu điệu, thực ra chỉ đi ra vườn và ngắm trăng. Khi vầng trăng trở nên quá tròn, trống rỗng và mờ ảo, ngay cả đối với đôi mắt vốn đã tròn, trống rỗng và mờ ảo của chính anh ta, thì anh ta quay trở lại. Và khi nhà vua cất lời “Anh đã bắn được gì rồi?”, anh ta liền tuôn ra một thôi một hồi với vẻ đầy hào hứng: “Tôi đã bắn trúng một con người; không phải một con người từ xứ Tartary, không phải một con người từ châu Âu, châu Á, châu Phi hay châu Mỹ; hoàn toàn không phải một con người trên trái đất này. Tôi đã bắn trúng Chàng Trai Trên Cung Trăng.” “Bắn trúng Chàng Trai Trên Cung Trăng ư?” nhà vua lặp lại với một vẻ ngạc nhiên nhè nhẹ. “Thật dễ dàng để chứng minh điều đó,” vị cung thủ đáp với vẻ vội vã đến mức cuống cuồng. “Ngài hãy quan sát mặt trăng qua chiếc kính viễn vọng cực kỳ mạnh này mà xem, ngài sẽ chẳng thể tìm thấy bất kỳ dấu vết nào của một con người ở trên đó nữa đâu.” Nhà vua áp chặt đôi mắt xanh to tròn ngốc nghếch của mình vào ống kính viễn vọng trong khoảng mười phút, rồi phán rằng: “Anh nói đúng đấy: như anh vẫn thường chỉ ra, chân lý khoa học chỉ có thể được kiểm chứng bằng các giác quan. Ta tin anh.” Và vị cung thủ thứ hai bước ra ngoài, do có bản tính nhạy cảm nên đã bật khóc nức nở.
Vị cung thủ thứ ba là một kẻ có tính tình hoang dã, hay suy tư với mái tóc bù xù và đôi mắt mộng mơ, hắn bước vào mà chẳng cần mở lời rào đón nào: “Tôi đã mất hết số mũi tên của mình rồi. Chúng đã biến thành chim.” Sau đó, khi thấy tất cả mọi người đang trân trân nhìn mình, hắn liền nói: “Thì ngài biết đấy, mọi thứ trên đời này đều thay đổi; bùn lầy hóa thành hoa cúc vạn thọ, trứng gà nở thành gà con; người ta thậm chí còn có thể lai tạo chó thành những hình dáng hoàn toàn khác biệt. Chà, tôi đã bắn những mũi tên của mình vào những con đại bàng hung ác đang vỗ cánh tung hoành quanh dãy Himalaya; những con đại bàng vàng khổng lồ to bằng cả con voi, có thể làm gãy những thân cây cao khi chúng đậu lên đó. Những mũi tên của tôi bay quá xa qua núi non và thung lũng đến nỗi chúng từ từ biến thành loài gia cầm trong lúc bay. Ngài xem đây,” và hắn ném xuống một con chim đã chết rồi đặt một mũi tên nằm cạnh nó. “Ngài không thấy chúng có cùng cấu trúc hay sao? Thân mũi tên thẳng chính là xương sống; đầu nhọn chính là cái mỏ; chiếc lông vũ chính là bộ lông nguyên thủy. Đó chỉ đơn thuần là sự biến đổi và tiến hóa mà thôi.” Sau một khoảng lặng, nhà vua gật đầu vẻ trầm ng ngâm rồi phán: “Ừ; dĩ nhiên rồi, vạn vật đều là tiến hóa mà.” Nghe vậy, vị cung thủ thứ ba liền sầm mặt quay người bỏ ra ngoài và người ta nghe thấy tiếng động kỳ lạ phát ra từ một góc khuất nào đó trong tòa nhà, không rõ là tiếng khóc thương hay tiếng cười cợt.
Vị cung thủ thứ tư là một kẻ còi cọc với gương mặt đờ đẫn như khúc gỗ, nhưng lại sở hữu đôi mắt nhỏ quỷ quyệt nằm sát nhau và cực kỳ tinh anh. Các đồng đội đã can ngăn hắn đừng bước vào, bởi họ bảo rằng họ đã bay vút lên tận tầng trời thứ bảy của những lời nói dối sống động, và ở đó thực sự chẳng có gì mà ông già ấy lại không thể tin nổi. Gương mặt của gã cung thủ lùn càng trở nên vô cảm hơn khi hắn lách người bước vào, và khi đã đứng bên trong, hắn liền đảo mắt nhìn xung quanh với vẻ ngơ ngác chớp chớp. “Ha, kẻ cuối cùng đây rồi,” nhà vua hồ hởi chào đón: “chào mừng đã quay trở lại!” Có một khoảng lặng kéo dài, rồi gã cung thủ còi cọc cất giọng: “Ý ngài là gì khi nói 'quay trở lại'? Tôi có bao giờ ở đây trước đây đâu.” Nhà vua trừng mắt nhìn sững trong vài giây, rồi phán: “Ta đã phái ngươi xuất phát từ căn phòng bốn cửa này vào tối qua mà.” Sau một khoảng lặng nữa, gã thấp bé từ từ lắc đầu. “Tôi chưa từng gặp ngài bao giờ,” hắn đáp một cách đơn giản; “ngài chưa từng phái tôi đi từ bất cứ đâu cả. Tôi chỉ nhìn thấy bốn ngọn tháp của ngài từ đằng xa, rồi vô tình lạc vào đây thôi. Tôi sinh ra trên một hòn đảo ở Quần đảo Hy Lạp; nghề nghiệp của tôi là một nhà đấu giá, và tên tôi là Punk.” Nhà vua ngồi trên ngai vàng suốt bảy khoảnh khắc đằng đẵng như một bức tượng; rồi bấy giờ, trong đôi mắt hiền từ và già nua của nhà vua bỗng bừng lên một điều khủng khiếp: sự nhận thức hoàn toàn về một sự thật dối trá. Bất cứ ai từng phát hiện ra một đứa trẻ nói dối ngoan cố đều từng cảm nhận được điều đó. Ông đứng thẳng người dậy, với lấy thanh gươm nặng treo phía trên, rút phắt nó ra khỏi vỏ và cất tiếng: “Ta sẽ tin những câu chuyện điên rồ của các ngươi về cơ chế chính xác của những mũi tên; bởi đó là khoa học. Ta sẽ tin những câu chuyện điên rồ của các ngươi về dấu vết sự sống trên mặt trang; bởi đó là khoa học. Ta sẽ tin những câu chuyện điên rồ của các ngươi về việc sứa biển biến thành quý ông, và vạn vật biến thành mọi thứ; bởi đó là khoa học. Nhưng ta sẽ không đời nào tin ngươi khi ngươi nói với ta những điều mà ta biết chắc là giả dối. Ta sẽ không tin ngươi khi ngươi bảo rằng tất cả các ngươi không hề xuất phát dưới lệnh của ta và bước ra từ dinh thự của ta. Ba kẻ kia họa may còn có thể đã nói thật; nhưng kẻ cuối cùng này chắc chắn đã dối trá. Thế nên ta sẽ giết ngươi.” Nói rồi, vị vua già nhân từ lao thẳng về phía gã đàn ông với thanh gươm giơ cao; nhưng ông đã khựng lại bởi một tràng cười giòn giã vang lên – tiếng cười cho thế giới thấy rằng, rốt cuộc thì vẫn có một thứ mà một người Anh nhất quyết không chịu nuốt trôi.