Sự vui vẻ và câu chuyện của Emilia đã khiến nữ vương cùng tất cả mọi người bật cười và tán thưởng sự châm biếm sâu cay của vị thập tự quân tân thời này. Sau khi tiếng cười ngớt dần và mọi người lại chìm vào im lặng, Filostrato, đến lượt người kể chuyện, liền cất lời như sau:

“Thưa các vị quý bà cao quý, bắn trúng một tấm bia đứng yên thì là chuyện hay ho, nhưng nếu một vật lạ bất ngờ xuất hiện mà xạ thủ vẫn bắn trúng ngay tắp lự thì quả là gần như kỳ tích. Đời sống đồi bại và nhơ nhớp của giới giáo sĩ, xét ở nhiều phương diện chẳng khác nào một tấm bia chịu trận cho ác ý, luôn dễ dàng tạo cơ hội cho bất cứ ai muốn bàn tán, chế giễu và quở trách; thế nên, dẫu vị hiền nhân từng đâm trúng huyệt tên thẩm phán về lòng bác ái đạo đức giả của đám tu sĩ – những kẻ đem bố thí cho người nghèo thứ lẽ ra nên ném cho bầy heo hoặc vứt đi – đã làm rất tốt, tôi cho rằng người mà câu chuyện trước vừa gợi ý để tôi cất lời đây còn đáng ngợi khen hơn nhiều. Bằng một câu chuyện kỳ thú, ông đã quở trách Messer Cane della Scala, một nhà quý tộc hào phóng, vì thói keo kiệt bất ngờ và lạ lùng vừa xuất hiện ở ngài, qua hình tượng của một người khác để nói lên điều ngài muốn ngài ấy hiểu về chính họ; câu chuyện ấy diễn ra như thế này.

Như tiếng tăm lừng lẫy đã vang dội khắp gần như toàn thế giới, Messer Cane della Scala, người được vận mệnh ưu ái về nhiều mặt, là một trong những quý ông lỗi lạc và hào phóng nhất từng xuất hiện ở Ý kể từ thời Hoàng đế Frederick đệ Nhị. Nhân định tổ chức một buổi tiệc tùng linh đình và tráng lệ tại Verona, nơi đông đảo người dân từ muôn phương sẽ tề tựu, đặc biệt là các nghệ sĩ đủ mọi lĩnh vực, ngài đột nhiên (vì lý do gì thì không rõ) thay đổi ý định, đền bù phần nào cho những ai đã đến rồi giải tán tất cả, ngoại trừ duy nhất một người tên là Bergamino. Ông là một người ứng đối trôi chảy và tài uyên bác vượt xa sức tưởng tượng của bất kỳ ai chưa từng nghe qua. Do chưa nhận được quà ban hay lệnh lui bước, ông vẫn ở lại với hy vọng chuyến lưu lại này sẽ mang lại lợi ích cho tương lai. Nhưng ngài Messer Cane đã đinh ninh rằng bất cứ thứ gì trao cho người này còn lãng phí hơn cả ném vào lửa, và ngài cũng chẳng buồn đếm xỉa hay thông báo cho ông nửa lời.

Vài ngày trôi qua, thấy chẳng ai gọi tên hay giao phó cho mình công việc gì, lại thêm cảnh tài sản cạn kiệt tại quán trọ vì tiền trọ, ngựa xe và gia nhân, Bergamino đâm ra vô cùng lo lắng, song vẫn kiên nhẫn đợi chờ vì nghĩ rằng rời đi lúc này là không khôn ngoan. Khi đến, ông có mang theo ba bộ y phục sang trọng, được các nhà quý tộc khác tặng để ăn diện thật chỉnh tề trong ngày hội, nay chủ quán cứ giục trả tiền trọ, ông đành đưa cho hắn một bộ. Chờ đợi thêm thời gian nữa, để tiếp tục ở lại, ông buộc phải giao nốt bộ thứ hai, rồi bắt đầu sống nhờ vào bộ thứ ba, tự nhủ sẽ kiên trì chờ đợi chừng nào bộ đồ này còn trụ được rồi mới tính chuyện ra đi. Trong lúc đang sống nhờ vào bộ y phục thứ ba ấy, nhân một hôm ngài Messer Cane đang dùng bữa, ông liền xuất hiện trước mặt ngài với nét mặt rầu rĩ. Thấy vậy, ngài Messer Cane – chủ yếu muốn trêu chọc hơn là hứng thú nghe ông bày tỏ điều gì – bết liền lên tiếng: ‘Bergamino, điều gì khiến ngươi ủ rũ thế kia? Hãy kể cho chúng ta nghe chuyện gì đi.’ Lập tức, chẳng mảy may do dự, Bergamino liền cất lời kể câu chuyện sau đây đúng vào hoàn cảnh của mình, tựa như ông đã nghiền ngẫm từ lâu.

‘Thưa đại nhân,’ ông nói, ‘ngài nên biết rằng Primasso là một bậc thầy ngữ pháp vô cùng uyên bác, đồng thời là một thi sĩ tài hoa và ứng khẩu lữ luyện hơn người. Chính những tài năng ấy đã khiến ông nổi danh đến mức, dẫu không phải ai cũng từng gặp mặt, thì gần như chẳng có lấy một người không biết tên tuổi và tiếng tăm của ông. Có lần, khi đang lâm vào cảnh túng quẫn ở Paris – hoàn cảnh hầu như thường trực của ông, bởi tài đức vốn dĩ ít khi được coi trọng bởi những kẻ có quyền lực nhất – ông nghe người ta bàn tán về vị Viện phụ Cluny. Người ta tin rằng, ngoại trừ Đức Giáo Hoàng, ngài là vị giáo trưởng giàu có nhất mà Giáo hội Thiên Chúa sở hữu. Những câu chuyện truyền tai về ngài quả thực vô cùng tuyệt diệu và hào phóng, bởi ngài vẫn luôn mở rộng cửa đón tiếp, thức ăn và đồ uống chưa từng từ chối bất kỳ ai ghé thăm miễn là họ đến vào giờ ngài dùng bữa. Nghe vậy, và vốn là người ái mộ những bậc tài danh lỗi lạc, Primasso quyết định đi chiêm ngưỡng sự hào phóng của vị Viện phụ này, đồng thời dò hỏi xem ngài đang ngụ cư cách Paris bao xa. Người ta đáp rằng dinh thự của ngài chỉ cách đó chừng nửa tá dặm; thế nên Primasso tính toán sẽ lên đường từ sớm tinh mơ để kịp có mặt vào giờ ăn trưa.

Theo đó, ông dò hỏi đường đi, ngặt nỗi không tìm được ai đi cùng hướng, ông đâm ra lo sợ bản thân có thể lạc đường và đi vào vùng heo hút chẳng có lấy một quán xá. Vì thế, để phòng hờ trường hợp đó xảy ra mà không đến nỗi chết đói, ông bèn mang theo ba chiếc bánh mì, nghĩ bụng nước thì ở đâu cũng có dẫu uống không hợp khẩu vị cho lắm. Nhét đám bánh vào ngực áo, ông lên đường và may mắn đến dinh thự của vị Viện phụ trước giờ dùng bữa. Bước vào trong, ông đi đảo quanh quan sát và thấy vô số bàn tiệc đã được bày biện cùng công tác chuẩn bị vô cùng hoành tráng trong nhà bếp cùng bao thứ khác cho bữa ăn, ông thầm nghĩ: “Quả thực vị Viện phụ này hào phóng đúng như lời đồn.” Sau một hồi đứng ngắm nghía những cảnh tượng ấy, khi giờ ăn đã đến, quản gia của Viện phụ liền ra lệnh mang nước rửa tay; việc đó hoàn tất, hắn sắp xếp chỗ ngồi cho từng người vào bàn. Chẳng ngờ, vị trí của Primasso lại nằm ngay đối diện cánh cửa phòng nơi vị Viện phụ sẽ bước ra đại sảnh dùng bữa.

Theo quy ước tại tư dinh đó, tuyệt đối không một giọt rượu, lát bánh hay bất kỳ món đồ ăn thức uống nào được phép bày lên bàn cho đến khi vị Viện phụ tự mình bước ra ngự trị tại bàn tiệc của ngài. Do đó, sau khi đã cho bày biện đâu vào đấy, quản gia liền bẩm báo với Viện phụ rằng bữa ăn đã sẵn sàng bất cứ khi nào ngài muốn. Vị Viện phụ cho mở cửa phòng để bước ra sảnh lớn, và khi ngài đưa mắt nhìn về phía trước, trớ trêu thay, người đầu tiên đập vào mắt ngài lại là Primasso – một kẻ ăn mặc rách rưới thảm hại mà ngài chưa từng gặp mặt bao giờ. Vừa nhìn thấy lão, một ý nghĩ tồi tệ bất chợt lóe lên trong đầu ngài, điều chưa từng xuất hiện trước đó bao giờ, và ngài tự lẩm bẩm: “Xem kìa, ta đang lấy tài sản của mình để nuôi dưỡng kẻ nào thế này!” Thế rồi, quay gót trở vào, ngài truyền đóng chặt cửa phòng lại và gặng hỏi những kẻ hầu cận xem có ai biết mặt cái tên lang thang đang ngồi ăn bên kia cửa phòng hay không; nhưng tất cả đều lắc đầu đáp không.

Trong khi ấy, Primasso vì đã lặn lội đường xa, lại không quen nhịn đói nên dạ dày đang réo gọi. Đợi một hồi lâu mà chẳng thấy vị Viện phụ xuất hiện, ông bèn thò tay vào ngực áo lấy ra một trong ba chiếc bánh mì mang theo để ăn. Vị Viện phụ sau khi chờ đợi một lúc liền sai một tên lính hầu đi ngó xem Primasso đã đi chưa, và tên đó trở lại bẩm rằng: “Thưa đại nhân, chưa ạ; hắn đang ngồi ăn bánh mì, có vẻ như là thứ hắn tự mang theo người.” Vị Viện phụ liền phán: “Ừ, vậy cứ để hắn ăn đồ của hắn đi, nếu hắn có sẵn; còn đồ của ta thì hôm nay đời nào hắn được húp.” Thực lòng ngài vẫn muốn Primasso tự ý đứng lên bỏ đi hơn là ngài phải ra lệnh xua đuổi; ngặt nỗi chờ mãi chẳng thấy động tĩnh gì, sau khi nuốt trọn chiếc bánh thứ nhất mà vị Viện phụ vẫn biệt tăm, ông đành lôi chiếc bánh thứ hai ra xử lý. Sự việc lại được thám báo bẩm lên vị Viện phụ, người lúc này đã sai người ra kiểm tra xem vị khách bất đắc dĩ kia đã biến chưa.

Cuối cùng, khi vị Viện phụ vẫn tiếp tục ngâm mình trong phòng, Primasso đành cắn tới chiếc bánh thứ ba. Khi việc này lại một lần nữa lọt đến tai vị Viện phụ, ngài bỗng trầm ngâm tự vấn: “Khổ nỗi, cái trò quái quỷ gì thế này lại xộc vào đầu ta ngày hôm nay cơ chứ? Lòng keo kiệt gì thế này! Sự căm ghét quái quỷ gì thế? Và là vì ai chứ? Suốt bao nhiêu năm nay, ta vẫn đem tài sản của mình cho bất cứ kẻ nào cần ăn, chẳng mòng ngó xem kẻ đó sang hèn, nghèo đói, hay là phường buôn bán ranh mãnh, và ta đã tận mắt chứng kiến của cải bị vung vãi bởi đám vô lại đê tiện; vậy mà chưa từng có một ý nghĩ hẹp hòi nào vẩn vơ trong đầu như đối với gã đàn ông kia. Chắc chắn lòng keo kiệt không thể nào bỗng dưng bủa vây ta chỉ vì một kẻ tiểu tiểu tốt được; kẻ bị ta coi là vô loại này chắc chắn phải có điểm gì đó bất thường, bằng chứng là tâm can ta đã phản kháng đến cùng không muốn ban ân huệ cho hắn.”

Nghĩ đoạn, ngài muốn tìm hiểu xem vị khách đó là ai, và khi phát hiện ra đó chính là Primasso – người mà ngài đã nghe danh từ lâu như một bậc tài nhân lỗi lạc cất công đến tận nơi để kiểm chứng sự hào phóng của ngài bằng da bằng thịt – ngài vô cùng hổ thẹn. Sốt sắng muốn bù đắp, ngài tìm đủ mọi cách để đối đãi trọng thị với ông. Hơn thế nữa, sau bữa ăn, ngài còn cho người may tặng ông những bộ xiêm y lộng lẫy xứng tầm với học thức của ông, kèm theo tiền mặt và một con tuấn mã, rồi tùy ý để ông lựa chọn ở lại hay ra đi. Về phần Primasso, vô cùng thỏa mãn với cách đối đãi trọng thị ấy, ông gửi lời cảm ơn chân thành nhất rồi cưỡi ngựa trở về Paris, nơi ông từng cất bước ra đi bằng đôi chân trần.’

Messer Cane, vốn là một vị quý tộc tinh tế, đã thấu hiểu tường tận ẩn ý của Bergamino mà chẳng cần phải giải thích thêm lời nào. Ngài mỉm cười nói: ‘Bergamino, ngươi đã mượn chuyện để bày tỏ nỗi oan khiên, tài năng của ngươi cũng như thói bủn xỉn của ta một cách vô cùng sắc sảo, kèm theo cả thứ mà ngươi muốn ta ban phát; quả thật, chưa bao giờ ta bị thói keo kiệt trói buộc, ngoại trừ ngày hôm nay vì chính ngươi; nhưng ta sẽ dùng chính cái gậy mà ngươi vừa chìa ra để đánh đuổi nó đi.’ Nói rồi, ngài cho người thanh toán toàn bộ chi phí tại quán trọ cho Bergamino, tự mình khoác lên người một bộ y phục sang trọng nhất, đồng thời ban thưởng tiền tài và một con tuấn mã, trao toàn quyền quyết định cho ông muốn ở lại hay ra đi tùy ý.”